Με φόντο σκάνδαλα, πολιτικές σκιές και αγροτική οργή, η υπουργοποίηση του Βρυξελλιώτη τεχνοκράτη ανοίγει νέο κύκλο ερωτημάτων για τη επιλογή Μητσοτάκη
Ο Μαργαρίτης Σχοινάς, που τοποθετήθηκε νέος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στη θέση του Κώστα Τσιάρα, είναι η περίπτωση του «ευρωκράτη» που επέστρεψε στην Ελλάδα με βαλίτσα γεμάτη ερωτηματικά. Η τοποθέτησή του έγινε εν μέσω του μεγαλύτερου σκανδάλου που έχει πλήξει τον ΟΠΕΚΕΠΕ τα τελευταία χρόνια – και ακριβώς εκεί ξεκινά το πρόβλημα…
Γεννημένος το 1962 στη Θεσσαλονίκη, με σπουδές νομικών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), στο Κολέγιο της Ευρώπης (College of Europe) και το London School of Economics (LSE), ο Σχοινάς είναι το κλασικό προϊόν του «βρυξελλιώτικου» μηχανισμού. Εργάστηκε επί 35 χρόνια σε γραφεία επιτρόπων, διετέλεσε αρχιεκπρόσωπος Τύπου (Chief Spokesperson) επί Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ και, τελικά, έγινε ο πρώτος Ελληνας αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μια καριέρα που χτίστηκε αποκλειστικά μέσα στο ευρωπαϊκό «bubble» (φούσκα), μακριά από την ελληνική ύπαιθρο, τους αγρότες και τα πραγματικά προβλήματα του πρωτογενούς τομέα.
Το 2007 έγινε ευρωβουλευτής, όταν πήρε τη θέση του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος έφυγε από την Ευρωβουλή προκειμένου να επιστρέψει στην κεντρική πολιτική σκηνή. Το 2009 όμως ο Κώστας Καραμανλής δεν τον τοποθέτησε εκ νέου στο ευρωψηφοδέλτιο. Το 2014 ορίστηκε εκπρόσωπος Τύπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με πρόεδρο τον Γιούνκερ και έναν χρόνο αργότερα ανέλαβε αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Διεύθυνσης Επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Μετά τις εκλογές του 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης -έχοντας αποφύγει να προτείνει τον Αντώνη Σαμαρά με τον ισχυρισμό ότι δεν θα μπορούσε να πάρει τη θέση του αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- πρότεινε για νέο επίτροπο της χώρας τον κ. Σχοινά. Η πιο χαρακτηριστική -και πιο αμφιλεγόμενη- στιγμή της θητείας του ήταν το 2019, όταν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν του ανέθεσε το χαρτοφυλάκιο «Προστασία του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής» (Protecting our European Way of Life), προκαλώντας σφοδρές αντιδράσεις σε όλη την Ευρώπη. Ο Σχοινάς ανέλαβε το υποβαθμισμένο χαρτοφυλάκιο «Προστασία του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής» και συγχρόνως του ανατέθηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και το αξίωμα του αντιπροέδρου της Κομισιόν, παρά όσα διατεινόταν ο κ. Μητσοτάκης. Ο κ. Σχοινάς αναγκάστηκε να αλλάξει το «Protecting» σε «Προώθηση» (Promoting), αλλά η εντύπωση είχε ήδη δημιουργηθεί.
Η σχέση του με την πρόεδρο της Κομισιόν ήταν πάντα στενή και αδιατάρακτη. Την υπερασπίστηκε δημόσια μέχρι την τελευταία στιγμή, δηλώνοντας ότι χωρίς εκείνη «η Ευρώπη θα μπει σε περιδίνηση» όταν κρινόταν η επανεκλογή της. Στους διαδρόμους των Βρυξελλών λέγεται μάλιστα ότι αυτό ήταν και το σημείο της ρήξης στις σχέσεις του με τον Μάνφρεντ Βέμπερ, επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), ο οποίος επιθυμούσε να είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κομισιόν. Κι αυτό έχει πρόσθετο ενδιαφέρον διότι η σύζυγός του, η Ισπανίδα Μερσέντες Αλβαργκονζάλες, είναι συνεργάτιδα του Μάνφρεντ Βέμπερ και εργάζεται στη Γραμματεία της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.
