Επενδυτική νίκη, εθνική αβεβαιότητα νότια της Κρήτης

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη στη συμφωνία με τη Chevron για την εξόρυξη υδρογονανθράκων παρέλειψε να πάρει εγγυήσεις για τη διαφύλαξη της ελληνικής ΑΟΖ από τις ορέξεις των Τούρκων

Η υπογραφή των συμβάσεων παραχώρησης των θαλάσσιων οικοπέδων νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου στην κοινοπραξία Chevron – Helleniq Energy δεν φαίνεται αρκετή για να διασφαλίσει τα εθνικά συμφέροντα στη δυνάμει ελληνική ΑΟΖ, αλλά παρουσιάζεται από την κυβέρνηση πρωτίστως ως μεγάλη επιτυχία στον τομέα της ενέργειας.

• Από τον Νικ. Σταυρουλάκι

Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο ο πρωθυπουργός όσο και ο υπουργός Ενέργειας, στις δηλώσεις τους προς τους εκπροσώπους της εταιρίας και ενώπιον της πρέσβεως των ΗΠΑ στην Αθήνα, δεν αναφέρθηκαν καθόλου σε κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδος σε περιοχές που η Τουρκία εποφθαλμιά.

Οι τέσσερις περιοχές οι οποίες περιλαμβάνονται στην υπογραφείσα συμφωνία είναι σύμφωνα με χάρτες που δόθηκαν στη δημοσιότητα οι περιοχές υπό την ονομασία «Νότια Κρήτη-1», «Νότια Κρήτη-2», «Νότια Πελοποννήσου» και «Οικόπεδο A2», οι οποίες καλύπτουν περίπου 47.000 km2 και αφορούν την αδειοδότηση για εξερεύνηση υδρογονανθράκων, κυρίως φυσικού αερίου, σε ποσοστό 70%-30%.

Eθνική κυριαρχία

Η συμφωνία δεν φαίνεται να διασφαλίζει επαρκώς ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, ιδιαίτερα σε περιοχή την οποία η Τουρκία εποφθαλμιά, διεκδικώντας δικαιώματα, με βάση το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το σκηνικό, αντίθετα, αποκαλύπτει την κυβερνητική προσέγγιση που προτάσσει τα οικονομικά οφέλη σε πρώτο πλάνο έναντι όποιας γεωπολιτικής θωράκισης.

Παραμένουν εν προκειμένω ανοιχτά ερωτήματα για την προστασία των εθνικών συμφερόντων στη δυνάμει ελληνική ΑΟΖ, καθώς από τις δηλώσεις των κυβερνητικών στελεχών κατά την υπογραφή τόσο ο πρωθυπουργός όσο και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας εστίασαν αποκλειστικά σε θέματα ενεργειακής μετάβασης, επενδύσεων και οικονομικής ανάπτυξης. Οι Κυρ. Μητσοτάκης και Θ. Σκυλακάκης δεν προέβησαν στην παραμικρή αναφορά σε κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας σε αυτές τις θαλάσσιες περιοχές, στον βαθμό που η κίνηση της Αθήνας συγκρούεται επί χάρτου με τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο και ειδικότερα στις περιοχές νότια της Κρήτης όπου η Αγκυρα ισχυρίζεται ότι ισχύει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Και ενώ η συμφωνία αφορά περιοχές που η Τουρκία θεωρεί «δικές της», ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Ενέργειας απέφυγαν να θίξουν το ζήτημα, σαν να μην υφίσταται γεωπολιτική διάσταση στο γεγονός. Η παρουσία του αμερικανικού κολοσσού (Chevron) δεν αξιοποιήθηκε, τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων προς επανάληψη της διπλωματικής θέσης της Ελλάδας, αλλά μόνον ως απόδειξη της «στρατηγικής συνεργασίας» Ελλάδας – ΗΠΑ, αφήνοντας την Τουρκία να ερμηνεύει τη συμφωνία όπως θέλει – ίσως ως απλή εμπορική συναλλαγή χωρίς πολιτικές προεκτάσεις.

Στο παρελθόν η ίδια κυβέρνηση υπογράμμιζε ότι η εκδήλωση ενδιαφέροντος από τη Chevron συνιστά έμπρακτη αναγνώριση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας στις θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου. Μετά την επίσκεψη του πρωθυπουργού στην Αγκυρα (11/2/26) οι επίσημες διατυπώσεις αμβλύνονται κατάλληλα! Αξιοσημείωτο θεωρείται το γεγονός ότι πλέον δεν διατυπώνεται ούτε μία λέξη για το πώς θα αντιμετωπιστούν επί του πεδίου το «παράνομο» κατά την Αθήνα τουρκολιβυκό μνημόνιο και το γεγονός ότι η κυβέρνηση της Λιβύης έχει αναθέσει στην τουρκική TPAO έρευνες στη θεωρούμενη ΑΟΖ Λιβύης νότια της Κρήτης.

Στις δηλώσεις δεν υπήρχε ο παραμικρός υπαινιγμός περί ακύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου, παρά το γεγονός ότι το τεμάχιο «Νότια Κρήτη-2» εκτείνεται εντός της ζώνης που δημιουργεί το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Αθήνα προτίμησε κατά την επίσημη τελετή υπογραφής να μην οξύνει τα πνεύματα ούτε να ταράξει τα «ήρεμα νερά», που με τόσο κόπο έχει στήσει τα τελευταία δύο χρόνια, ακόμα και σε βάρος της εθνικής κυριαρχίας. Η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να διατηρεί τον φόβο ότι τέτοιες αναφορές θα μπορούσαν να θεωρηθούν από την Αγκυρα «μονομερείς ενέργειες» που παραβιάζουν το πρόσφατο Κοινό Ανακοινωθέν της Αγκυρας και τη Διακήρυξη των Αθηνών.

Ηδη από το 2025, όταν η αμερικανική εταιρία εξέφρασε ενδιαφέρον για τα οικόπεδα, κυβερνητικοί κύκλοι τόνιζαν ότι αυτό συνιστά de facto επιβεβαίωση της ελληνικής ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου. Σε δηλώσεις του Σεπτεμβρίου του 2025 εκπρόσωποι της ελληνικής κυβέρνησης μιλούσαν για «διπλωματική νίκη» που ακυρώνει τις τουρκικές διεκδικήσεις. Ωστόσο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει σε ισχύ τόσο για την Τουρκία όσο και για τη Λιβύη, και καμία διεθνής εταιρία δεν μπορεί, βάσει Δικαίου, να το ακυρώσει μονομερώς. Αν η Chevron προχωρήσει σε σεισμικές έρευνες, η Τουρκία μπορεί να απαντήσει με στρατιωτικές κινήσεις, όπως έπραξε στην περίπτωση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου.

Η υπογραφή της συμφωνίας με την αμερικανική εταιρία δεν περιλαμβάνει καμία ρητή δέσμευση από τη Chevron ή τις ΗΠΑ για υπεράσπιση των ελληνικών δικαιωμάτων ούτε προβλέπει εκτίμηση ρίσκου, όπως ισχύει στην περίπτωση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Σε περίπτωση τουρκικής πρόκλησης -όπως έρευνες ή έκδοση NAVTEX σε επικαλυπτόμενες περιοχές- η Chevron μπορεί απλώς να αποσυρθεί, αφήνοντας την Ελλάδα εκτεθειμένη. Υπάρχει καταγεγραμμένο προηγούμενο, όταν ξένες εταιρίες αποχώρησαν από την Αν. Μεσόγειο, λόγω εντάσεων, χωρίς άλλη διατύπωση.