Πολιτικές ίντριγκες, πάθη και προδοσίες, η «Αννα Μπολένα» επιστρέφει για να θυμίσει πόσο διαχρονικές είναι οι ανθρώπινες συγκρούσεις
Eρωτας, εξουσία, προδοσία και πτώση: η ιστορία της Αννας Μπολένα παραμένει μία από τις πιο δραματικές αφηγήσεις της ευρωπαϊκής ιστορίας. Μέσα από τη συγκλονιστική μουσική του Γκαετάνο Ντονιτσέτι, η τραγική βασίλισσα «ζωντανεύει» (από τις 26 Μαρτίου και για έξι παραστάσεις) στη σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με τη νεαρή υψίφωνο Μαρία Κοσοβίτσα να συναντά για πρώτη φορά επί σκηνής έναν από τους πιο απαιτητικούς ρόλους του λυρικού ρεπερτορίου.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Η όπερα αφηγείται τις τελευταίες ημέρες της βασίλισσας στην αυλή του Ερρίκου Η’, καθώς οι πολιτικές δολοπλοκίες και οι προσωπικές προδοσίες οδηγούν σταδιακά στην πτώση της. Οταν ο βασιλιάς στρέφει το ενδιαφέρον του στην Τζοβάνα Σεϊμούρ, η μοίρα της Αννας αρχίζει να σφραγίζεται. Μέσα σε ένα κλίμα ίντριγκας, παρεξηγήσεων και συγκρούσεων, η ηρωίδα οδηγείται στον Πύργο του Λονδίνου, όπου καλείται να αντιμετωπίσει το τέλος της με αξιοπρέπεια και εσωτερική δύναμη.
Για τη Μαρία Κοσοβίτσα, η συνάντηση με την Αννα Μπολένα μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη: ένας ρόλος που ονειρεύτηκε από τα πρώτα χρόνια των σπουδών της στο κλασικό τραγούδι και που τώρα καλείται να ερμηνεύσει με τη δική της φωνή και ευαισθησία. Με αφορμή τη νέα παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (σε σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση) η ταλαντούχα υψίφωνος μιλά στο «Enjoy» για τον εμβληματικό αυτό ρόλο, για τη δική της διαδρομή στη λυρική τέχνη και για το πώς η όπερα εξακολουθεί να συγκινεί και να συνομιλεί με τον σύγχρονο κόσμο.
Ποια ήταν η πρώτη σας σκέψη όταν σας προτάθηκε η Αννα Μπολένα; Ενθουσιασμός, φόβος ή η αίσθηση ότι μπαίνετε στα βαθιά;
Καταρχάς, ένιωσα τεράστια ευγνωμοσύνη για τους ανθρώπους από την ΕΛΣ που μου πρότειναν αυτόν τον εξαιρετικά σημαντικό και σύνθετο ρόλο, ώστε να τον ερμηνεύσω στην πατρίδα μου. Πλημμύρισα από χαρά, αλλά ένιωσα και αγωνία, καθώς θα ήταν και το ντεμπούτο μου σε αυτόν τον δύσκολο ρόλο. Παρ’ όλα αυτά, ένιωσα πραγματικά ενθουσιασμό, διότι τον ονειρευόμουν από την πρώτη στιγμή που άρχισα τις σπουδές μου στο κλασικό τραγούδι.
Ποιο κομμάτι της ηρωίδας σάς αγγίζει προσωπικά περισσότερο;
Πολλά στοιχεία της με συγκινούν και με αγγίζουν βαθιά. Πρόκειται για ένα ιστορικό πρόσωπο, τη βασίλισσα σύζυγο του Ερρίκου του 8ου, μια γυναίκα δυναμική, έξυπνη και φιλόδοξη, που έφερε με τον τρόπο της αλλαγές σε πολιτικά και θρησκευτικά ζητήματα της Αγγλίας του 16ου αιώνα. Εζησε σε μια ανδροκρατούμενη, σκληρή εποχή, που δεν επέτρεπε να ευδοκιμούν γυναίκες με τέτοια δυναμικότητα. Προδόθηκε από τον βασιλιά και από το περιβάλλον της, που άλλοτε την είχε υποστηρίξει. Εκείνη όμως δεν πρόδωσε και, ακόμα και στις τελευταίες της στιγμές, κράτησε ψηλά το ανάστημά της, και πιστεύω πως είχε πάντα στην καρδιά της την έγνοια για το καλό του παιδιού της και του βασιλιά. Μέσα σε όλα τα τραγικά γεγονότα που της συνέβησαν, τη βλέπουμε να χάνει το έδαφος κάτω από τα πόδια της, να κλονίζεται πνευματικά, παρ’ όλα αυτά δεν χάνει το στοιχείο του φλογερού, συμπονετικού και εύστροφου χαρακτήρα της. Αυτό που θαυμάζω πολύ στο πρόσωπό της είναι το τσαγανό και η ακεραιότητα του χαρακτήρα της.
