Ηταν η Ελλάδα των 80s και των 90s. Η Ελλάδα της επίπλαστης ευμάρειας, της κατανάλωσης, των γεμάτων νυχτερινών κέντρων, των λουλουδιών και της υπερβολής, αλλά και μιας ανεμελιάς που σήμερα μοιάζει μακρινή. Πίσω όμως από τα φώτα της πίστας υπήρχαν μοναξιά, κοινωνικές αντιφάσεις, άνθρωποι που πάλευαν να βρουν τη θέση τους και ένας λογαριασμός που, όπως αποδείχθηκε αργότερα, θα έφτανε στις επόμενες γενιές.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Αυτόν τον κόσμο κατέγραψε ο Θάνος Αλεξανδρής στο βιβλίο του «Αυτή η νύχτα μένει», μια βιωματική κατάδυση στην ελληνική επαρχιακή νύχτα και στους ανθρώπους της, που μεταφέρθηκε στη σκηνή από το ΚΘΒΕ σε σκηνοθεσία και θεατρική διασκευή του Αστέριου Πελτέκη. Μια ιστορία που κινείται ανάμεσα στη λάμψη και το περιθώριο, στα όνειρα και την επιβίωση, φέρνοντας στο προσκήνιο όχι μόνο τα τραγούδια και τα ξενύχτια μιας εποχής, αλλά κυρίως τους ανθρώπους που έζησαν κάτω από τα εκτυφλωτικά φώτα της.
Μετά τη θερμή υποδοχή και τα συνεχόμενα sold out στη Θεσσαλονίκη, η μεγάλη μουσικοθεατρική παραγωγή του ΚΘΒΕ παρουσιάζεται την περίοδο αυτή και στην Αθήνα, στο Ολύμπιο, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», προτού επιστρέψει τον Δεκέμβριο στο Βασιλικό Θέατρο της Θεσσαλονίκης.
Στον κεντρικό ρόλο, ο Παναγιώτης Πετράκης υποδύεται έναν ηθοποιό που αφήνει την αποκαλούμενη «υψηλή τέχνη» και βυθίζεται στον κόσμο των σκυλάδικων, σε μια διαδρομή που ανατρέπει τα όρια ανάμεσα στο «ποιοτικό» και το «λαϊκό», στην τέχνη και τη διασκέδαση, στην κοινωνική εικόνα και τον πραγματικό εαυτό. Με αφορμή την παράσταση, μιλά για την Ελλάδα που γνώρισε ως παιδί, για τη γοητεία που εξακολουθούν να ασκούν τα 80s στις νεότερες γενιές, τον πολιτιστικό σνομπισμό, την εποχή των followers και των viral στιγμών, αλλά και για τη δική του σχέση με την επιτυχία.
Το «Αυτή η νύχτα μένει» έρχεται στην Αθήνα έχοντας ήδη διαγράψει μια εξαιρετικά επιτυχημένη πορεία στη Θεσσαλονίκη. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η δεύτερη διαδρομή της παράστασης; Αισθάνεστε ότι συστήνετε στο αθηναϊκό κοινό την ίδια παράσταση ή μια παράσταση που έχει πλέον ωριμάσει μαζί σας;
Καταρχάς, πρόκειται για μια παράσταση, μια συνεργασία και έναν ρόλο που έχω αγαπήσει ιδιαίτερα. Είναι φυσικά μεγάλη η ικανοποίηση για έναν καλλιτέχνη να χαίρει το έργο του τόσης αποδοχής. Πιστεύω πως όλος ο θίασος και οι συντελεστές της παράστασης νιώθαμε ότι είναι νωρίς για να τελειώσει αυτό το ταξίδι τον περασμένο Μάρτιο και ήταν μεγάλη η χαρά μας όταν αποφασίστηκε η συνέχισή της μετά τα συνεχόμενα εξαντλημένα εισιτήρια και την ένθερμη αγκαλιά του κόσμου, που πολλές φορές για δεύτερη και τρίτη φορά κατέκλυζε τις θέσεις του Βασιλικού Θεάτρου. Πιστεύω ότι τώρα έχουμε ακόμα μία πιο δυνατή παράσταση για να παρουσιάσουμε τόσο στο αθηναϊκό κοινό σε λίγες μέρες όσο και στους Θεσσαλονικείς φίλους μας κοντά στις γιορτές των Χριστουγέννων. Η παράσταση ξαναδουλεύτηκε, αναδείχθηκαν ακόμα περισσότερο κάποια κωμικά όσο και συγκινητικά σημεία της, αλλά κυρίως έχουν ωριμάσει οι ρόλοι και οι μεταξύ τους σχέσεις. Την ίδια, λοιπόν, επιτυχημένη συνταγή παρουσιάζουμε, αλλά σε μια καλύτερη εκδοχή της.
