Στη Βουλή κατατίθεται η επίσημη πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, ανοίγοντας τον δρόμο για μια από τις πιο εκτεταμένες θεσμικές συζητήσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η διαδικασία ξεκινά με την τυπική κατάθεση του κειμένου, ενώ η συζήτηση στην Ολομέλεια αναμένεται την επόμενη εβδομάδα, προκειμένου να καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα των εργασιών της αρμόδιας Επιτροπής.
Η κυβερνητική πρόταση διαμορφώθηκε μετά από εσωκομματική διαβούλευση τριών μηνών και περιλαμβάνει ένα πακέτο περίπου 30 άρθρων. Η επικείμενη συζήτηση αναμένεται να αναδείξει έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις και να θέσει πιεστικά διλήμματα προς την αντιπολίτευση, κυρίως προς το ΠΑΣΟΚ, με αιχμή του δόρατος τις αλλαγές στην ανώτατη εκπαίδευση και τη μεταρρύθμιση του πλαισίου για τη δικαιοσύνη και τη λογοδοσία.
Παιδεία, Δημόσιο και Ευθύνη Υπουργών
Οι προτεινόμενες διατάξεις αγγίζουν μια σειρά από παραδοσιακά «ακανθώδη» ζητήματα, εισάγοντας παράλληλα και νέες θεματικές που αφορούν τις σύγχρονες προκλήσεις.
• Άρθρο 16: Προτείνεται η θεσμοθέτηση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, τα οποία θα λειτουργούν ως αυτοδιοικούμενα ιδρύματα υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής. Παράλληλα, η πρόταση περιλαμβάνει την επέκταση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα έτη, καθώς και τη ρητή συνταγματική προστασία της ελληνικής γλώσσας και της σημαίας.
• Μονιμότητα στο Δημόσιο (Άρθρο 103): Επανακαθορίζεται το πλαίσιο εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων με την εισαγωγή ενός συστήματος αμφίδρομης αξιολόγησης (από προϊσταμένους, υφισταμένους και πολίτες) με τη συμμετοχή του ΑΣΕΠ. Το νέο μοντέλο θα συνδέεται με επιβραβεύσεις αλλά και ποινές, φτάνοντας μέχρι και την οριστική παύση σε περιπτώσεις ανεπάρκειας, κατόπιν απόφασης υπηρεσιακού συμβουλίου.
• Νόμος περί ευθύνης υπουργών (Άρθρο 86): Επιχειρείται αλλαγή με τη μεταφορά της αρμοδιότητας για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης από τη Βουλή σε ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς. Η τελική απόφαση για την άσκηση δίωξης θα παραμείνει στο Κοινοβούλιο, αλλά με αυξημένες εγγυήσεις και ονομαστική ψηφοφορία.
Δικαιοσύνη, Εκλογές και Θεσμοί
Στο πεδίο της Δικαιοσύνης, η πρόταση προβλέπει τον περιορισμό της κυβερνητικής παρέμβασης στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, καθώς οι προαγωγές θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή βάσει καταλόγου που θα συντάσσουν οι ολομέλειες των ίδιων των δικαστηρίων. Επιπλέον, το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο αποκτά τη δυνατότητα προληπτικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νομοσχεδίων.
Στις εκλογικές διαδικασίες, προτείνεται η επέκταση της επιστολικής ψήφου και για τους εντός επικρατείας εκλογείς, ενώ τίθεται όρος το εκλογικό σύστημα να συνδυάζει την «εύλογη αναλογικότητα» με την «κυβερνησιμότητα». Αλλαγή προτείνεται και για τη θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, η οποία μετατρέπεται σε μία και μοναδική εξαετή θητεία, χωρίς δικαίωμα επανεκλογής. Παράλληλα, καταργείται η διάλυση της Βουλής για «εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας» και αντικαθίσταται από τη δυνατότητα αυτοδιάλυσης με κοινοβουλευτική απόφαση.
Τεχνητή Νοημοσύνη, Κλίμα και Οικονομία
Για πρώτη φορά εισάγονται στο Σύνταγμα προβλέψεις για τις νέες τεχνολογίες και την περιβαλλοντική κρίση. Η πρόταση περιλαμβάνει ρητή αναφορά για τη λειτουργία της τεχνητής νοημοσύνης με γνώμονα την κοινωνική ευημερία και την προστασία των ατομικών ελευθεριών. Στο άρθρο 24 εντάσσονται διατάξεις για την κλιματική αλλαγή, τη διαχείριση των υδάτων, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την προστασία των ζώων.
Τέλος, σε δημοσιονομικό επίπεδο, καθιερώνεται η υποχρέωση για ισοσκελισμένους ή πλεονασματικούς προϋπολογισμούς και απαγορεύεται η αναδρομική επιβολή φόρων, ενώ δίνεται η δυνατότητα παροχής σταθερού φορολογικού πλαισίου για τη διασφάλιση στρατηγικών επενδύσεων.