Η Αννα είναι θύμα, αντίπαλος του συστήματος ή μια γυναίκα που απλώς έτυχε να βρεθεί στο κέντρο της εξουσίας;
Θύμα δεν θα μπορούσα να την πω, διότι κατά έναν τρόπο η ίδια επέλεξε το τέλος της. Δεν πρόδωσε τις ιδέες της και ούτε δήλωσε ένοχη για κάτι που δεν είχε κάνει, ώστε να πάρει χάρη από τον βασιλιά, σκεπτόμενη και το καλό της κόρης της. Η ίδια υπήρξε φιλόδοξη, όπως και η οικογένειά της που την ωθούσε να βρεθεί στο κέντρο της εξουσίας. Σχετίστηκε με τον βασιλιά και οι δυο τους έζησαν έναν δυνατό έρωτα που την έφερε και στη θέση της βασίλισσας. Με τις ριζοσπαστικές ιδέες της σε πολιτικά και θρησκευτικά ζητήματα έπαιξε μεγάλο ρόλο στην αγγλική μεταρρύθμιση και καθώς οι ιδέες της άρχισαν να «ενοχλούν» ανθρώπους του συστήματος, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν είχε φέρει στον κόσμο αρσενικό διάδοχο για τον Ερρίκο, οδήγησαν στην προδοσία εναντίον της, στην πτώση και στον θάνατό της.
Η ιστορία της Αννας Μπολένα είναι και ιστορία ελέγχου πάνω στο γυναικείο σώμα, τη γυναικεία επιθυμία και τη δημόσια εικόνα. Πόσο σημερινό σάς φαίνεται αυτό;
Αν και είναι μια ιστορία που αφορά την Αγγλία του 16ου αιώνα, θα λέγαμε ότι πολλά στοιχεία της είναι σύγχρονα. Η γυναίκα αυτή πήγε να ορθώσει ανάστημα απέναντι όχι μόνο στην εξουσία του βασιλιά και άνδρα της, αλλά και στο δολοπλόκο και σαθρό σύστημα της αγγλικής αυλής και της καθολικής εξουσίας. Αλλά το ανδροκρατούμενο σύστημα της εποχής την υπονόμευσε και την καταδίκασε. Σήμερα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, στις διάφορες περιοχές του πλανήτης μας, σε διάφορα πλαίσια δημόσια και κυρίως της προσωπικής ζωής, δυστυχώς, η γυναίκα αντιμετωπίζεται ως ένα υποδεέστερο ανθρώπινο ον, που αναγκάζεται συχνά να υποκύπτει στη δύναμη του άνδρα. Και ακόμα κι αν έχουν γίνει πάρα πολλά βήματα μπροστά, με τους σκληρούς αγώνες της γυναίκας, ακόμη κρατούν καλά νοοτροπίες και πρότυπα πολιτικά, θρησκευτικά, κοινωνικά που θέλουν τη γυναίκα υποταγμένη και ανελεύθερη, χωρίς να έχει η ίδια τον πρώτο και τελευταίο λόγο για ό,τι αφορά το σώμα της, τις επιλογές της, την πορεία της στη ζωή.