Υστερα από τόσες παραστάσεις, τι έχει αλλάξει περισσότερο στη σχέση σας με τον «ήρωα»; Υπάρχει κάτι που καταλάβατε γι’ αυτόν πολύ αργότερα και δεν είχατε αντιληφθεί όταν άρχιζαν οι πρόβες;
Παρά το γεγονός ότι εντάχθηκα στην παράσταση μετά τη δημιουργία της, αντικαθιστώντας τον Παντελή Καναράκη, ο οποίος έπλασε έναν εξαιρετικό ρόλο, δέθηκα πολύ γρήγορα με όλο το θίασο, τους συντελεστές αλλά και με τον «ήρωα», τον οποίο υποδύομαι. Με κάθε παράσταση, λοιπόν, ανακάλυπτα πτυχές του χαρακτήρα του, με κάθε παράσταση τον κατανοούσα λίγο καλύτερα και εμβάθυνα στην ψυχολογία του. Με εκπλήσσει πάντα πώς, όταν καταπιάνομαι με έναν ρόλο, τον αφήσω στην άκρη για ένα διάστημα και αν ξανά συναντηθώ μαζί του, ανακαλύπτω νέα στοιχεία του, καινούργιες λεπτομέρειες, πιο ενδιαφέροντες τονισμούς φράσεων. Είναι σαν να συνεχίζει να δουλεύεται ο ρόλος στο υποσυνείδητό μου. Οπότε πιστεύω ότι τώρα θα τον «δικαιώσω» ακόμα περισσότερο.
Ο ήρωάς σας μπαίνει σε έναν κόσμο όπου τη νύχτα πέφτουν οι κοινωνικές άμυνες και το πρωί όλοι επιστρέφουν στις κανονικές ζωές τους. Πιστεύετε ότι η νύχτα αποκαλύπτει έναν πιο αληθινό εαυτό ή απλώς μας επιτρέπει να υποδυθούμε για λίγο κάποιον άλλον;
Εχω την αίσθηση ότι και τα δύο μπορεί να ισχύουν. Από τη μία η διασκέδαση, το ξέδομα σε συνδυασμό με το αλκοόλ ή ενδεχομένως τις ουσίες τείνει να βγάζει στην επιφάνεια έναν εαυτό απαλλαγμένο από τον κοινωνικό καθωσπρεπισμό, τις ηθικές αναστολές και τα προσωπεία της εικόνας του εαυτού που κάποιος επιδιώκει να προβάλλει στην καθημερινότητά του, αφήνοντας τον πιο ελεύθερο να ζήσει τη στιγμή με την αλήθεια του, από την άλλη όμως κυρίως στον χώρο των μπουζουκιών έχω παρατηρήσει γυναίκες να προσπαθούν να δείχνουν ακόμα πιο γκόμενες και άνδρες να προσπαθούν να εντυπωσιάσουν το αντικείμενο του πόθου τους με μια επιτηδευμένη αντρίλα, συνοδευόμενη από τη μόστρα της άλογης σπατάλης χρήματος. Νομίζω ότι τελικά έχει να κάνει με την προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου και ίσως απλώς η νύχτα να μεγεθύνει αυτά τα στοιχεία της προσωπικότητας, είτε θετικά είτε αρνητικά.
