Ο δήμαρχος της πόλης μιλάει για τη δεύτερη θητεία του, τη βαριά σκιά του σπουδαίου προκατόχου του και την προσπάθεια το Παλαιό Φάληρο να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη διατήρηση της ταυτότητάς του
Στο γραφείο του δημάρχου στο Παλαιό Φάληρο η κουβέντα ξεκινά με αναφορές στο παρελθόν, αλλά γρήγορα στρέφεται στο μέλλον. Ο δήμαρχος διανύει τη δεύτερη θητεία του, με ισχυρή λαϊκή εντολή και ποσοστά που δύσκολα συναντά κανείς στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
- Συνέντευξη στον Βαγγέλη Φανίδη
Ωστόσο, ο ίδιος επιλέγει να μιλήσει πρώτα για τον προκάτοχό του Διονύση Χατζηδάκη, έναν αυτοδιοικητικό με μακρά πορεία και βαρύ αποτύπωμα στην πόλη. «Δεν παρέλαβα καμένη γη» λέει με έμφαση.
«Παρέλαβα μια πόλη οργανωμένη, με ιστορία, με δομές. Το στοίχημα δεν ήταν να αποδομήσω, αλλά να συνεχίσω με διαφορετικό μοντέλο». Αυτό το «διαφορετικό μοντέλο» συνοψίζεται σε μία λέξη: συμμετοχή. Περισσότερες αρμοδιότητες στους συνεργάτες, άνοιγμα στην κοινωνία, έμφαση στη διαφάνεια και τη συλλογική ευθύνη. «Θέλω να μάθουν να ψαρεύουν, όχι να τρώνε ψάρι» σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το ρέμα που απέτρεψε την καταστροφή
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε νωρίς. Το 2020 η δημοτική Αρχή βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρό κίνδυνο στο ρέμα της Πικροδάφνης. Πέντε ετοιμόρροπα κτίρια, κατοικημένα περιστασιακά, απειλούσαν να καταρρεύσουν και να φράξουν τη ροή των υδάτων. Σε μια εποχή που τα πλημμυρικά φαινόμενα πλήττουν τη χώρα, το ενδεχόμενο τραγωδίας ήταν υπαρκτό. Η υπόθεση σκάλωνε στη γνωστή ελληνική γραφειοκρατία: Αποκεντρωμένη Διοίκηση, Περιφέρεια, Πολεοδομία, Αστυνομία, κοινωνικές υπηρεσίες.
Ο δήμαρχος αποφάσισε να αναλάβει την ευθύνη και συγκάλεσε όλες τις υπηρεσίες, θέτοντας έναν ξεκάθαρο στόχο, ώστε ο δήμος να προχωρήσει στον καθαρισμό και στις κατεδαφίσεις. Ηταν ρίσκο, ιδίως για έναν νέο τότε δήμαρχο. Σήμερα όμως το θεωρεί μία από τις πιο υπερήφανες στιγμές της θητείας του. Τονίζει πως απέφυγαν κάτι που θα μπορούσε να αποδειχτεί μοιραίο, γνωρίζοντας ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον εξαίρεση αλλά κανονικότητα.
Το επίκαιρο ζήτημα των πλημμυρών παραμένει όμως στο επίκεντρο των ζητημάτων που αντιμετωπίζει η δημοτική Αρχή. Η κλιματική κρίση, όπως λέει ο δήμαρχος, δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Γι’ αυτό και προωθούνται αντιπλημμυρικά έργα, πύκνωση φρεατίων και ενίσχυση υποδομών σε ευάλωτα σημεία. Πρόκειται για έργα που δεν είναι θεαματικά, αλλά είναι κρίσιμα για την ασφάλεια της πόλης. Η πόλη, ωστόσο, έχει δομικά όρια.
Πυκνοδομημένη, με πεζοδρόμια παλαιών προδιαγραφών, αντιμετωπίζει καθημερινά ζητήματα προσβασιμότητας και το πρόβλημα επιτείνεται από την παράνομη στάθμευση. Ο δήμαρχος επισημαίνει ότι, πέρα από τις δημοτικές παρεμβάσεις, απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας. «Ο δημόσιος χώρος δεν είναι κανενός, αλλά όλων» υπογραμμίζει με έμφαση.
