Πρέπει να τονίσουμε ότι αιώνες πριν από την εμφάνιση του Ιπποκράτη είχε αναπτυχθεί πλούσια ιατρική παράδοση. Στην αρχαία Ελλάδα η ιατρική συνδέεται και με τον Ασκληπιό ήδη από τις αρχές του 7ου π.Χ.
- Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς
Ο Ιπποκράτης -και γενικότερα η σχολή του- προσεγγίζει την ασθένεια από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά. Επιστρατεύει τη λογική και βασίζει την ιατρική πρακτική του στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος.
Απορρίπτει τις απόψεις της εποχής ότι η ασθένεια προκαλείται από την κατοχή κακών πνευμάτων ή από θεϊκή δυσμένεια. Ετσι, αποσυνδέει την αρρώστια από κάθε είδους δεισιδαιμονία και δαιμονολογία και την καθιστά, από πεδίο άσκησης ιερέων ιατρών, αντικείμενο μελέτης από γιατρούς – επιστήμονες. Ετσι ο Ιπποκράτης προσέφερε τη μεγαλύτερη δυνατή για την εποχή του βοήθεια στους αρρώστους.
Με τις μελέτες του διαπίστωσε ότι η ανώμαλη μείξη των χυμών προκαλεί τις αρρώστιες. Ο άρρωστος περνά από τρία στάδια: α) το αρχικό, με άπεπτο ακόμη το αίτιο της νόσου, β) το στάδιο της πέψεως, που επιτυγχάνεται από τη ζωική δύναμη του οργανισμού, και γ) το τελικό στάδιο της κρίσεως της νόσου.
Η διάγνωση των ασθενών επιτυγχάνεται από τα συμπτώματα που παρουσιάζει ο άρρωστος και από τη λεπτομερή εξέτασή του, από το χρώμα του προσώπου και του σώματος, από την οσμή που εκπέμπει, από τα εμέσματα, την εξέταση των ούρων, από τα κόπρανα, αλλά και από τους σφυγμούς, που δείχνουν τον πυρετό. Τις νοσηρές μεταβολές των σπλάχνων τις δείχνουν η επισκόπηση της κοιλιάς, η ψηλάφηση και η επίκρουση.
Για τη διάκριση των ασθενειών του αναπνευστικού συστήματος γίνεται πρώτα χρήση της ακροάσεως, που μέχρι σήμερα είναι το καλύτερο διαγνωστικό μέσο. Στην περίπτωση της πνευμονίας, το αυτί, εφαρμοζόμενο επάνω στον θώρακα, ακούει τους ρόγχους που τρίζουν και στην πλευρίτιδα τον ήχο της τριβής. Το τράνταγμα του αρρώστου για τη διάγνωση του εμπυήματος του θώρακος λέγεται μέχρι σήμερα ιπποκρατική σείση.
Καλά σημεία για την πρόγνωση των νόσων είναι ο ήσυχος ύπνος, ο ανακουφιστικός ιδρώτας, η διατήρηση της όρεξης, η καθαρή διάνοια κ.ά. Κακά σημεία είναι η επίμονη αγρυπνία, η δυσχέρεια των κινήσεων, η θόλωση της διανοίας, τα εξανθήματα, οι ψυχροί ιδρώτες και λίγο πριν από τον θάνατο η μεταβολή των χαρακτηριστικών του προσώπου, που λέγεται μέχρι σήμερα ιπποκρατικό πρόσωπο. Πολύ σπουδαία είναι η γνώμη του Ιπποκράτη ότι η αρρώστια δεν εντοπίζεται σε ορισμένο μόνο όργανο, αλλά προκαλεί την εξασθένηση όλου του οργανισμού.
Κατονομάζει νόσους τον ελώδη πυρετό, την ελώδη καχεξία, τη γρίπη, τον τύφο, την παρωτίδα, πολλούς λοιμούς, τη φθίση, τα αποστήματα των νεφρών και τους λίθους. Από τα νοσήματα του νευρικού συστήματος ο Ιπποκράτης σημειώνει την αποπληξία, τη νωτιαία φθίση, τις παραπληγίες, τις παραλύσεις κ.ά.
Από τις φρενικές νόσους ξεχωρίζει τη μανία, τη φρενίτιδα, την υποχονδρία, τη μελαγχολία. Στη θεραπεία των νόσων μεγάλη σημασία έχει η διαιτητική. Είναι αναγκαία η απόλυτη αποχή, όσο ακμάζει η νόσος, και η κανονική επάνοδος στο στάδιο της ανάρρωσης. Στους πυρετούς έπρεπε να δίδεται μόνο αφέψημα κριθής ή μέλι με νερό ή οινόμελι.