Τι σημαίνει για μια νέα λυρική τραγουδίστρια να συναντά έναν τόσο εμβληματικό ρόλο τόσο νωρίς;
Το θέμα του ρεπερτορίου για μια λυρική τραγουδίστρια είναι πολύ σημαντικό. Κάθε ρόλος που αναλαμβάνουμε να ερμηνεύσουμε έχει πολλές απαιτήσεις, όσο μικρός ή μεγάλος κι αν είναι. Το παν είναι να έχεις ανθρώπους κοντά σου που εμπιστεύεσαι και σε βοηθούν σιγά σιγά να χτίζεις κι η ίδια ένα καλό κριτήριο για την επιλογή του ρεπερτορίου που θα τραγουδάς. Είμαι πολύ τυχερή που έχω τέτοιους ανθρώπους δίπλα μου. Ο ρόλος της Αννας Μπολένα είναι ένας σύνθετος ρόλος, με ιδιαίτερες απαιτήσεις τεχνικές αλλά κυρίως ερμηνευτικές, και κουβαλά πάνω του τεράστια ονόματα καλλιτέχνιδων -παραδείγματος χάριν της Μαρία Κάλλας- που τον έχουν ερμηνεύσει αξεπέραστα. Για μένα, λοιπόν, είναι μεγάλη τιμή και ευκαιρία το ότι μου δόθηκε από την ΕΛΣ η δυνατότητα να τον ερμηνεύσω. Δεν θα μπορούσα να πω αν είναι νωρίς ή αργά γι’ αυτόν τον ρόλο. Σίγουρα χρειάστηκε και χρειάζεται καθημερινά τρομερή μελέτη, αφοσίωση και ψυχικό και πνευματικό «σκάψιμο» για την προσέγγιση αυτού του χαρακτήρα. Θα πω μόνο ότι θα προσπαθήσω να τον ερμηνεύσω όσο καλύτερα μπορώ, με τη δική μου φωνή, τη δική μου ψυχή και προσωπικότητα, πάντα στο πλαίσιο της πρωτοποριακής σκηνοθετικής ματιάς του κ. Γλυνάτση.
Μεγαλώσατε σε ένα περιβάλλον όπου η μουσική ήταν καθημερινή εμπειρία, αλλά μέσα από λαϊκά και ρεμπέτικα ακούσματα. Πώς ήταν για εσάς να ανακαλύπτετε σταδιακά έναν τόσο διαφορετικό μουσικό κόσμο όπως η όπερα;
Μέσα στο περιβάλλον που μεγάλωσα σίγουρα τα λαϊκά, τα ρεμπέτικα, και τα παραδοσιακά ακούσματα που τραγουδούσε η μητέρα μου με συντρόφευαν από μικρή. Το ίδιο όμως συνέβαινε και με κλασικά ακούσματα, καθώς η οικογένειά μου ήταν επίσης λάτρης της κλασικής μουσικής, της τζαζ, της ροκ. Τα μαθήματα του κλασικού πιάνου άρχισαν όταν ήμουν οκτώ ετών. Από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα άρχισα όλο και περισσότερο να εισάγομαι στον κόσμο της κλασικής μουσικής και να ακούω και όπερα, κυρίως τις ερμηνείες της Μαρίας Κάλλας. Οταν μπήκα στη διαδικασία να τραγουδώ πιο κλασικό ρεπερτόριο, στο πλαίσιο της χορωδίας του μουσικού λυκείου και να γνωρίζω σιγά σιγά τι πραγματικά σημαίνει να τραγουδάς όπερα, μαγεύτηκα. Η όπερα είναι το είδος που συνδυάζει κατά κάποιο τρόπο όλες τις τέχνες μαζί, το θέατρο, τη μουσική, τα εικαστικά, ακόμα και το χορό. Με συγκινεί βαθιά και με ελευθερώνει. Για μένα είναι ο απόλυτος τρόπος έκφρασης και πιστεύω ότι λειτουργεί σαν μια γέφυρα που ανταλλάσσονται τεράστια φορτία ενέργειας ανάμεσα στους δημιουργούς, στους ερμηνευτές και στο κοινό.
Νιώθετε ότι κουβαλάτε μέσα στη φωνή σας και τη μνήμη εκείνων των πρώτων μουσικών εμπειριών;
Σίγουρα πιστεύω πως αυτά τα πρώτα ακούσματα εντυπώθηκαν στην ψυχή μου, και αναμοχλευμένα με άλλα στοιχεία του χαρακτήρα μου και έπειτα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσής μου διαμόρφωσαν τον τρόπο που τραγουδάω.
Τι πιστεύετε ότι μπορεί να πει σήμερα μια όπερα του 19ου αιώνα σε έναν θεατή του 21ου;
Πολλά. Η όπερα είναι ένα είδος τέχνης κλασικό και διαχρονικό. Οι ιστορίες που αφηγείται, παρόλο που αναφέρονται σε άλλες εποχές, αφορούν την ανθρώπινη φύση και ιστορία, και βρίσκουν ανταπόκριση και στον σημερινό άνθρωπο. Ισως κάποιες φορές να παρουσιάζεται με έναν πιο κλασικό τρόπο, πιο παραδοσιακό, πιο κοντά σε αυτό που πιστεύεται ότι ήταν η κάθε όπερα όταν πρωτοπαρουσιαζόταν, για μένα δεν είναι κακό, αρκεί να έχει κάποιο νόημα και λόγος. Σε άλλες περιπτώσεις, πάλι, ανάλογα με τη σκηνοθεσία, εκσυγχρονίζεται το πλαίσιο της παρουσίασής της, γεγονός που το φέρνει ίσως πιο κοντά στη σύγχρονη εποχή. Μέσα όμως στον πυρήνα της όπερας βρίσκεις πράγματα που αφορούν τον άνθρωπο από την απαρχή του χρόνου μέχρι σήμερα, όπως η σχέση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό, με τον συνάνθρωπο, τον Θεό. Η όπερα διδάσκει, θυμίζει, συγκινεί, παρηγορεί, εξανθρωπίζει και ενώνει.
