Ημέρα μνήμης, αλλά και δικαίωσης, χαρακτήρισαν τη σημερινή, εκπρόσωποι της Πολιτείας και της πόλης, που συγκεντρώθηκαν το μεσημέρι στην πλατεία Ελευθερίας μαζί με πολίτες της Θεσσαλονίκης, για να τιμήσουν τα θύματα του ναζισμού. Ακολούθησε πορεία μέχρι τον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό, από όπου αναχώρησαν οι συρμοί για τα ναζιστικά στρατόπεδα του θανάτου στη διάρκεια της κατοχής, στον χώρο όπου προορίζεται να γίνει το Μουσείο του Ολοκαυτώματος.
Η φετινή συγκέντρωση μνήμης στην πλατεία Ελευθερίας συμπίπτει και με την έναρξη των εργασιών της πλατείας Ελευθερίας, με την νοηματοδότησή της ως Πάρκο Μνήμης, το οποίο θα αποδοθεί, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, στους πολίτες σε δεκατέσσερις μήνες.
Το έργο, προϋπολογισμού 6.333.643,13, με τον τίτλο: «Βιοκλιματική Ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας» χρηματοδοτήθηκε από το Πράσινο Ταμείο (100%), με δικαιούχο τον Δήμο Θεσσαλονίκης.
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης, ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Δαβίδ Σαλτιέλ και η επιζήσασα του Ολοκαυτώματος Λόλα ‘Αντζελ, μαζί με τα παιδιά και τα εγγόνια της, έκαναν τα αποκαλυπτήρια της αφιερωματικής πλάκας που υπενθυμίζει ότι το έργο της πλατείας ξεκίνησε κατά τη θητεία του δημάρχου Στέλιου Αγγελούδη στις 15 Μαρτίου 2026, «83 χρόνια μετά την αναχώρηση του πρώτου συρμού» για το Άουσβιτς – Μπίρκεναου.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα φορτισμένο κλίμα, στον τόπο όπου πριν από 83 χρόνια γράφτηκε μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της πόλης. Στην ίδια πλατεία, στις 11 Ιουλίου 1942, περίπου 9.000 Εβραίοι άνδρες της Θεσσαλονίκης συγκεντρώθηκαν από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής, υπέστησαν δημόσιους εξευτελισμούς και καταγράφηκαν για καταναγκαστική εργασία. Το γεγονός έμεινε γνωστό ως «Μαύρο Σάββατο». Από εκεί ξεκίνησε ουσιαστικά το σχέδιο εκτοπισμού και εξόντωσης της εβραϊκής κοινότητας της πόλης, που κατέληξε στον αφανισμό περίπου 50.000 ανθρώπων.
Στις ομιλίες που ακολούθησαν, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης τόνισε τον ιστορικό συμβολισμό της στιγμής, υπογραμμίζοντας ότι η μετατροπή της πλατείας σε Πάρκο Μνήμης αποτελεί πράξη ιστορικής δικαιοσύνης.
«Νομίζω πως σήμερα είναι μια μέρα δικαίωσης. Είναι μια μέρα που η ιστορία θα γράψει ότι είναι μια νίκη για τη Θεσσαλονίκη, για την απόδοση στους πολίτες ενός ακόμη δημόσιου χώρου, της πλατείας Ελευθερίας, ενός από τους σημαντικότερους και ιστορικότερους δημόσιους χώρους της πόλης, που θα είναι χώρος πρασίνου αλλά και χώρος μνήμης», ανέφερε ο Στέλιος Αγγελούδης.
