Η Γεωργία Ζώη ανεβαίνει στη σκηνή και δίνει φωνή σε μια Ελένη που δεν ζητά δικαίωση, μόνο αλήθεια. Στην «Ωραία Ελένη στην κοιλάδα των νεκρών ερώτων» το σύμβολο γίνεται πρόσωπο, η σιωπή μετατρέπεται σε εξομολόγηση και ο μύθος ανατρέπεται μέσα από μια ώριμη, βαθιά γυναικεία ματιά.
Η Γεωργία Ζώη μάς ξεναγεί στο σύμπαν μιας παράστασης που δεν αφηγείται απλώς έναν μύθο, αλλά τον ανατρέπει. Η «Ωραία Ελένη στην κοιλάδα των νεκρών ερώτων», μια ποιητική μουσικοθεατρική σύνθεση-ύμνος στη γυναίκα, γνώρισε θερμή υποδοχή από την πρεμιέρα της στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και συνεχίζει την πορεία της στο θέατρο Radar, κάθε Δευτέρα και Τρίτη.
- Από τον Ηλία Μαραβέγια
Σε κείμενο του δρος Κωνσταντίνου Μπούρα, σκηνοθεσία του Κωστή Καπελώνη και μουσική Ζωής Τηγανούρια, η «Ελένη», σε ώριμη πια ηλικία, παίρνει για πρώτη φορά τον λόγο. Δεν μιλούν οι ποιητές ούτε οι στρατηγοί για εκείνη, μιλά η ίδια, με μνήμη, αυτογνωσία και ευθύνη. Με 45 χρόνια καλλιτεχνικής πορείας και πολλά βραβεία στο ενεργητικό της, η Γεωργία Ζώη δίνει σάρκα και οστά σε αυτή την «Ωραία Ελένη» και στη συνέντευξη που ακολουθεί μοιράζεται σκέψεις για τη δύναμη της γυναίκας, τη σχέση της ίδιας με τη ζωή και τη σκηνή, αλλά και τη διαρκή αναζήτηση της τέχνης ως τρόπου ύπαρξης.
Η «Ωραία Ελένη στην κοιλάδα των νεκρών ερώτων» έκανε πρεμιέρα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Πώς βιώσατε αυτή την πρώτη συνάντηση με το κοινό και τι σχόλια κρατάτε περισσότερο;
Η πρεμιέρα στο Μέγαρο και πρώτη μου εμφάνιση στον συγκεκριμένο χώρο έπειτα από τόσα χρόνια θεατρικής πορείας ήταν μια στιγμή μεγάλης συγκίνησης και ευθύνης. Το Μέγαρο απαιτεί απόλυτη αλήθεια, δεν επιτρέπει ούτε υπερβολές ούτε εύκολες συγκινήσεις. Κρατώ περισσότερο την απόλυτη σιωπή του κοινού σε έναν τόσο μεγάλο χώρο -εκείνη τη σιωπή που δηλώνει συγκέντρωση και συμμετοχή- και τα σχόλια ανθρώπων που ένιωσαν πως άκουσαν μια φωνή πολύ οικεία, σχεδόν προσωπική. Ο ενθουσιασμός του κοινού και το παρατεταμένο χειροκρότημα με συγκίνησαν!
Η Ελένη εδώ μιλά για πρώτη φορά η ίδια σε προχωρημένη ηλικία. Τι αλλάζει όταν το σύμβολο γίνεται πρόσωπο και φωνή;
Οταν το σύμβολο γίνεται πρόσωπο, καταργείται η απόσταση. Η Ελένη παύει να είναι αφορμή και γίνεται μάρτυρας. Δεν απολογείται, δεν διεκδικεί, αφηγείται. Και αυτή η αφήγηση, μέσα από την εμπειρία του χρόνου, αποκτά μια σπάνια διαύγεια και μια ήρεμη δύναμη. Και ένα υποδόριο χιούμορ! Με πολύ αυτοσαρκασμό!
Το έργο διατρέχει αιώνες, από την Τροία έως τους σημερινούς πολέμους. Ποιο σημείο του μονολόγου σάς αγγίζει πιο προσωπικά;
Το σημείο όπου η Ελένη συνειδητοποιεί ότι η σιωπή της υπήρξε κι αυτή μια μορφή βίας. Λέει κάποια στιγμή η Ελένη: «Αποδέχομαι την ευθύνη πως με τη σιωπή μου συνήργησα εις την διατήρησιν του μύθου μου. Τόσο μακριά από την πραγματικότητα! Ομως όλα καρποί γόνιμης φαντασίας». Εκεί νιώθω πως συνομιλεί όχι μόνο με την Ιστορία, αλλά και με το παρόν μας. Είναι μια στιγμή αυτογνωσίας που με αφορά βαθιά. Υπάρχει όμως και ένα άλλο σημείο που με αναστατώνει σε κάθε παράσταση! Εχοντας το…σύνδρομο της αρχαίας τραγωδίας -γι’ αυτό, άλλωστε, όταν τελείωσα την Αρχιτεκτονική στο Μετσόβιο, πήγα στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου, για να παίξω αρχαία τραγωδία-, σε κάθε παράσταση ανυπομονώ να έρθει η στιγμή που κάτι είναι γραμμένο ως αρχαία τραγωδία – και έτσι μου ζητήθηκε από τον σκηνοθέτη μας, Κωστή Καπελώνη, να το αποδώσω, ως αρχαία τραγωδία. Λατρεύω αυτό το κομμάτι που αναφέρεται στα θυέστεια δείπνα! Οπως λατρεύω και κάποια κομμάτια χιουμοριστικά και ιδιαίτερα τρυφερά!
