Έντονη πολιτική θύελλα προκαλεί η διάταξη του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που βάζει οριστικό τέλος στη δεύτερη Κυριακή των εκλογών. Η επιλογή του υπουργείου Εσωτερικών να αντικαταστήσει την επαναληπτική ψηφοφορία με το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου ερμηνεύεται από την αντιπολίτευση και την αυτοδιοικητική κοινότητα ως μια ξεκάθαρη προσπάθεια της κυβέρνησης να «κλειδώσει» την επικράτηση των δικών της εκλεκτών, εκμηδενίζοντας τις πιθανότητες ανατροπών.
Ο «κόφτης» των συμμαχιών και η τεχνητή πλειοψηφία
Η κριτική επικεντρώνεται στο γεγονός ότι ο παραδοσιακός δεύτερος γύρος αποτελούσε πάντα το μεγάλο ανάχωμα απέναντι σε κομματικές υποψηφιότητες που δεν είχαν ευρύτερη κοινωνική αποδοχή. Στην επαναληπτική κάλπη, οι τοπικές κοινωνίες είχαν τη δυνατότητα να συσπειρωθούν γύρω από το πρόσωπο που θεωρούσαν καταλληλότερο, ανατρέποντας συχνά τα αποτελέσματα της πρώτης Κυριακής.
Με το νέο σύστημα, η κυβέρνηση κατηγορείται ότι επιχειρεί:
Να εκλέξει δημάρχους μειοψηφίας: Κατεβάζοντας τον πήχη στο 42%+1 και επιστρατεύοντας τις «δεύτερες προτιμήσεις» από την ίδια μέρα, διευκολύνεται η άμεση εκλογή των ισχυρών κυβερνητικών ψηφοδελτίων, ακόμη κι αν η πλειοψηφία των πολιτών έχει καταψηφίσει τον συγκεκριμένο συνδυασμό.
Να προλάβει τα μέτωπα της αντιπολίτευσης: Η κατάργηση της μεσολαβούσας εβδομάδας στερεί από τις αντίπαλες παρατάξεις τον χρόνο και τη δυνατότητα να προχωρήσουν σε προγραμματικές συγκλίσεις και κοινά μέτωπα, τα οποία στο παρελθόν έχουν κοστίσει στην κυβερνητική παράταξη μεγάλους δήμους και περιφέρειες.
Να εξασφαλίσει απόλυτη κυριαρχία στα συμβούλια: Η ανάδειξη των αρχών από την πρώτη Κυριακή, σε συνδυασμό με το μπόνους των 3/5 για τον νικητή, εγγυάται ότι οι εκλεκτοί της εξουσίας θα διοικούν χωρίς την ανάγκη για συναινέσεις, ελέγχοντας πλήρως τα τοπικά όργανα.
Οι δέκα κεντρικοί άξονες του νομοσχεδίου
Ενιαίο πλαίσιο για Δήμους και Περιφέρειες: Για πρώτη φορά μετά από 15 χρόνια, οι Περιφέρειες αποκτούν κοινό νομοθετικό βηματισμό με τους Δήμους, τερματίζοντας το καθεστώς των αλληλοεπικαλύψεων.
Ψηφιακός μετασχηματισμός: Καθιερώνεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, για την ενίσχυση της συμμετοχής.
Τοπικά δημοψηφίσματα: Θεσμοθετούνται συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα με ψηφιακές κάλπες και αυστηρές θεσμικές εγγυήσεις.
Ξεκάθαρες αρμοδιότητες: Διαχωρίζονται πλήρως τα πεδία δράσης μεταξύ των δύο βαθμών αυτοδιοίκησης και του κεντρικού κράτους στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
Αυστηρός έλεγχος νομιμότητας: Δημιουργείται ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα και Αυτοτελής Υπηρεσία για τον έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας (και όχι της σκοπιμότητας) των πράξεων των ΟΤΑ.
Οικονομική εξυγίανση και διαφάνεια: Ενοποιείται όλο το πλαίσιο οικονομικής διαχείρισης, δημοσίων συμβάσεων και εσόδων, με στόχο την εξάλειψη των «γκρίζων ζωνών».
Καταστατική θέση των αιρετών: Προσδιορίζονται με ακρίβεια οι αντιμισθίες, τα έξοδα παράστασης και οι προϋποθέσεις για τη λήψη ειδικών αδειών ή αναστολής επαγγελματικής δραστηριότητας.
Αναβάθμιση Συμβουλίων Νέων: Εισάγονται σαφείς κανόνες εκλογής και ψηφιακές διαδικασίες για την ανάδειξή τους.
Λογοδοσία και ανοιχτά δεδομένα: Επιβάλλεται η υποχρεωτική δημοσιοποίηση όλων των αποφάσεων με χρήση ψηφιακών εργαλείων.
Ευρωπαϊκά πρότυπα: Ενσωματώνεται στο εθνικό δίκαιο το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Η διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης στην πλατφόρμα opengov.gr θα παραμείνει ανοιχτή για την υποβολή σχολίων έως το πρωί της 4ης Ιουνίου 2026, ενώ η εισαγωγή του κειμένου προς ψήφιση στην ολομέλεια της Βουλής προγραμματίζεται εντός του Ιουνίου.