Τι σημαίνει για έναν νέο Ελληνα καλλιτέχνη να βρίσκει χώρο εξέλιξης μέσα σε έναν θεσμό όπως η Λυρική Σκηνή;
Είναι μεγάλη τιμή και δίνει μεγάλη υποστηρικτική ώθηση στον νέο Ελληνα καλλιτέχνη, γιατί νιώθει ότι αναγνωρίζεται η αξία του και στην πατρίδα του. Επίσης, νιώθει ότι εργάζεται και δουλεύει μέσα σε ένα πιο οικείο, ζεστό περιβάλλον, με ανθρώπους που μιλούν κατά κύριο λόγο την ίδια γλώσσα και τον κάνουν να νιώθει σαν να είναι στο σπίτι του. Παράλληλα, έρχεται σε επαφή και με καλλιτεχνικές προσωπικότητες από όλο τον κόσμο.
Πόσο σημαντικό είναι για εσάς μια όπερα να μην παρουσιάζεται ως μουσειακό αντικείμενο αλλά ως κάτι που αφορά το σήμερα;
Είναι εξαιρετικά σημαντικό, διότι αυτό κρατά την όπερα ζωντανή και τη φέρνει σε επαφή με τον σύγχρονο κόσμο. Μέσα από εμπνευσμένες παραγωγές όπερας μπορεί και το κοινό να γνωρίσει αυτήν την υψηλή τέχνη, που συνδυάζει τόσες καλλιτεχνικές μορφές έκφρασης μαζί, όπως το θέατρο και η μουσική, οι οποίες από όποια περίοδο κι αν προέρχονται έχουν την ιδιαίτερη ιδιότητα να ενώνουν τις ψυχές όσων παρακολουθούν στον αέναο ρυθμό της ζωής και της αγάπης. Μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο που ζούμε, μέσα στους πολέμους, στις αδικίες και την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ένας τρόπος να αντιστεκόμαστε είναι και μέσω της ομορφιάς και της αλήθειας της τέχνης. Γι’ αυτό και η όπερα, λόγω της τεράστιας καλλιτεχνικής της δύναμης και του άμεσου συναισθηματικού και πνευματικού αντικτύπου που έχει στον ακροατή, γίνεται ένας εξαιρετικά ζωντανός δίαυλος σκέψης και εκπαίδευσης, ένα προπύργιο του πολιτισμού ενάντια στις φρικαλεότητες που συμβαίνουν γύρω μας.
Υπάρχει κάποια ηρωίδα της όπερας με την οποία αισθάνεστε ότι θα θέλατε ιδιαίτερα να «συναντηθείτε» στο μέλλον;
Με πολλές ηρωίδες θα ήθελα να συναντηθώ, διότι η καθεμία έχει και κάτι το πολύ ιδιαίτερο ως χαρακτήρας που με μαγεύει. Παρ’ όλα αυτά, πάντοτε με γοήτευε η ηρωίδα του Πουτσίνι στη «Μαντάμ Μπάτερφλαι» – Τσο Τσο Σαν. Η απίστευτη ευαισθησία αλλά και η τεράστια δύναμή της, η πίστη της, η καθαρότητα της ψυχής της, καθώς και η τιμή της, που, αν και καταπατημένη, την υπερασπίστηκε μέχρι τέλους είναι στοιχεία που με συγκινούν βαθιά.
Info: Η νέα παραγωγή όπερας «Αννα Μπολένα» του Γκαετάνο Ντονιτσέτι κάνει πρεμιέρα στην αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ στις 26 Μαρτίου. Παραστάσεις θα γίνουν στις 29 Μαρτίου, στις 2, 5,15 και 19 Απριλίου. Σε μουσική διεύθυνση Ζακ Λακόμπ και σκηνοθεσία Θέμελη Γλυνάτση.
