Με καθυστέρηση 30 μηνών στο ΣτΕ το Προεδρικό Διάταγμα

Τριάντα μήνες σιωπής, αναβολών και ανεξήγητων γραφειοκρατικών ελιγμών χρειάστηκαν για να κάνει η ελληνική Πολιτεία ένα αυτονόητο κυριαρχικό της βήμα. Η κατάθεση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου στο Συμβούλιο της Επικρατείας προδίδει μια βαθιά ριζωμένη φοβικότητα. Το γεγονός ότι το σχετικό κείμενο έφτασε στα χέρια των ανώτατων δικαστών μόλις την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, δυόμισι ολόκληρα χρόνια μετά τις πανηγυρικές εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη στο διεθνές συνέδριο «Our Ocean» τον Απρίλιο του 2024, μαρτυρά πολλά.

Η πλήρης απουσία πειστικών εξηγήσεων από την ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για αυτή τη στασιμότητα επιβεβαιώνει τη διστακτικότητα της Αθήνας απέναντι στις πιέσεις που είναι δεδομένο ότι δέχτηκε. Αλλωστε η Αγκυρα είχε σπεύσει να αντιδράσει έντονα τόσο τον Απρίλιο του 2024 όσο και τον Ιούλιο του 2025, ακριβώς τη μέρα που ξεκίνησε η δημόσια διαβούλευση, εγκαλώντας την Ελλάδα ότι εργαλειοποιεί το περιβάλλον για γεωπολιτικούς σκοπούς.

Πάντως πρόκειται για ένα βήμα. Ενα βήμα που έγινε με χίλια βάσανα και τεράστια καθυστέρηση, υπό την ασφυκτική πίεση δεκατριών περιβαλλοντικών οργανώσεων. Οι συγκεκριμένοι φορείς μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα ξεκαθάριζαν δημόσια πως οι κυβερνητικές δεσμεύσεις κινδυνεύουν να μείνουν απλώς στα χαρτιά, καταγγέλλοντας τον υπουργό Σταύρο Παπασταύρου για επικίνδυνη απραξία.

Νομική επεξεργασία

Η διαβίβαση του φακέλου στο ΣτΕ δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία επικύρωσης. Σημαίνει την αυστηρή νομική επεξεργασία του σχεδίου ώστε να ελεγχθεί η συνταγματικότητα των δεκάδων νέων περιορισμών που επιβάλλονται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Το δικαστήριο θα εξετάσει λεπτομερώς κατά πόσο τα μέτρα διαχείρισης πλήττουν δυσανάλογα την οικονομική ελευθερία των νησιωτών, σταθμίζοντας την επιτακτική ανάγκη σωτηρίας του φυσικού πλούτου. Η θετική γνωμοδότηση που αναμένεται αποτελεί το τελευταίο θεσμικό ανάχωμα πριν την οριστική έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος που θα μετατρέψει τον σχεδιασμό σε άμεσα εφαρμόσιμο νόμο του κράτους.

Στην πράξη, το νέο πάρκο ανοίγει μια γιγάντια ομπρέλα προστασίας που αγκαλιάζει 73 νησιωτικά συμπλέγματα και 8.407 τετραγωνικά χιλιόμετρα θάλασσας γύρω από 12 κατοικημένα νησιά. Από τη Μήλο, τη Φολέγανδρο και τη Σαντορίνη μέχρι την Αμοργό, την Κίναρο και τα Λέβιθα, θεσμοθετούνται 196 ξεχωριστές ζώνες που ενσωματώνουν το δίκτυο Natura 2000. Την ίδια ώρα, αλλάζουν βίαια οι κανόνες για την αλιεία. Μπαίνει οριστικό μπλόκο στις μηχανότρατες και στα συρόμενα εργαλεία που οργώνουν τον βυθό, με το κράτος να αναλαμβάνει τη δέσμευση καταβολής αποζημιώσεων στους θιγόμενους επαγγελματίες ψαράδες.

Σύμφωνα με το κείμενο που κατατέθηκε, επιβάλλεται καθολική απαγόρευση αλιείας από τις 15 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου σε ακτίνα μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές. Σύμφωνα με το ίδιο σχέδιο, οι επιτυχημένες πρακτικές προστασίας του «Αμοργοράματος» μετατρέπονται πλέον σε κεντρική πολιτική. Ξεκινά ο σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης τουριστικών σκαφών πάνω στα ευαίσθητα λιβάδια Ποσειδωνίας και στους κοραλλιογενείς υφάλους. Ο στόχος είναι η διάσωση υποθαλάσσιων οικοτόπων που φιλοξενούν το 19% του παγκόσμιου πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας και κρίσιμα ποσοστά απειλούμενων θαλασσοπουλιών.

Από αυτό το σύνθετο πλέγμα αυστηρών απαγορεύσεων εξαιρούνται ρητά οι διαχρονικές παραδόσεις του τόπου. Η παραδοσιακή μελισσοκομία, η μικρή παράκτια αλιεία και η κτηνοτροφία διατηρούνται για να κρατήσουν ζωντανή την τοπική οικονομία. Εντελώς εκτός των περιορισμών μένει η εθνική άμυνα, καθώς κάθε είδους έργα και υποδομές των Ενόπλων Δυνάμεων επιτρέπονται χωρίς καμία γραφειοκρατική προϋπόθεση. Το θαλάσσιο πάρκο παίρνει σάρκα και οστά στο Αιγαίο, έστω και αργά.