Ο δήμαρχος έκανε ιδιαίτερη αναφορά στον πρώην δήμαρχο της πόλης, Γιάννη Μπουτάρη, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην πρωτοβουλία για την ανάπλαση της πλατείας. «Πριν ξεκινήσω θα ήθελα την οφειλόμενη τιμή σε έναν καλό φίλο που δεν είναι σήμερα μαζί μας, ενώ θα το ήθελα, στον πρώην δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη. Υλοποιούμε σήμερα τη δική του ιδέα, τη δική του αρχή, για να είμαστε σήμερα εδώ», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η πόλη «κερδίζει το δικαίωμα να κοιτάξει ξανά στα μάτια τους 9.000 συμπολίτες μας, Έλληνες Εβραίους, που εκείνο το Μαύρο Σάββατο του Ιουλίου του 1942 υπέστησαν εξευτελισμούς σε αυτόν τον τόπο μαρτυρίου».
Παράλληλα, ο δήμαρχος τόνισε ότι το Πάρκο Μνήμης θα λειτουργεί, παρά την αντίθετη άποψη όσων, όπως είπε, δεν ήθελαν να γίνει το έργο, ως ζωντανή υπενθύμιση της ιστορικής αλήθειας: «Το Πάρκο Μνήμης στην πλατεία Ελευθερίας θα είναι εδώ, στην καρδιά της πόλης, για να θυμίζει και να διδάσκει. Να θυμίζει στις νέες γενιές ότι αυτό το ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης διώχθηκε και εξοντώθηκε, αλλά και να μας υπενθυμίζει πως ο φασισμός είναι ο χειρότερος εχθρός και ότι η γνώση της ιστορίας είναι το ισχυρότερο ανάχωμα απέναντι στη ρητορική του μίσους».
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας Θεσσαλονίκης και του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος Δαβίδ Σαλτιέλ στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της ιστορικής μνήμης και στη σύνδεση της πόλης με το παρελθόν της.
«Αν υπάρχουν κάποιες τοποθεσίες στην πόλη που συνδέονται άμεσα και με ιδιαίτερο συμβολικό βάρος με τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στην απώλεια σχεδόν του 96% των μελών της κοινότητας, μία από αυτές είναι η πλατεία Ελευθερίας», τόνισε.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι το έργο του Πάρκου Μνήμης αποτελεί σημαντικό βήμα για την ανάδειξη της ιστορίας της πόλης: «Σήμερα, στον ίδιο τόπο, η Θεσσαλονίκη αποφασίζει όχι να ξανανοίξει πληγές, αλλά να δώσει μορφή στη μνήμη, μετατρέποντας το τραύμα σε δύναμη και τη θλίψη σε προοπτική».
Ο Δαβίδ Σαλτιέλ έκανε ειδική αναφορά στη συμβολή του δημάρχου Θεσσαλονίκης στην υλοποίηση του έργου, λέγοντας: «Ο δήμαρχός μας, ο Στέλιος Αγγελούδης, το προανήγγειλε, εξασφάλισε τους πόρους, επέμεινε για την υπέρβαση των εμποδίων και πέτυχε να το φέρει στην αφετηρία του».
Παράλληλα, σημείωσε ότι η πρωτοβουλία αποτελεί και μια δικαίωση για τον πρώην δήμαρχο της πόλης: «Είναι ταυτόχρονα και μια δικαίωση για τον αείμνηστο Γιάννη Μπουτάρη που τόσο προσπάθησε για να δείξει στην πόλη του ότι η μνήμη δεν αφορά μόνο την κοινότητα αλλά αφορά όλους μας».
Ο πρόεδρος της ισραηλιτικής κοινότητας τόνισε ακόμη ότι ο χώρος θα λειτουργεί ως σημείο περισυλλογής για τις επόμενες γενιές: «Όσοι περνούν από εδώ, ιδίως οι νέοι, να μπορούν να σταθούν για λίγο, να διαβάσουν, να αναρωτηθούν τι συνέβη κάποτε σε αυτή την πλατεία και τι σημαίνει αυτό για το σήμερα».
