Τον Ιούλιο του 1970 η απομακρυσμένη και άγνωστη Ισλανδία ενσωματώθηκε στην ευρωπαϊκή κουλτούρα και παραμένει μέχρι σήμερα, χάρη στο θρυλικό βρετανικό ροκ συγκρότημα Led Zeppelin, που εμπνεύστηκε από τη συναυλία του στο Ρέικιαβικ το εμβληματικό τραγούδι του «Immigrant song».
Τον Σεπτέμβριο του 2026 η Ισλανδία με δημοψήφισμα απομακρύνθηκε διαπαντός από την ενσωμάτωσή της στην Ε.Ε., δείχνοντας ότι δεν πείστηκε ότι η πλήρης ιδιότητα του μέλους προσφέρει περισσότερα από όσα θα της αφαιρέσει. Η δυσπιστία απέναντι στη συγκέντρωση εξουσιών στις Βρυξέλλες, η αίσθηση περιορισμένης επιρροής ενός κράτους μόλις 400.000 κατοίκων και η αδυναμία της Ε.Ε. να δώσει εκ των προτέρων πειστικές εγγυήσεις για την αλιεία έκριναν περισσότερο το αποτέλεσμα.
Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Ε.Ε. κατά την οποία ευρωπαϊκή χώρα αρνείται να γίνει πλήρες μέλος της Ενωσης, ενώ μέχρι τώρα οι ευρωπαϊκές χώρες εκτός Ε.Ε. ήταν πρόθυμες να δώσουν γην και ύδωρ για τη μελλοντική ένταξή τους. Η Ισλανδία, βεβαίως, δεν απομακρύνεται πλήρως από την Ε.Ε., ούτε αποχωρεί από την ευρωπαϊκή συνεργασία, αλλά εκφράζει την άρνησή της να αρχίσει εκ νέου η διαδικασία πλήρους ένταξης. Η Ισλανδία είναι ήδη στενά συνδεδεμένη με την Ε.Ε. Ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου συμμετέχει στην ενιαία αγορά και εφαρμόζει μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Συμμετέχει επίσης στη ζώνη Σένγκεν και είναι και μέλος του ΝΑΤΟ. Το αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι οι Ισλανδοί επέλεξαν απομόνωση ή ότι απέρριψαν τις ευρωπαϊκές αξίες. Επέλεξαν ένα διαφορετικό μοντέλο: συνεργασία μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και του Σένγκεν, συμμαχική προστασία μέσω του ΝΑΤΟ και διατήρηση του εθνικού ελέγχου στους βασικούς φυσικούς πόρους.
Με άλλα λόγια, η απόφαση της Ισλανδίας είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι πλέον αρκούντως ελκυστική, ούτε μπορεί να διασφαλίσει τα εθνικά συμφέροντα μιας χώρας. Οι 400.000 κάτοικοι της απομονωμένης όσο και μαγευτικής χώρας του ευρωπαϊκού Βορρά στάθμισαν ιδιαίτερα τις επιπτώσεις στον τομέα της αλιείας, που δεν αποτελεί έναν απλό παραγωγικό κλάδο. Η αλιεία αποτελεί βασικό τμήμα των εξαγωγών, της οικονομικής ιστορίας, της περιφερειακής απασχόλησης και της εθνικής ταυτότητας.
Οι αντίπαλοι της ένταξης υποστήριξαν ότι η υπαγωγή στην κοινή αλιευτική πολιτική θα μπορούσε να περιορίσει την ικανότητα της χώρας να καθορίζει αυτόνομα τις ποσοστώσεις, την πρόσβαση στα αλιευτικά της πεδία και τον τρόπο διαχείρισης των αποθεμάτων.
Ενας δεύτερος σκεπτικισμός αφορούσε τη γεωργία και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Ισλανδοί παραγωγοί δραστηριοποιούνται σε ιδιαίτερα δυσμενείς κλιματικές και γεωγραφικές συνθήκες και εξαρτώνται από ένα σύστημα εθνικής προστασίας και στήριξης. Υπήρχε ο φόβος ότι η κοινή γεωργική πολιτική και το καθεστώς της ενιαίας αγοράς θα αύξαναν τον ανταγωνισμό από φθηνότεραευρωπαϊκά προϊόντα και θα περιόριζαν τη δυνατότητα εφαρμογής ειδικών εθνικών μέτρων. Ακόμα ένας προβληματισμός ήταν ο τομέας της ενέργειας. Η Ισλανδία διαθέτει εξαιρετικά σημαντικούς γεωθερμικούς και υδροηλεκτρικούς πόρους, οι οποίοι αποτελούν στρατηγικό εθνικό πλεονέκτημα. Τμήμα της κοινής γνώμης φοβήθηκε ότι η βαθύτερη ενεργειακή ενσωμάτωση θα οδηγούσε σταδιακά σε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή επιρροή επί των τιμών, των υποδομών και της αξιοποίησης αυτών των πόρων.
Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξαν το νόμισμα και το κόστος ζωής. Η ισλανδική κορόνα επιτρέπει στη χώρα να ασκεί ανεξάρτητη νομισματική πολιτική και να προσαρμόζεται ταχύτερα στις οικονομικές κρίσεις, ενώ με την πλήρη ένταξή της στην Ε.Ε. η εύπορη Ισλανδία θα γινόταν καθαρή συνεισφέρουσα χώρα στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. Το επιχείρημα αυτό συνδέθηκε με το γενικότερο ερώτημα εάν η χώρα πρέπει να πληρώνει περισσότερο για μια θεσμική συμμετοχή όταν ήδη διαθέτει πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Τέλος, η ένταξη της Ισλανδίας στην Ε.Ε. δεν θα της προσέθετε αποφασιστική στρατιωτική προστασία, την οποία οι Ισλανδοί θεωρούν ότι διαθέτουν μέσω της ασφάλειας του ΝΑΤΟ, στο οποίο είναι ήδη ενταγμένοι. Ωστόσο εμφανίστηκε αυξημένος προβληματισμός για την ταυτόχρονη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, την αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών και τις πιέσεις στα κοινωνικά εισοδήματα.
Φαίνεται ότι για τους Ισλανδούς έπαιξε σημαντικό ρόλο το γεγονός ότι οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών της Ε.Ε. εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 454 δισ. ευρώ το 2026, αυξημένες κατά περίπου 75% έναντι του 2021.
