Το Instagram και το facebook πλασάρονται σαν προϊόντα που υπάρχουν για να… χαζεύεις. Στην πραγματικότητα, οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν τον χρήστη. Το μοντέλο λειτουργίας τους δεν είναι ούτε να προσφέρουν πληροφόρηση -έστω τη δωρεάν και μη διασταυρωμένη πληροφορία του ίντερνετ- ούτε κάτι για να περνά η ώρα.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Η λογική τους στηρίζεται πάνω στον εθισμό και στη χειραγώγηση. Σε αυτά οφείλεται η εξωπραγματική κερδοφορία της Meta, της εταιρίας social media του Μαρκ Ζάκερμπεργκ. Προχθές άρχισε η μεγάλη δίκη κατά της Meta. Απέναντι στον γίγαντα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στέκονται 29 πολιτείες των ΗΠΑ, στην πρώτη ομοσπονδιακή υπόθεση που κατηγορεί τα social media για πρόκληση εθισμού και βλάβης σε παιδιά και εφήβους.
«Κάντε τους χρήστες να κολλάνε. Κρατήστε τους για όσο περισσότερο μπορείτε. Συγκεντρώστε τα δεδομένα τους. Κρύψτε την αλήθεια από το κοινό όταν κάνετε δημόσιες δηλώσεις. Αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο της Meta και λειτούργησε ιδιαίτερα καλά για τα παιδιά» είπε η δικηγόρος των πολιτειών κατά την εναρκτήρια δήλωσή της. Από τις 29 πολιτείες επιλέχτηκαν τέσσερις, η Καλιφόρνια, το Κεντάκι, το Νιου Τζέρσεϊ και το Κολοράντο, ως οι αντιπροσωπευτικοί κατήγοροι κατά facebook – Instagram.
Στις αγορεύσεις τους οι πολιτείες κατηγόρησαν τη Meta, τον κολοσσό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που κατέχει το Instagram και το facebook, ότι βλάπτει τα παιδιά με τεχνολογία σχεδιασμένη να προκαλεί εθισμό, ακριβώς όπως το τσιγάρο. «Η Meta πυροδότησε μια εθνική κρίση ψυχικής υγείας των νέων και εξαπάτησε τους χρήστες προωθώντας τις εφαρμογές της ως ασφαλείς».
Η δίκη αναμένεται να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες και στο εδώλιο θα κληθούν να καταθέσουν ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ και άλλα κορυφαία στελέχη. Οι πολιτείες ζητούν πρόστιμα περίπου 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων και αλλαγές στις πλατφόρμες της εταιρίας. Αυτό θα αντιστοιχούσε σε περίπου το 14% της συνολικής αξίας των μετοχών της Meta, η οποία την ημέρα έναρξης της δίκης ανερχόταν σε 1,39 τρισεκατομμύρια δολάρια. Από την πλευρά της η εταιρία ισχυρίζεται ότι με τους δικούς της υπολογισμούς οι κυρώσεις θα μπορούσαν να φτάσουν έως και τα 1,4 τρισ. δολ.
Το μεγάλο πρόβλημα για τον Ζάκερμπεργκ είναι ότι υπάρχει δεδικασμένο και ότι πληροφοριοδότες έχουν αρχίσει να «κελαηδάνε» εδώ και κάποια χρόνια. Οπως όταν το πρώην «δεξί του χέρι», ο Σον Πάρκερ, δήλωνε δημόσια το 2017: «Γνωρίζαμε πως με το facebook δημιουργούσαμε κάτι εθιστικό που εκμεταλλευόταν την ανθρώπινη ψυχολογία. Γι’ αυτό φτιάξαμε λειτουργίες για να εθίζουμε τους χρήστες ώστε να συνεχίζουν να καταναλώνουν κι άλλο χρόνο στην πλατφόρμα και να ανεβάζουν περιεχόμενο».
Τον περασμένο Μάρτιο η Meta και το YouTube καταδικάστηκαν σε μια ιστορική υπόθεση σωματικής βλάβης στο Ανώτατο Δικαστήριο Λος Αντζελες, όπου μια νεαρή γυναίκα έλαβε αποζημίωση 6 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι πλατφόρμες κρίθηκαν ένοχες πως προκαλούν σκόπιμα εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για να αποκομίζουν κέρδη.
Στην υπόθεση του Μαρτίου αποκαλύφθηκε στους ενόρκους η μηχανική του εθισμού, που σχεδίασαν οι πλατφόρμες, μέσα από έγγραφα εσωτερικών επικοινωνιών της εταιρίας, όπου συνέκριναν τις επιπτώσεις της πλατφόρμας με την προώθηση ναρκωτικών και τζόγου. Ενα υπόμνημα του YouTube φέρεται ότι περιέγραφε τον εθισμό των θεατών ως στόχο, ενώ ένας υπάλληλος του Instagram κατέθεσε ότι η εταιρία στελεχωνόταν από «προωθητές».