Η Λόλα Άντζελ διηγήθηκε στους δημοσιογράφους με συγκίνηση την περιπέτεια της οικογένειάς της που συνελήφθη στην Αθήνα στην διάρκεια της κατοχής και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλζεν. Ήταν έξι ετών και επιβίωσε από βασανιστήρια, στερήσεις και κακουχίες και όπως λέει «νίκησε τον Χίτλερ» επιστρέφοντας και συνεχίζοντας τη ζωή της, περιβαλλόμενη από την αγάπη των παιδιών και των εγγονών της. Το μήνυμα που στέλνει είναι «ποτέ ξανά», αλλά και «ποτέ πια πόλεμος», τονίζοντας ότι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να ζουν με ειρήνη.
Η δημιουργία του Πάρκου Μνήμης, σε συνδυασμό με την ανέγερση του Μουσείου Ολοκαυτώματος της Θεσσαλονίκης, φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν νέο μνημονικό άξονα για την πόλη, αναδεικνύοντας την πολυπολιτισμική της ιστορία και τη βαθιά σχέση της με την εβραϊκή κοινότητα.
Στην εκδήλωση και στην πορεία μνήμης προς τον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό, από όπου αναχώρησαν τα τρένα με τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης προς τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας-Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας. Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν επίσης ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου, ο Στράτος Σιμόπουλος, ως εκπρόσωπος του προέδρου της Βουλής, καθώς και οι βουλευτές Θόδωρος Καράογλου, Φάνης Παππάς, Δημήτρης Κούβελας, Διαμαντής Γκολιδάκης και Πέτρος Παππάς. Παρόντες ήταν ακόμη ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου, ο πρόεδρος της ΠΕΔΚΜ Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ο συντονιστής του Γραφείου του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη Γιάννης Παπαγεωργίου, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, καθώς και ξένοι πρέσβεις και διπλωμάτες.
Ο υφυπουργός Εσωτερικών (Μακεδονίας – Θράκης) Κώστας Γκιουλέκας δήλωσε:
«Στην πλατεία αυτή κάποτε γονάτισε η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, γονάτισε η ηθική μπροστά στο ατσάλι και γονάτισε η ανθρωπότητα ολόκληρη μπροστά στη βία του ναζισμού και του φασισμού. Το “ποτέ ξανά” δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, είναι στάση ζωής και χρέος όλων μας να μην επιτρέψουμε ποτέ να ξανασυμβεί κάτι τέτοιο».
Ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης ανέφερε:
«Σήμερα είναι μια ιστορική μέρα. Έχουμε πλέον ένα Πάρκο Μνήμης που μας θυμίζει ότι ο αγώνας κατά της μισαλλοδοξίας είναι διαρκής και δεν σταματά ποτέ. Είναι μια φωνή που θα βγαίνει από εδώ για τη Θεσσαλονίκη, την Ελλάδα και για όλη την οικουμένη: ένα διαρκές “ποτέ ξανά”».
Η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου δήλωσε:
«Σήμερα είναι μια πολύ σημαντική μέρα. Είμαστε εδώ για να δίνουμε σε κάθε τόνο το μήνυμα του “ποτέ ξανά”. Η εβραϊκή κοινότητα ήταν πάντοτε σύμφυτη με τη Θεσσαλονίκη και είναι πολύ σημαντικό ότι αρχίζει επιτέλους να υλοποιείται το Πάρκο Μνήμης, ένα έργο που θα θυμίζει για πάντα την ιστορία της πόλης».
Ο βουλευτής Α΄ Θεσσαλονίκης ως εκπρόσωπος του προέδρου της Βουλής, Στράτος Σιμόπουλος, σημείωσε:
«Μια μέρα σαν αυτή, πριν από πολλά χρόνια, η Θεσσαλονίκη ακρωτηριάστηκε με την αναχώρηση του πρώτου συρμού. Η πόλη θα ήταν διαφορετική σήμερα αν συμμετείχαν όλοι αυτοί οι συμπολίτες μας στην κοινωνική, πολιτιστική και επιχειρηματική ζωή της. Το “ποτέ ξανά” δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αφορά το παρόν και το μέλλον».
ΑΠΕ ΜΠΕ