Η παράσταση μας επιστρέφει στην Ελλάδα των 80s: οικονομική ευημερία, αισιοδοξία, κατανάλωση, λουλούδια, ξενύχτι, αλλά πίσω από τη λάμψη μοναξιά και έντονες κοινωνικές αντιφάσεις. Ποια Ελλάδα ανακαλύψατε εσείς ξανά μέσα από αυτή την παράσταση και τι πιστεύετε ότι έχει απομείνει από εκείνη την Ελλάδα στη σημερινή;
Τη δεκαετία αυτή εγώ την έζησα ως παιδάκι. Με πολλή χαρά, ανεμελιά, αγαπημένη ποπ μουσική, αφίσες και πόστερ καλλιτεχνών στο δωμάτιο, Mtv, σκισμένα τζιν, ξέφτια, κομμένες μπλούζες, ντίσκο με τους γονείς, τους φίλους τους και τα παιδιά τους στα νησιά… Αργότερα όμως και κυρίως κάπου εκεί στα χρόνια της κρίσης που μας χτύπησε την πόρτα, το 2010, συνειδητοποίησα ότι όλη αυτή η άνετη ζωή, η ευμάρεια ήταν σε αρκετό βαθμό επίπλαστη, με δανεισμένα χρήματα και πίστωση που έπρεπε πια να ξεχρεωθεί. Ευτυχώς, η οικογένειά μου, τότε, δεν είχε πέσει στην παγίδα να απλώνει το χέρι πέρα από τις δυνατότητές μας, έτσι κι εγώ γαλουχήθηκα με αυτές τις αρχές. Ομως γύρω μου έβλεπα τα αποτελέσματα αυτού του άκρατου καταναλωτισμού που εισήγαγε η δεκαετία του ‘80 και που, δυστυχώς, μολονότι πληρώσαμε ακριβά τον λογαριασμό, συνεχίζει να υπάρχει και σήμερα και να αυξάνεται. Αυτό με έκανε να συνειδητοποιήσω ακόμα περισσότερο η παράστασή μας, το οποίο και καταδεικνύει με τον πιο γλαφυρό τρόπο. Στην Ελλάδα των πλούσιων ευρωπαϊκών επιδοτήσεων και παροχών για την αγροτιά, όπως και άλλων τομέων που αποσκοπούσαν στην ανάπτυξη της χώρας μας, τα χρήματα αυτά παρήλαυναν στα σκυλάδικα της επαρχίας ακόμα και μέσα σε σακούλες σκουπιδιών και γίνονταν πιάτα, γαρίφαλα και σαμπάνιες. Ο λογαριασμός ήρθε και τον πλήρωσαν ακριβά και οι επόμενες γενιές. Πήραμε όμως το μάθημά μας; Η πρόσφατη ιστορία μάς δείχνει περίτρανα πως όχι.
Γιατί πιστεύετε ότι σήμερα επιστρέφουμε τόσο επίμονα στα 80s και τα 90s στη μουσική, στη μόδα, στην τηλεόραση, στο θέατρο; Νοσταλγούμε πραγματικά εκείνες τις εποχές ή περισσότερο την αίσθηση ότι η ζωή βρισκόταν ακόμη μπροστά μας;
Νομίζω για τους λόγους που προανέφερα, για όλα αυτά που έφερε αυτή η εποχή, την ανεμελιά, την τρέλα, το έντονο φλερτ και την ερωτική ελευθερία, την αποβολή της φόρμας και του καθωσπρεπισμού, την ποπ κουλτούρα, τη διασκέδαση σαν να μην υπάρχει αύριο… Ισως για τους μεγαλύτερους από μας να ισχύει ότι νοσταλγούμε αυτή την περίοδο της νεότητας, της δύναμης και της αίσθησης ότι η ζωή είναι μπροστά μας και περιμένει να την κατακτήσουμε, αλλά βλέπω και την απήχηση που έχει η εποχή αυτή και στις νεότερες γενιές που δεν την έζησαν κι όμως αναφέρονται στην αισθητική και ιδιαίτερα στη μουσική της, ειδικά την ξένη. Ισως επειδή τότε ακόμη γράφονταν τραγούδια με ωραίες μελωδίες και στίχους που παρέπεμπαν στο όνειρο και όχι στην ωμή πραγματικότητα όπως σήμερα.
Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ταξική διάσταση στο έργο: τι θεωρούμε «υψηλή» και τι «λαϊκή» τέχνη. Εσείς έχετε αισθανθεί ποτέ ότι στην Ελλάδα εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε κάποιες μορφές ψυχαγωγίας με έναν πολιτιστικό σνομπισμό;
Ναι, δυστυχώς υφίσταται. Θυμάμαι πάντα, ήδη από τα χρόνια της δραματικής σχολής, εκεί στα μέσα της δεκαετίας του ‘90, να υφέρπει ο διαχωρισμός του «ποιοτικού» και του «εμπορικού», του «λαϊκού» και του «έντεχνου», του «θεατρικού» ηθοποιού και του «τηλεοπτικού». Είχα πέσει κι εγώ σε αυτή την κοντόφθαλμη παγίδα, με τα χρόνια όμως αναθεώρησα. Σαφώς υπάρχουν διαμάντια, όπως και σκουπίδια τόσο στην «υψηλή» όσο και στη «λαϊκή» τέχνη και η αλήθεια είναι ότι το «λαϊκό», αυτό δηλαδή που αγαπιέται μαζικά και γίνεται συνείδηση στον νου και την καρδιά του κόσμου, είναι αυτό που τελικά γίνεται κλασικό και περνάει από γενιά σε γενιά. Ο Μίκης Θεοδωράκης είχε απόλυτο μέλημα να φέρει την υψηλή ποίηση στο στόμα του λαού κι έτσι να τον μορφώσει και να τον οδηγήσει στην έννοια του «ελεύθερου πολίτη». Εφερε την επανάσταση στην ελληνική μουσική επιλέγοντας τη λαϊκή φόρμα, το μπουζούκι και τους λαϊκούς τραγουδιστές της εποχής του ‘60 για να το κατορθώσει, κι έτσι ουσιαστικά να συστήσει το «έντεχνο, λαϊκό τραγούδι». Αυτά τα τραγούδια όμως έγιναν τα σουξέ της εποχής τους κι είχαν μεγάλη εμπορική επιτυχία. Ηταν τα τραγούδια με τα οποία διασκέδαζε ο κόσμος στα μπουζούκια. Εκείνα το χρόνια, λοιπόν, το «υψηλό» και το «λαϊκό» ταυτίζονταν. Αργότερα όμως, και ίσως ως συνέπεια της ευημερίας, ο στίχος άρχισε να ευτελίζεται και η μουσική να γίνεται εύκολη και επαναλαμβανόμενη. Οι έννοιες του αγώνα, της ελευθερίας, της ξενιτιάς, του πόνου και της νοσταλγίας αντικαταστάθηκαν με την έννοια του «ό,τι φάμε, ό,τι πιούμε κι ό,τι αρπάξει ο κ@@@@@ς μας» κι αυτό δεν μπορούσε παρά να αντικατοπτριστεί και στη μαζική διασκέδαση. Κάπως έτσι, νομίζω, ήρθε στην επιφάνεια ο πολιτιστικός αυτός σνομπισμός μιας ελίτ προς τη λαϊκή κουλτούρα.