Σχολεία με χρήματα των δημοτών
Σε μια πόλη πυκνοδομημένη, με σχολικά κτίρια που αγγίζουν τα 100 χρόνια ζωής, οι ανάγκες είναι μεγάλες. Η εφαρμογή της δίχρονης προσχολικής αγωγής δημιούργησε επιπλέον πίεση. Πέντε οικόπεδα είχαν δεσμευτεί στο παρελθόν, αλλά αποδεσμεύτηκαν λόγω έλλειψης κρατικών πόρων. Η δημοτική Αρχή πήρε μια τολμηρή απόφαση, την αξιοποίηση ειδικού τέλους για αγορά οικοπέδου με σκοπό την ανέγερση σχολείου. Σε δύο χρόνια ο ιδιοκτήτης αποζημιώθηκε πλήρως. Η πινακίδα στο οικόπεδο αναφέρει ρητά ότι η αγορά έγινε με χρήματα των δημοτών. «Χρησιμοποιούμε τετραπλάσιους πόρους από όσους μας δίνει το κράτος για τα σχολικά κτίρια» επισημαίνει. Η προσδοκία τώρα είναι η Πολιτεία να αναλάβει την κατασκευή. Η ανησυχία του; Μην κληθεί ο δήμος να χτίσει και το σχολείο.
Φλοίσβος: Αναστήλωση και νέο ορόσημο
Ο Φλοίσβος είναι τοπόσημο. Το στρογγυλό πολιτιστικό κέντρο, ηλικίας άνω των 120 ετών, βρισκόταν στα όρια της φθοράς. Η απόφαση δεν ήταν απλή, τέθηκε το δίλημμα «αναστήλωση ή κατεδάφιση και ανακατασκευή;». Επιλέχθηκε η δύσκολη οδός της αναστήλωσης. Με σύγχρονα υλικά, αλλά σεβασμό στην ιστορία. Το έργο χρηματοδοτήθηκε μέσω της Περιφέρειας και εντάσσεται σε συνολικό πρόγραμμα περίπου 7 εκατομμυρίων ευρώ. Δίπλα του σχεδιάζεται υπόγειο πάρκινγκ 400 θέσεων στο Πάρκο Φλοίσβου, ένα έργο που εντάχθηκε στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» με στόχο την αποσυμφόρηση κατοίκων και επισκεπτών σε μια πόλη με οξύ πρόβλημα στάθμευσης.
Παραλιακό μέτωπο: Ανοιχτό και δωρεάν
Σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της Αττικής Ριβιέρας, η παραλία στο Παλαιό Φάληρο παραμένει ελεύθερη. Ο δήμος δεν εισπράττει εισιτήριο. Παρέχει ομπρέλες, ντουσιέρες, αποδυτήρια, ναυαγοσώστες, ακόμα και δύο συστήματα πρόσβασης για ΑμεΑ (Seatrac). Το κόστος καλύπτεται αποκλειστικά από τα δημοτικά έσοδα. Η επισκεψιμότητα, ειδικά μετά τη σύνδεση του τραμ με την Πικροδάφνη, αγγίζει τους 4.000-5.000 λουομένους ημερησίως το καλοκαίρι.
Η μόνη παράκληση του δημάρχου; «Φεύγοντας, πάρτε τα σκουπίδια σας». Σε μια πόλη χωρίς έσοδα από την παραλία, η καθαριότητα είναι ζήτημα ισορροπίας πόρων. Επιπλέον, ο παραλιακός ποδηλατόδρομος, που θα συνδέει τον Πειραιά με τη Βουλιαγμένη, αποτελεί έργο ευρύτερης εμβέλειας. Η πρόκληση, σύμφωνα με τον δήμαρχο, είναι να ενσωματωθεί χωρίς να αλλοιώσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις γεωτρήσεις για άρδευση του παραλιακού μετώπου. Η αντικατάσταση του πόσιμου νερού με νερό γεωτρήσεων μειώνει το κόστος και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πρόκειται για παρέμβαση που συνδέεται με τη στρατηγική βιωσιμότητας της πόλης.