Σε κάθε περίπτωση, το ζευγάρι θεωρείται «ισχυρό» (power couple) των Βρυξελλών – μια σχέση που εξασφαλίζει πρόσβαση και επιρροή, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την εικόνα ενός πολιτικού που κινείται μέσα σε κλειστούς ελίτ κύκλους. Η πιο σκοτεινή σκιά, όμως, έπεσε πάνω του όταν ξέσπασε το σκάνδαλο Κατάρ (Qatargate). Τον Νοέμβριο του 2022 ο κ. Σχοινάς εκπροσώπησε την Επιτροπή στην τελετή έναρξης του Μουντιάλ στο Κατάρ. Εκανε θετικές δηλώσεις για τις «μεταρρυθμίσεις» της χώρας σε εργασιακά θέματα, ενώ η Επιτροπή (με δική του συμμετοχή) προωθούσε την άρση βίζας για πολίτες Κατάρ και Κουβέιτ. Η Εύα Καϊλή τού έστειλε επίσημο email ζητώντας επιτάχυνση των διαδικασιών, ενώ σε μηνύματα που αποκαλύφθηκαν από την έρευνα τον παρουσίαζε ως «τον μόνο που μπορεί να αντέξει την πίεση». Ο Σχοινάς δέχτηκε δώρα (μπάλα, σοκολάτες) και αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή σε δωροδοκίες. Δεν κατηγορήθηκε ποινικά, αλλά η εικόνα ενός υψηλόβαθμου Ευρωπαίου αξιωματούχου που «πλένει» την εικόνα ενός αυταρχικού καθεστώτος παρέμεινε.
Μια δεύτερη σκιά προέκυψε τώρα, μετά την ανάληψη του υπουργείου. Ο Θωμάς Μόσχος, πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Καστοριάς, που έχει πρωτοστατήσει και στις πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις, συνέδεσε δημοσίως τον Μαργαρίτη Σχοινά με τον πρώην πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ Δημήτρη Μελά: «Ο κύριος Σχοινάς που έγινε ξαφνικά υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης είναι κουμπάρος του κ. Μελά, του πρώην προέδρου του ΟΠΕΚΕΠΕ» δήλωσε συγκεκριμένα. Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί καμία σχετική διευκρίνιση από πλευράς του κ. Σχοινά, δεδομένου ότι ο κ. Μελάς είναι υπόδικος για παράνομες επιδοτήσεις, ρουσφέτια και υπεξαγωγή εγγράφων, και πρωταγωνιστεί στους διαλόγους που βλέπουν το φως της δημοσιότητας μέσω της δικογραφίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας.
Οπως και να έχει πάντως, η τοποθέτησή του στο «αμαρτωλό» υπουργείο χαρακτηρίστηκε από μέσα «φιάσκο μεγατόνων» και «γκάφα» του Μαξίμου. Αντί να επιλέξει κάποιον με γνώση του αγροτικού χώρου, η κυβέρνηση έστειλε έναν Βρυξελλιώτη τεχνοκράτη με προσωπικούς δεσμούς ακριβώς στο επίκεντρο του σκανδάλου. Ο Μαργαρίτης Σχοινάς είναι ο τέλειος εκπρόσωπος μιας γενιάς πολιτικών που μεγάλωσαν μέσα στους διαδρόμους της Κομισιόν. Ικανός στις διαπραγματεύσεις, άνετος στα σαλόνια, αλλά θεωρείται δικαιολογημένα επικίνδυνα αποκομμένος από την ελληνική πραγματικότητα.
Σε μια στιγμή που οι αγρότες διαμαρτύρονται, οι πληρωμές καθυστερούν και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ακόμα καίει, η επιλογή του δεν αντιμετωπίστηκε ως λύση αλλά περισσότερο ως μια προσπάθεια να «μαλακώσει» τις Βρυξέλλες. Ενας υπουργός δηλαδή που ξέρει πολύ καλά πώς λειτουργεί η Ευρώπη, αλλά πολύ λίγα για την Ελλάδα της υπαίθρου. Λέγεται άλλωστε ότι εκτός των άλλων ο Κυριάκος Μητσοτάκης -που κατά τα λοιπά αντιμάχεται το πελατειακό κράτος- ήθελε με την υπουργοποίηση να τον «προικίσει» για να είναι υπό πιο ευνοϊκές συνθήκες υποψήφιος βουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία στη Θεσσαλονίκη (και όχι στη Χαλκιδική, απ’ όπου κατάγεται) στις ερχόμενες εκλογές.