Εχετε υπάρξει αναγνωρίσιμο πρόσωπο σε διαφορετικές περιόδους της ελληνικής τηλεόρασης. Σήμερα, που η αναγνωρισιμότητα μετριέται συχνά σε followers, views και viral στιγμές, αισθάνεστε ότι έχει αλλάξει και η έννοια της επιτυχίας για έναν ηθοποιό;
Θα σας πω το εξής: Οταν κάπου εκεί στις αρχές του 2022 άκουσα ότι κάποιοι υπεύθυνοι διανομής ρόλων για τηλεοπτικές παραγωγές λάμβαναν υπόψη πόσους ακολούθους έχει κάποιος ηθοποιός προκειμένου να τον προτείνουν για ρόλο, αποφάσισα πως είναι καιρός να απέχω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κι έκλεισα τα προσωπικά μου προφίλ. Συνέτρεχαν κι άλλοι λόγοι βέβαια που με έβρισκαν αντίθετο με αυτή τη μορφή επικοινωνίας, αλλά αυτό ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Αλίμονο αν η καλλιτεχνική αξία μετριέται με ακολούθους και τα συναφή. Αυτά σε επίπεδο αναγνωρισιμότητας μπορεί να συμβαίνουν, αλλά πάντα αυτός που μένει στη συνείδηση του κόσμου κι έχει διάρκεια είναι ο καλός ηθοποιός, όπως πιστεύω ότι συμβαίνει και σε όλους τους τομείς της τέχνης. Ισως μια «ιογενής» (viral) στιγμή να δώσει ένα προβάδισμα, αλλά τη διάρκεια θα τη δώσουν η αξία, η ικανότητα, η συνέπεια του καλλιτέχνη και η αποδοχή του κοινού.
Εχετε κινηθεί ανάμεσα στο θέατρο, στη μουσική και την τηλεόραση και έχετε γνωρίσει διαφορετικές μορφές δημοσιότητας. Υπήρξαν περίοδοι που αισθανθήκατε ότι η εικόνα που είχε σχηματίσει το κοινό για τον Παναγιώτη Πετράκη ήταν πιο περιορισμένη από τον άνθρωπο ή τον καλλιτέχνη που εσείς γνωρίζατε ότι είστε;
Οχι, αντιθέτως πιστεύω ότι υπάρχει μερίδα ανθρώπων που με υπερεκτιμά, μου προσδίδει αξία μεγαλύτερη από αυτή που πραγματικά έχω. Είμαι όμως ευγνώμων για την αγάπη τους και για το γεγονός ότι αγγίζω τις ψυχές τους.
Εχει αλλάξει με τα χρόνια το κριτήριο με το οποίο λέτε «ναι» σε μια δουλειά; Τι μπορεί να σας κάνει σήμερα να αρνηθείτε μια πρόταση που σε μια παλαιότερη φάση της ζωής σας ίσως θα δεχόσασταν;
Παλαιότερα, νομίζω, με έλκυε περισσότερο το αντικείμενο της δουλειάς, ο ρόλος, ο τόπος ή το μέσο της παρουσίασής της, η θέση/δύναμη των συνεργατών στο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι… Με τα χρόνια έχει μετατοπιστεί το βάρος στο έμψυχο περιβάλλον. Επιδιώκω να συνεργάζομαι με ωραίους ανθρώπους, να αποφεύγω τις δυσκολίες, να με ικανοποιεί τόσο το αντικείμενο όσο και οι συνθήκες της δουλειάς και να αμείβομαι ικανοποιητικά. Νομίζω δεν αντέχω πια την πολλή ταλαιπωρία.
Αν η δεκαετία του ’80 είχε ως σύνθημα το «ζήσε», ποια λέξη πιστεύετε ότι χαρακτηρίζει την Ελλάδα του 2026;
Φοβάμαι πως το «ζήσε» έχει αντικατασταθεί στις μέρες μας από το «επιβίωσε». Αν μπορούσα όμως να προτρέψω κάποιον με ένα σύνθημα, αυτό θα ήταν «πίστεψε».
INFO: «Αυτή η νύχτα μένει» του Θάνου Αλεξανδρή
Θεατρική διασκευή – σκηνοθεσία: Αστέριος Πελτέκης
Παραγωγή: Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ)
Μουσική – πρωτότυπη σύνθεση: Σταμάτης Κραουνάκης
Σκηνικά: Φρόσω Λύτρα
Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης
Χορογραφία: Δημήτρης Παπάζογλου
Φωτισμοί: Στέλιος Τζολόπουλος
Αθήνα: Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας». Μετά τις παραστάσεις της Αθήνας, η παραγωγή επιστρέφει τον Δεκέμβριο στο Βασιλικό Θέατρο Θεσσαλονίκης
