Τοπική Αυτοδιοίκηση: Κατατέθηκε στη Βουλή το νομοθέτημα που συγκεντρώνει και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις σε δήμους και περιφέρειες
Στη Βουλή κατατέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ένα εκτεταμένο νομοθέτημα 774 άρθρων, που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας. Το σχέδιο νόμου θα εισαχθεί για συζήτηση και ψήφιση στην Ολομέλεια της Βουλής στις 23-24 Ιουνίου.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον χώρο της Αυτοδιοίκησης, καθώς συγκεντρώνει, κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες αλληλεπικαλυπτόμενες νομοθετικές διατάξεις δεκαετιών που αφορούν τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών της χώρας.
Ενιαίο πλαίσιο
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, ο βασικός στόχος του νέου Κώδικα είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου που θα περιορίσει τη γραφειοκρατία, θα αποσαφηνίσει τις αρμοδιότητες των φορέων και θα ενισχύσει τη διαφάνεια στη λήψη των αποφάσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις περιφέρειες, οι οποίες δεκαπέντε χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους εξακολουθούν να λειτουργούν μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα διατάξεων διαφορετικών περιόδων. Με τον νέο Κώδικα επιχειρείται η ενοποίηση των κανόνων λειτουργίας τους και η σαφέστερη κατανομή των αρμοδιοτήτων τους.
Δημοψηφίσματα
Ανάμεσα στις πιο καινοτόμες προβλέψεις του νομοσχεδίου περιλαμβάνεται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία. Η ρύθμιση αυτή φιλοδοξεί να ενισχύσει τη συμμετοχή των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις και να διευρύνει τις δυνατότητες έκφρασης της κοινωνίας σε ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητά της.
Παράλληλα, αναβαθμίζεται ο θεσμός των συμβουλίων νέων, με σαφέστερες διαδικασίες συγκρότησης και εκλογής, καθώς και με αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων για τη λειτουργία τους.
Λογοδοσία
Ο νέος Κώδικας δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια και τη λογοδοσία των αιρετών οργάνων. Προβλέπονται αυξημένες υποχρεώσεις δημοσιοποίησης αποφάσεων, ευρύτερη χρήση ψηφιακών μέσων και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, ώστε οι πολίτες να έχουν ευκολότερη και ταχύτερη πρόσβαση στις αποφάσεις που λαμβάνονται σε τοπικό επίπεδο.
Ταυτόχρονα, αναδιοργανώνεται το σύστημα διακυβέρνησης των ΟΤΑ, με πιο ξεκάθαρο καθορισμό των αρμοδιοτήτων των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, των επιτροπών και των λοιπών οργάνων διοίκησης. Στόχος είναι η αποφυγή αλληλοεπικαλύψεων και η βελτίωση της αποτελεσματικότητας στη λήψη αποφάσεων.
Διαφάνεια
Σημαντικές παρεμβάσεις προβλέπονται και στο πεδίο της οικονομικής διοίκησης των δήμων και των περιφερειών. Το υπουργείο Εσωτερικών κάνει λόγο για ένα πιο σαφές και διαφανές πλαίσιο λειτουργίας των οικονομικών υπηρεσιών, το οποίο θα περιορίσει τις διαφορετικές ερμηνείες της νομοθεσίας και θα ενισχύσει τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων πόρων.
Αλλαγές εισάγονται και στο σύστημα ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ. Ο έλεγχος θα επικεντρώνεται αποκλειστικά στη νομιμότητα των πράξεων και όχι στη σκοπιμότητά τους, μέσα από ένα οργανωμένο πλαίσιο που θα υποστηρίζεται από ειδικές υπηρεσίες και σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα. Παράλληλα, αποσαφηνίζεται η θεσμική θέση των αιρετών, καθώς καθορίζονται με μεγαλύτερη σαφήνεια τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους, οι αποζημιώσεις που δικαιούνται και οι άδειες που μπορούν να λαμβάνουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.
Κατανομή αρμοδιοτήτων
Ενα από τα διαχρονικά προβλήματα της δημόσιας διοίκησης υπήρξε η ασαφής κατανομή ευθυνών μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διακυβέρνησης. Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα μέσω της συστηματικής καταγραφής των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών, ώστε να είναι ξεκάθαρο ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε αντικείμενο πολιτικής.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η συγκεκριμένη παρέμβαση αναμένεται να περιορίσει τα διοικητικά κενά και τις επικαλύψεις αρμοδιοτήτων που συχνά οδηγούν σε καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες.
Καταργείται ο β΄ γύρος
Μεταξύ των διατάξεων που αναμένεται να προκαλέσουν έντονες πολιτικές αντιδράσεις ξεχωρίζουν οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ο νέος Κώδικας προβλέπει την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, αλλάζοντας σημαντικά τον τρόπο ανάδειξης των δημάρχων και των περιφερειαρχών. Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας ψηφιακού εκσυγχρονισμού της εκλογικής διαδικασίας.
Ψηφιακά
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του νέου θεσμικού πλαισίου. Προβλέπεται η ανάπτυξη νέων ηλεκτρονικών εφαρμογών και διαλειτουργικών συστημάτων που θα διευκολύνουν την εξυπηρέτηση των πολιτών, θα μειώσουν τη γραφειοκρατία και θα επιταχύνουν τις διοικητικές διαδικασίες. Η αξιοποίηση της τεχνολογίας εκτιμάται ότι θα συμβάλει στη δημιουργία μιας πιο σύγχρονης, αποτελεσματικής και φιλικής προς τον πολίτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι 10 βασικές αλλαγές είναι οι εξής:
1. Ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες.
2. Θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία και αναβάθμιση των συμβουλίων νέων.
3. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων.
4. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των ΟΤΑ.
5. Νέο πλαίσιο για αποτελεσματικότερη και διαφανέστερη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών.
6. Αναμόρφωση του ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των οργάνων διοίκησης.
7. Σαφής προσδιορισμός της θεσμικής θέσης και των δικαιωμάτων των αιρετών.
8. Συστηματική καταγραφή και κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.
9. Κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου.
10. Επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φιλοδοξεί να αποτελέσει τομή στον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών. Το κατά πόσον οι νέες ρυθμίσεις θα καταφέρουν να επιλύσουν χρόνιες παθογένειες της Αυτοδιοίκησης, να μειώσουν τη γραφειοκρατία και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους τοπικούς θεσμούς, θα κριθεί τόσο κατά τη συζήτηση στη Βουλή όσο και από την εφαρμογή τους στην πράξη.