Το πράσινο και η πρωτιά στην ανακύκλωση
Οι πρόσφατες καταιγίδες αποκάλυψαν ένα νέο πρόβλημα, το γεγονός ότι τα περισσότερα πεύκα είναι 60-70 ετών και με επιφανειακές ρίζες. Τριάντα εννέα πτώσεις δέντρων συνέβησαν μέσα σε ενάμιση μήνα. Το δίλημμα είναι «σκιά ή ασφάλεια;». Ο δήμος προχωρά σε αξιολόγηση από γεωπόνους και αντικατάσταση όπου κρίνεται αναγκαίο. Προτιμώνται ανθεκτικά είδη όπως οι νεραντζιές, ενώ εξετάζεται μπολιάσμα για παραγωγή λεμονιών.
Παράλληλα, συλλέγονται ελιές από δημοτικά δέντρα, το ελαιόλαδο διατίθεται στο Κοινωνικό Παντοπωλείο, μειώνοντας ταυτόχρονα περιβαλλοντική επιβάρυνση. Τώρα όσον αφορά την ανακύκλωση… Το Παλαιό Φάληρο βρίσκεται πρώτο σε ποσοστά ανακύκλωσης στην Αττική, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΣΔΝΑ. Κι όμως, το συνολικό ποσοστό μόλις που ξεπερνά το 15%. Ο δήμος εκτρέπει 40 τόνους βιοαποβλήτων εβδομαδιαίως μέσω καφέ κάδου, ενώ λειτουργεί και δίκτυο για ιματισμό (150 τόνοι ετησίως) και τηγανέλαια (2,5 τόνοι). Ο δήμαρχος όμως δεν «πανηγυρίζει». «Πριν από την ανακύκλωση υπάρχει η επαναχρησιμοποίηση» λέει, δείχνοντας στο σαλόνι του γραφείου του μία «δωρεά» που θα κατέληγε στα σκουπίδια.
Το Π. Φάληρο διαπρέπει στον αθλητισμό
Ο αθλητισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της πόλης του Παλαιού Φαλήρου. Η ομάδα πόλο του Αθλητικού Ομίλου Παλαιού Φαλήρου (ΑΟΠΦ) αγωνίζεται στην Α1. Το Παλαιό Φάληρο έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο ζωντανούς αθλητικούς πυρήνες της Αττικής, συνδυάζοντας υψηλές επιδόσεις, μαζική συμμετοχή και έντονο κοινωνικό αποτύπωμα. Από την κολύμβηση και το πινγκ πονγκ, έως τη ρυθμική γυμναστική και τα καλλισθενικά πάρκα, η πόλη έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο αθλητικό οικοσύστημα, που αγκαλιάζει μικρούς και μεγάλους.
«Η κολυμβητική ομάδα της πόλης συγκαταλέγεται σταθερά ανάμεσα στις κορυφαίες της χώρας, κατακτώντας τις πρώτες και τις δεύτερες θέσεις τόσο στις μεγάλες κατηγορίες όσο και στις υποδομές». Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρουσία δύο σωματείων της πόλης στην Α1 κατηγορία επιτραπέζιας αντισφαίρισης: ο ΑΟ Ταταύλα και ο Αθλητικός Σύλλογος Πέρα. Η διπλή αυτή εκπροσώπηση στο υψηλότερο επίπεδο καταδεικνύει τη δυναμική του αθλήματος στην περιοχή. Παράλληλα, αναδεικνύεται και η ιστορική διάσταση της πόλης, καθώς, όπως τονίζει ο δήμαρχος, «οι Κωνσταντινουπολίτες έχουν βρει στο Φάληρο έναν σταθερό τόπο αναφοράς.
Οι αθλητικές εγκαταστάσεις διατίθενται στα σωματεία τους, η συνεργασία είναι διαρκής και η σχέση βαθιά, καθώς η μνήμη των αλησμόνητων πατρίδων συνδέεται με τη συλλογική δράση και τον αθλητισμό. Το σύμπλεγμα σωματείων και ενεργών πολιτών λειτουργεί ως ζωντανό κύτταρο κοινωνικής συνοχής».