Για τη θεραπεία, βασικός κανόνας ήταν να δίνονται φάρμακα αντίθετα προς τα παρουσιαζόμενα συμπτώματα (τα εναντία τοις εναντίους εισίν). Παράλληλα προς τα χορηγούμενα φάρμακα, που ο αριθμός τους ανέρχεται περίπου σε 300, συνιστώνται επίσης η σικύασις, η αφαίμαξη, τα κλύσματα, η αλλαγή κλίματος, η μάλαξη, οι γυμναστικές. Η χειρουργική του Ιπποκράτη βρισκόταν επίσης σε μεγάλη πρόοδο.
Η αιμοστασία επιτυγχανόταν με πίεση, ψυχρά επιθέματα ή στυπτικές ουσίες, αλλά και με καυτηρίαση του αγγείου που αιμορραγεί. Ο Ιπποκράτης γνωρίζει άριστα τις επιπλοκές των τραυμάτων, την πύησή τους, τον ερυσίπελα, τον τέτανο. Τα κατάγματα θεραπεύονται με έκταση, ευθύαση και επιβολή του κατάλληλου επιδέσμου.
Τα εξαρθρώματα ανατάσσονται με τα χέρια ή το καλούμενο ιπποκρατικό βάθρο. Η μάλαξη υποδεικνύεται ως άριστο μέσο μετά την ίαση των καταγμάτων και την ανάταξη ή ευθύαση των εξοθρωμάτων. Τα αποστήματα του συκωτιού ανοίγονται και συνιστάται η θωρακοκέντηση στις διαπυήσεις του θώρακος.
Η καθαριότητα των χεριών, των επιδέσμων, του νερού για την πλύση των τραυμάτων κ.ά. αποτελεί τον πρώτο πυρήνα της αντισηπτικής μεθόδου. Από τα οφθαλμικά νοσήματα, οι οφθαλμίες, τα έλκη του κερατοειδούς, τα γλαυκώματα, οι αμβλυωπίες, οι διπλωπίες, το χαλάζιο.
Από τις ωτολογικές νόσους, αναφέρονται η διαπύηση του αυτιού, η έναρξη μηνιγγίτιδος, η μαστοειδίτις. Από τις νόσους της μύτης, οι πολύποδες, τα κατάγματα των οστών της μύτης, η επίσταξη. Από τις δερματικές νόσους, ο λειχήν, ο έρπης, η λέπρα. Από τις οδοντιατρικές, οι οδονταλγίες, οι περιοστίτιδες με θεραπεία την εξαγωγή με την οδοντάγρα.
Ιδιαίτερα αξιοσημείωτες είναι οι παραγγελίες του Ιπποκράτους σχετικά με την ηθική του επαγγέλματος. Ο γιατρός πρέπει να είναι καθαρός και ευπρόσωπος, να κάνει τακτική ζωή και να είναι φρόνιμος, σεμνός και φιλάνθρωπος, δίκαιος, προσεκτικός και εγκρατής στις σχέσεις του με τις γυναίκες και τα παιδιά.
Γυναικολογία, μαιευτική και εμβρυολογία
Η μαιευτική του Ιπποκράτους είναι επίσης προοδευμένη. Αναφέρεται μάλιστα πως έκανε τις πρώτες πειραματικές εμβρυολογικές έρευνες σε αβγά από κότες, επακολουθώντας από μέρα σε μέρα την εξέλιξή τους, μέχρι τον σχηματισμό του εμβρύου. Κατά τις ιδέες του, όμως, τα αρσενικά αναπτύσσονται στο δεξιό μέρος της μήτρας, ενώ τα θηλυκά στο αριστερό. Ξέρει τα σημεία της κύησης και τον σχηματισμό του εμβρύου, όπως επίσης και τη δίδυμη κύηση και την επικύηση.
Γνωστές ήταν και η πορεία της λοχείας και η έκτρωση. Στην εποχή του Ιπποκράτου γίνονταν μεγάλες μαιευτικές εγχειρήσεις (μετασχηματισμός του εμβρύου, εμβρυοτομία, κρανιοτομία του βρέφους). Τον πλακούντα τον έβγαζαν με το χέρι. Αναφέρεται και το όργανο ιχθύη, που ίσως να αποτελούσε τον πρώτο εμβρυουλκό. Από τα γυναικολογικά νοσήματα αναφέρονται οι δυσμηνόρροιες, οι στενώσεις του στομίου της μήτρας, οι αιμορραγίες και ο καρκίνος της μήτρας.