Μόλις αυτόν τον μήνα δικαστήριο του Νέου Μεξικού διέταξε τη Meta να καταβάλει πρόστιμα συνολικού ύψους 1 δισ. δολαρίων. Στη μεγάλη δίκη που ξεκίνησε τώρα, το διακύβευμα δεν είναι μόνο χρηματικό πρόστιμο. Αν κερδίσουν, οι πολιτείες απαιτούν από τη Meta να προχωρήσει σε σημαντικές αλλαγές στις πλατφόρμες της για τους χρήστες κάτω των 18 ετών:
1. Να εφαρμόσει συστήματα γονικής επαλήθευσης για τους εφήβους.
2. Να τροποποιήσει τους αλγορίθμους προτάσεων που «χειραγωγούν την ντοπαμίνη», δηλαδή τις ειδικές λειτουργίες που είναι σχεδιασμένες να προσφέρουν μια στιγμιαία ικανοποίηση στον εγκέφαλο, π.χ., το like, με σκοπό ένα παιδί να μην αφήνει ποτέ κάτω το τηλέφωνο.
3. Να απαγορεύσει τα φίλτρα ομορφιάς που αλλάζουν τα χαρακτηριστικά των χρηστών και συμβάλλουν σε προβλήματα εικόνας σώματος (διαταραχές δυσμορφίας) και ψυχικής υγείας
4. Να καταργήσει την αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay).
5. Να απαγορεύσει τη δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών από το ίδιο άτομο.
6. Να καταργήσει το περιεχόμενο που εξαφανίζεται ύστερα από λίγο, όπως τα Instagram Stories.
7. Να καταργήσει τα κουμπιά «μου αρέσει» (like).
Οι γενικοί εισαγγελείς έχουν ένα οπλοστάσιο από εσωτερικά έγγραφα της εταιρίας που σχεδιάζουν να χρησιμοποιήσουν στη δίκη αλλά και πρώην στελέχη-πληροφοριοδότες τους οποίους θα καλέσουν να καταθέσουν. Ηδη γνωστοποίησαν ότι διαθέτουν αποδείξεις πως η εταιρία συζητούσε εσωτερικά το πώς εργαλεία όπως τα φίλτρα διαρκούς κύλισης (scrolling) και τα φίλτρα ομορφιάς -δηλαδή εφέ φωτογραφίας που αλλάζουν την εμφάνιση ενός ατόμου- συνέβαλαν στην καταναγκαστική χρήση και στο άγχος των νεαρών χρηστών. Παρ’ όλα αυτά, η εταιρία προώθησε τις πλατφόρμες της ως ασφαλείς για τους νέους.
Η μάχη δεν θα είναι εύκολη. Η Meta του Ζάκερμπεργκ, που το facebook τον έκανε τον δεύτερο πλουσιότερο άνθρωπο στον κόσμο, αποτελεί τεράστιο κομμάτι της λεγόμενης «φούσκας της Big Tech», δηλαδή της επενδυτικής φούσκας των μεγάλων εταιριών τεχνολογίας που όλοι αναρωτιούνται πότε ακριβώς θα «σκάσει». Οι μεγαλοεπενδυτές έχουν κάθε κίνητρο να καθυστερήσουν όσο γίνεται το μεγάλο μπαμ, «προστατεύοντας» όπως μπορούν την επένδυσή τους από τη δικαστική φθορά και την αποκαθήλωση.
ΜΑΡΚ ΖΑΚΕΡΜΠΕΡΓΚ
Διευθύνων σύμβουλος Facebook και της μητρικής του εταιρίας Meta Platforms
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε το 1984 στη Νέα Υόρκη. Το 2002 εγγράφηκε στο πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Στις 4 Φεβρουαρίου 2004 οι Ζάκερμπεργκ και Εντουάρντο Σάβεριν λάνσαραν το thefacebook.com (μετονομάστηκε σε Facebook το 2005), έναν κατάλογο στον οποίο οι φοιτητές του Χάρβαρντ εισήγαγαν τις δικές τους πληροφορίες και φωτογραφίες. Για να δημιουργήσει το Facebook, είχε παραβιάσει βάσεις δεδομένων των φοιτητών για να συλλέξει προσωπικές τους πληροφορίες. Το καλοκαίρι του 2004 οι δραστηριότητες του Facebook μεταφέρθηκαν στο Πάλο Αλτο της Καλιφόρνιας, όπου εξασφάλισε αρχική χρηματοδότηση από τον επιχειρηματία Πίτερ Τίελ. Παράλληλα, εγκατέλειψε το Χάρβαρντ και έγινε διευθύνων σύμβουλος και πρόεδρος του Facebook. Χάρη στη μαζική αύξηση των χρηστών και στα δισεκατομμύρια εσόδων μέσω στοχευμένης διαφήμισης, το 2008 είχε ήδη γίνει δισεκατομμυριούχος. Σήμερα είναι ο δεύτερος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Τον Οκτώβριο του 2021 το Facebook άλλαξε το όνομα της μητρικής του εταιρίας σε Meta Platforms. Ο Ζάκερμπεργκ έχει κατηγορηθεί ότι δημιούργησε το Facebook κλέβοντας τις ιδέες τριών συμφοιτητών του.