Μεγάλες διοργανώσεις με διεθνές αποτύπωμα
Η πόλη θα φιλοξενήσει τον 17ο Διεθνή Ποσειδώνιο Ημιμαραθώνιο και το 11ο Διεθνές Τουρνουά Ρυθμικής Γυμναστικής Aphrodite Cup. Ο Ποσειδώνιος Ημιμαραθώνιος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αθλητικές διοργανώσεις της πόλης. Με συμμετοχές από περίπου 50 χώρες, προσελκύει κάθε χρόνο γύρω στους 5.000 δρομείς σε διαφορετικές διαδρομές: ημιμαραθώνιο, αγώνες 5 και 10 χιλιομέτρων, αλλά και charity run που στηρίζει τον Πανελλήνιο Σύλλογο Προσαρμοσμένων Δραστηριοτήτων «ΑΛΜΑ». Η διοργάνωση, που πραγματοποιείται κάθε Απρίλιο, έχει εξελιχθεί σε θεσμό.
Δεν είναι μόνο αθλητικό γεγονός, αλλά και κοινωνική γιορτή, με ισχυρή συμμετοχή εθελοντών – μια συνέχεια της παράδοσης εθελοντισμού που αναδείχθηκε στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αντίστοιχα, τον Μάρτιο η πόλη φιλοξενεί το διεθνές τουρνουά ρυθμικής γυμναστικής Aphrodite Cup. Με συμμετοχές από περίπου 25 χώρες, το τουρνουά έχει καθιερωθεί ως σημείο αναφοράς στο παγκόσμιο καλεντάρι. Τα προηγούμενα χρόνια, για τρεις συνεχόμενες σεζόν, το Παλαιό Φάληρο συγκαταλεγόταν στις πέντε πόλεις διεξαγωγής του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ρυθμικής Γυμναστικής. Κομβικό ρόλο στην επιτυχία παίζουν ο σύλλογος Αρμονία Παλαιού Φαλήρου και η προπονήτρια Ελένη Μιχοπούλου, που έχουν ανεβάσει το επίπεδο του αθλήματος σε διεθνή κλίμακα.
Αθλητισμός και εγγύτητα με «Νιάρχος» – Ελληνικό
Στο Πάρκο Αγίας Σκέπης δημιουργήθηκε πρόσφατα σύγχρονη πίστα σκέιτμπορντ, ολυμπιακού πλέον αθλήματος, που ήταν μία πρόταση των ίδιων των εφήβων, υλοποιημένη από τον δήμο. Δίπλα λειτουργεί γηπεδάκι μπότσε (bocce) για τα Special Olympics. Οσον αφορά την εγγύτητα με το Ελληνικό και το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αυτή δημιουργεί νέες ευκαιρίες, αλλά και κυκλοφοριακές πιέσεις. Ο δήμος εκπονεί κυκλοφοριακή μελέτη, εξετάζει ενίσχυση τοπικής συγκοινωνίας με μικρά λεωφορεία και προτείνει ακόμα και θαλάσσια σύνδεση. Παράλληλα, ολοκληρώθηκε η αντικατάσταση οδοφωτισμού με LED, μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας άνω του 60%.
Μια πόλη… εργαστήριο συνεργασίας
Το Παλαιό Φάληρο δεν διαθέτει μεγάλες αδόμητες εκτάσεις ή ανοιχτούς χώρους, είναι μια πυκνοκατοικημένη, ώριμη αστική περιοχή. Οι αλλαγές προχωρούν σταδιακά, καθημερινά, γειτονιά με γειτονιά. Ο δήμαρχος τονίζει πως το σημαντικότερο έργο δεν είναι οι υποδομές, όπως το κολυμβητήριο ή το πάρκινγκ, αλλά η ενίσχυση του κοινωνικού ιστού: σύλλογοι, σχολεία, εθελοντές και νέοι άνθρωποι. «Η πόλη δεν μεταμορφώνεται από τη μια στιγμή στην άλλη» επισημαίνει. «Μεταμορφώνεται όταν οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά».