Η παράσταση συνδυάζει λόγο, τραγούδι και ζωντανή μουσική επί σκηνής. Πόσο απαιτητική είναι αυτή η σύνθεση για εσάς ως ερμηνεύτρια;
Είναι εξαιρετικά απαιτητική, γιατί δεν επιτρέπει καμία χαλάρωση. Ο λόγος, το τραγούδι και το σώμα πρέπει να βρίσκονται σε απόλυτη ισορροπία. Για μένα αυτός ο συνδυασμός είναι οργανικός, το τραγούδι λειτουργεί ως μια δεύτερη γλώσσα, όπου η μία συμπληρώνει την άλλη.
Η Ελένη εδώ δεν είναι αιτία πολέμου, αλλά σύμβολο ειρήνης. Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί ακόμη να αντισταθεί ουσιαστικά στη βία και στον κυνισμό της εποχής;
Η τέχνη δεν σταματά πολέμους, αλλά μπορεί να αφυπνίσει συνειδήσεις. Μπορεί να δημιουργήσει ρωγμές στον κυνισμό, να θυμίσει την ανθρώπινη ευθραυστότητα. Και αυτό, ειδικά σήμερα, είναι μια ουσιαστική μορφή αντίστασης.
Μετράτε 45 χρόνια καλλιτεχνικής πορείας σε θέατρο, κινηματογράφο, τηλεόραση και μουσική. Αν κοιτάξετε πίσω, τι θεωρείτε ότι σας κράτησε όρθια και δημιουργική;
Η πειθαρχία και η περιέργεια. Το να μην επαναπαύομαι ποτέ και να παραμένω μαθήτρια της ζωής και της τέχνης. Και, βέβαια, η καθημερινή σχέση με το σώμα, τη θάλασσα και τη φύση εν γένει, που λειτουργεί για μένα ως σταθερό σημείο ισορροπίας.
Εχετε τιμηθεί με πλήθος βραβείων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Σημαίνουν κάτι τα βραβεία σε αυτή τη φάση της ζωής σας ή μετρά αλλιώς η επιβεβαίωση;
Τα βραβεία είναι μια αναγνώριση, αλλά όχι ο στόχος. Αυτό που μετρά περισσότερο σήμερα είναι η ποιότητα των συναντήσεων: με το κοινό, με τους συνεργάτες, με το ίδιο το υλικό.
Η παράσταση συνεχίζεται στο θέατρο Radar κι έπειτα θα περιοδεύσει. Τι προσδοκάτε από τις συναντήσεις με διαφορετικά κοινά;
Πράγματι, μετά το Μέγαρο Μουσικής συνεχίζουμε στο θέατρο Radar. Αρχίσαμε στις 16 Φεβρουαρίου και θα παίζουμε κάθε Δευτέρα στις 20.00 και Τρίτη στις 21.15. Εν συνεχεία θα κάνουμε περιοδεία σε Ελλάδα και εξωτερικό. Κάθε νέο κοινό μεταμορφώνει και εξελίσσει την παράσταση. Την προσδοκώ αυτή τη ζωντανή ανταλλαγή, γιατί κρατά το έργο ανοιχτό
και παρόν. Είναι πάντα ένα «δούναι και λαβείν»…
Η Ελένη μιλά για τη γυναικεία εμπειρία, τη βία και τη σιωπή. Εχει αλλάξει ουσιαστικά η θέση της γυναίκας ή απλώς άλλαξαν οι μορφές καταπίεσης;
Εχουν αλλάξει οι μορφές, όχι πάντα η ουσία. Η γυναικεία φωνή ακούγεται περισσότερο, αλλά συχνά εξακολουθεί να αμφισβητείται. Γι’ αυτό και χρειάζεται διαρκής εγρήγορση.
Αν σήμερα μπορούσατε να συνοψίσετε τη διαδρομή σας σε μία φράση, τι θα λέγατε ότι ήταν και τι εξακολουθεί να είναι η τέχνη για εσάς;
Η τέχνη ήταν και παραμένει για μένα ένας τρόπος να υπάρχω με αλήθεια μέσα στον κόσμο.
