Σε μια ομιλία του στη Βουλή των Κοινοτήτων σχεδόν δύο χρόνια αφού οι Βρετανοί τον είχαν καταψηφίσει, έστω και αν αυτός τους οδήγησε στην επικράτηση εναντίον της ναζιστικής Γερμανίας, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ είχε πει: «Η Δημοκρατία είναι το χειρότερο είδος πολιτεύματος, εκτός όλων των υπολοίπων που έχουμε ήδη δοκιμάσει». Σαράντα χρόνια από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, αυτή η δήλωση παραμένει επίκαιρη.
Πολλά έχουν ακουστεί για τη Μεταπολίτευση. Πολλή γκρίνια, πολλή μιζέρια, πολλοί φανεροί ή κεκαλυμμένοι νοσταλγοί της δικτατοριας και λοιπών ολοκληρωτικών πολιτικών συστημάτων έχουν σπεύσει τα τελευταία χρόνια να πετάξουν απροσμέτρητη λάσπη στο δημοκρατικό πολίτευμά μας. Κι όμως, η 24η Ιουλίου είναι μια ημερομηνία που αξίζει να εορτάζεται με αίσθηση ευγνωμοσύνης για όλους αυτούς που πάλεψαν, αγωνίστηκαν, θυσίασαν την ελευθερία τους, τη σωματική ακεραιότητα και τη ζωή τους για εξαφανιστεί οριστικά και αμετάκλητα, δίχως όμως να λησμονηθούν τα έργα και οι ημέρες του, φοίνικας στις φλόγες του ιστορικού αναθέματος.
ην 24η Ιουλίου η γκροτέσκο «εθνικοσωτήριος επανάστασις» του 1967 έλαβε οριστικό τέλος. Ο γύψος των Παπαδόπουλου, Παττακού, Μακαρέζου και Ιωαννίδη είχε επιτέλους σπάσει. Τι στοίχισε στην Ελλάδα και στον Ελληνισμό; Τους νεκρούς του Πολυτεχνείου, τους χιλιάδες εκτοπισμένων στα ξερονήσια, τους αυτοεξόριστους στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, αυτούς που βασανίστηκαν στην Μπουμπουλίνας και στο κτίριο της ΕΣΑ στο σημερινό Πάρκο Ελευθερίας. Μια στείρα και διαρκής διαχωριστική τομή, ένα επτάχρονο απαρντχάιντ αλά γκρέκα, σε «εθνικόφρονες» και μη, την απώλεια του μέτρου και της λογικής, την αποθέωση του λαϊκισμού και τη δημιουργία ενός απονευρωμένου ιδεολογικά περονισμού, αλλά -το κυριότερο- τον βιασμό της Κύπρου από τα τουρκικά στρατεύματα. Ναι, οι χουντικοί είχαν προλάβει να ανακαλέσουν την Ελληνική Μεραρχία από την Κύπρο και να αποδομήσουν σε τόσο μεγάλο βαθμό το δόγμα της Στρατιωτικής Στρατηγικής της χώρας που, όταν έγινε η επιστράτευση του ’74. ο Ελληνικός Στρατός δεν διέθετε ούτε τα απολύτως απαραίτητα για μια έστω συμβατική κινητοποίηση. Ασφαλώς η Μεταπολίτευση εμπεριέχει και στρεβλώσεις, ιδεολογικές υπερβολές και φανφαρονισμούς που οδήγησαν την κοινωνία σε αδιέξοδα. Ομως, ακόμα και αυτή η ανώριμη Δημοκρατία μας, μια ανέμελη και κακομαθημένη «δεσποινίς» ετών 40, είναι προτιμότερη από όποιο καθεστώς-Μινώταυρο τρώει τις σάρκες της κοινωνίας, γιγαντωμένο από τον φόβο και τη φρίκη των πολιτών. Αρκεί, βέβαια, η κοινωνία να έχει τη διάθεση να εργαστεί για να μεταβάλει αυτές τις στρεβλώσεις σε ενισχυμένες δομές ώριμης δημοκρατικής λειτουργίας.
Την 24η Ιουλίου μπήκαν οι βάσεις για να κλείσουν οριστικά τα ξερονήσια, να επουλωθούν οι πληγές του διαχωρισμού, να παύσει οριστικά η δυνατότητα του Στρατού -de facto αλλά και de jure- να παρεμβαίνει στις πολιτειακές εξελίξεις και τις πολιτικές ισορροπίες του τόπου, να νομιμοποιηθεί το Κομουνιστικό Κόμμα, αλλά και να ανοίξει ο δρόμος για την αναγνώριση του σημαντικού ρόλου του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στην εθνική αντίσταση 1941-1944, να επιστρέψουν αστοί αλλά και αριστεροί εξόριστοι, να δοθεί η ευκαιρία στους Ελληνες να απαλλαγούν με δημοψήφισμα από τη βασιλικη δυναστεία , αλλά και να επιτευχθεί η ένταξη της χώρας μας στην ΕΟΚ. Πρωτεργάτης όλων αυτών των κομβικών εξελίξεων ήταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, αλλά και ο Ανδρέας Παπανδρέου στη συνέχεια επέτυχε τις κοινωνικές αυτές συγκλίσεις σε ιδεολογικό επίπεδο, ώστε να καταστεί το δημοκρατικό πολίτευμά μας ισχυρό.
Σήμερα, 40 χρόνια μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, το βασικό ζητούμενο για τη δημιουργία ενός σύγχρονου αστικού κοινοβουλευτισμού με πανίσχυρους μηχανισμούς πολιτικού ελέγχου και πολιτειακών ισορροπιών παραμένει κεντρικός στόχος. Χρειάζεται να βρούμε ξανά την ψυχή μας. Να πιστέψουμε ξανά στο «είναι» μας και να σηκωθούμε όρθιοι. Ομως η αρχή έγινε την 24η Ιουλίου. Το αποτέλεσμα της θυσίας των Ελλήνων για την επιστροφή της Δημοκρατίας στον τόπο αυτό εορτάζουμε σήμερα. Και είναι μια γιορτή λαμπρή και ελπιδοφόρα για το μέλλον, όπως είναι πάντα καθετί γνήσια δημοκρατικό.
Σπύρος Ν. Λίτσας