Ο Δήμος Παλαιού Φαλήρου συμμετέχει στο δίκτυο Υγιών Πόλεων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, υλοποιώντας δράσεις πρόληψης, ενημέρωσης και προαγωγής της δημόσιας υγείας, με στόχο τη συνολική αναβάθμιση της ποιότητας ζωής. Σε μια περίοδο γενικευμένης δυσπιστίας προς τους θεσμούς, το Παλαιό Φάληρο επιδιώκει να αποδείξει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργεί ως πεδίο συνεργασίας και δημιουργίας. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο δήμαρχος, «εδώ δημιουργούμε – δεν ραδιουργούμε».
Καθώς η συζήτηση ολοκληρώνεται, γίνεται σαφές ότι ο Γιάννης Φωστηρόπουλος δεν επιδιώκει να παρουσιαστεί ως «μεταρρυθμιστής» με επικοινωνιακές κορόνες. Προβάλλει περισσότερο την εικόνα ενός δημάρχου που γνωρίζει τα όρια της πόλης του, αλλά και τις δυνατότητές της. Σε μια περίοδο που οι δήμοι καλούνται να καλύψουν κενά του κεντρικού κράτους, να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση και να διαχειριστούν αυξανόμενες κοινωνικές ανάγκες, το Παλαιό Φάληρο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη διατήρηση της ταυτότητάς του. Η δεύτερη θητεία, όπως λέει, δεν είναι περίοδος πειραματισμών, αλλά ωρίμανσης. Και το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο τα έργα που θα παραδοθούν, αλλά η κουλτούρα που θα μείνει πίσω: μια πόλη που σέβεται τον δημόσιο χώρο, αξιοποιεί τους πόρους της και επενδύει στο μέλλον της.
Γέννημα θρέμμα του Παλαιού Φαλήρου
Ο Γιάννης Φωστηρόπουλος φοίτησε στην Ευαγγελική Σχολή και είναι απόφοιτος του Τμήματος Διοίκησης Μονάδων Υγείας και Πρόνοιας, ενώ συνέχισε τις σπουδές του σε μεταπτυχιακό επίπεδο στην Τοπική και Περιφερειακή Ανάπτυξη και Αυτοδιοίκηση. Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του πορεία ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα στα κοινά και το 1986 εκλέχθηκε γενικός γραμματέας της ΟΝΝΕΔ Παλαιού Φαλήρου. Διετέλεσε για δύο θητείες μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της ΟΝΝΕΔ, καθώς και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας,b
Το 1994 εκλέχθηκε πρώτη φορά δημοτικός σύμβουλος και από τότε εκλέγεται ανελλιπώς, υπηρετώντας την πόλη του Παλαιού Φαλήρου από θέσεις ευθύνης, όπως αντιδήμαρχος Διοίκησης και Οικονομικών, Παιδείας, Κοινωνικής Αρωγής, Αθλητισμού, Κοινωνικών Δομών και Δημοτικών Ιατρείων. Παράλληλα, διετέλεσε γραμματέας και αντιπρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου.
Κατά την περίοδο 2013-2019 υπήρξε εντεταλμένος σύμβουλος Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, εκπροσωπώντας τον Δήμο Παλαιού Φαλήρου σε πλήθος ευρωπαϊκών και εθνικών συνεδρίων. Είναι εκλεγμένος εκπρόσωπος του δήμου στην Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ), στην Περιφερειακή Ενωση Δήμων Αττικής, όπου είναι και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, καθώς και στο Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, στο οποίο από τον Νοέμβριο του 2019 κατέχει τη θέση του αντιπροέδρου. Στις δημοτικές εκλογές του Μαΐου 2019 εκλέχθηκε δήμαρχος Παλαιού Φαλήρου στον δεύτερο γύρο με ποσοστό 75,60% (ποσοστό πρώτου γύρου: 44,66%). Παράλληλα, είναι μέλος της Πολιτικής Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας.
