Το δημοτικό συμβούλιο απέρριψε το αίτημα με 29 ψήφους. Πολιτικές αιχμές, κοινωνικές αντιδράσεις και θεσμικά κενά αναδεικνύει η υπόθεση
Σε μια απόφαση με σαφές πολιτικό αποτύπωμα, το δημοτικό συμβούλιο Θεσσαλονίκης απέρριψε το αίτημα διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την ανάπλαση της ΔΕΘ-Helexpo, παρά τη συγκέντρωση πάνω από 23.000 υπογραφών πολιτών.
Η εξέλιξη αυτή ξεπερνά τα όρια μιας τυπικής διοικητικής πράξης και αναδεικνύει βαθύτερα ζητήματα που αφορούν τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τα όρια της συμμετοχικής δημοκρατίας και τη διαχείριση μεγάλων αναπτυξιακών έργων. Με 29 ψήφους κατά, 7 υπέρ και 6 απόντες, η δημοτική πλειοψηφία έβαλε «φρένο» σε μία από τις πιο μαζικές πρωτοβουλίες πολιτών των τελευταίων ετών, πυροδοτώντας νέο κύκλο πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.
Οκτώ ώρες έντασης
Η συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου εξελίχθηκε σε έναν πολύωρο μαραθώνιο, διάρκειας άνω των οκτώ ωρών, με έντονες αντιπαραθέσεις, παρεμβάσεις πολιτών και σαφείς διαχωριστικές γραμμές μεταξύ διοίκησης και αντιπολίτευσης. Στο επίκεντρο δεν βρέθηκε μόνο το ερώτημα αν πρέπει να διεξαχθεί δημοψήφισμα, αλλά και κρίσιμα ζητήματα θεσμικής φύσης, όπως το κατά πόσο το αίτημα πληροί τις προϋποθέσεις του ισχύοντος νόμου, αν οι ψηφιακές υπογραφές έχουν νομική ισχύ και αν ο δήμος όφειλε να ολοκληρώσει τον έλεγχο των στοιχείων ή μπορούσε να επικαλεστεί ελλείψεις. Η συζήτηση ανέδειξε ένα «γκρίζο πεδίο» στην εφαρμογή των εργαλείων άμεσης δημοκρατίας, επιβεβαιώνοντας ότι το σχετικό θεσμικό πλαίσιο παραμένει ασαφές και δύσχρηστο στην πράξη.
Κόστος και ευθύνη
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης υπερασπίστηκε την απόφαση της διοίκησης, αναπτύσσοντας τριπλή επιχειρηματολογία. Πρώτον, έθεσε ζήτημα νομιμότητας, υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία των υπογραφών ήταν ελλιπή και ότι η διαδικασία δεν πληρούσε πλήρως τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Οπως σημείωσε, ένα δημοψήφισμα υπό αυτές τις συνθήκες θα μπορούσε να καταστεί νομικά ευάλωτο, ανοίγοντας τον δρόμο για προσφυγές και ακυρώσεις.
Δεύτερον, αναφέρθηκε στο οικονομικό κόστος, εκτιμώντας ότι η διεξαγωγή δημοψηφίσματος θα επιβάρυνε τον δήμο με περίπου ένα εκατομμύριο ευρώ, ποσό που, όπως τόνισε, δεν είναι αμελητέο για τον δημοτικό προϋπολογισμό. Τρίτον, έδωσε πολιτική διάσταση στο ζήτημα, επισημαίνοντας ότι η πόλη χρειάζεται άμεσες αποφάσεις και υλοποίηση έργων χωρίς καθυστερήσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν από παρατεταμένες διαδικασίες. Παράλληλα, επέρριψε ευθύνες σε προηγούμενες διοικήσεις για επιλογές που, όπως υποστήριξε, επηρέασαν τη σημερινή μορφή του σχεδίου.
Αντιδράσεις
Η Οργανωτική Επιτροπή των πολιτών, στον αντίποδα, κατήγγειλε τη στάση του δήμου ως θεσμικά προβληματική. Η εκπρόσωπος Μαρία Κέκη υποστήριξε ότι ο δήμος δεν ολοκλήρωσε τον προβλεπόμενο έλεγχο των υπογραφών και ότι υπήρξε καθυστέρηση πέραν των νόμιμων προθεσμιών. Ιδιαίτερη κριτική ασκήθηκε και στην προσφυγή στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, η οποία, σύμφωνα με την επιτροπή, συνιστά πολιτική επιλογή και όχι ουδέτερη νομική διαδικασία, καθώς πραγματοποιήθηκε μέσω του υπουργείου Εσωτερικών. Οι εκπρόσωποι των πολιτών κάνουν λόγο για απαξίωση της κοινωνικής συμμετοχής και για προσπάθεια επιβολής ενός προειλημμένου σχεδίου, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο προσφυγής στον Συνήγορο του Πολίτη και άλλων νομικών ενεργειών.
Διαφοροποιήσεις
Η αντιπολίτευση εμφανίστηκε πολυδιασπασμένη, χωρίς ενιαία γραμμή. Ο Κωνσταντίνος Ζέρβας τάχθηκε υπέρ του δημοψηφίσματος υπό προϋποθέσεις, ενώ ο Σπύρος Πέγκας μίλησε για αγνόηση της κοινωνίας. Από την άλλη πλευρά, ο Δρόσος Τσαβλής υποστήριξε ότι το δημοψήφισμα έχει πλέον καταστεί άνευ αντικειμένου, αποτυπώνοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις εντός του δημοτικού συμβουλίου.
Θεσμικά κενά
Η υπόθεση φέρνει στο προσκήνιο τις αδυναμίες του θεσμικού πλαισίου για τα τοπικά δημοψηφίσματα, όπως αυτό διαμορφώθηκε με τον Νόμο 4555/2018. Η απουσία σαφών διαδικασιών για τις ψηφιακές υπογραφές, η έλλειψη ενιαίου μηχανισμού ελέγχου και η μετακύλιση του κόστους στους δήμους λειτουργούν αποτρεπτικά για την ενεργοποίηση τέτοιων εργαλείων. Σε πολιτικό επίπεδο, η σύγκρουση μεταξύ ενός «top-down» μοντέλου διακυβέρνησης και της ενίσχυσης της συμμετοχικής δημοκρατίας καθίσταται εμφανής. Παράλληλα, αναδεικνύεται μια ευρύτερη κρίση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και διοίκησης.
Η απόρριψη του δημοψηφίσματος πάντως δεν κλείνει τον κύκλο της αντιπαράθεσης, αντίθετα, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας φάσης, ενδεχομένως και δικαστικής. Το διακύβευμα πλέον υπερβαίνει το ίδιο το έργο της ΔΕΘ και αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο οι δημοτικές Αρχές αντιλαμβάνονται και ενσωματώνουν τη φωνή των πολιτών. Σε τελική ανάλυση, το ζήτημα παραμένει βαθιά πολιτικό. Πέρα από τις νομικές ερμηνείες και τις διαδικαστικές ενστάσεις, η ευθύνη μετατίθεται στη δημοτική πλειοψηφία: κατά πόσο είναι διατεθειμένη να αφουγκραστεί ουσιαστικά την τοπική κοινωνία και να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποτελεσματική διακυβέρνηση και τη δημοκρατική συμμετοχή. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται, πλέον, μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή για το μέλλον της.