Τα χριστουγεννιάτικα – πρωτοχρονιάτικα κάλαντα πλέον δεν αντηχούν στις γειτονιές των πόλεων. Είναι γεγονός ότι το συγκαιρινό συλλογικό αφήγημά μας πάσχει και ως προς τη διατήρηση της παράδοσης.
Γιατί όμως αυτό συμβαίνει; Η ανάλυση μπορεί να ακολουθήσει δύο διαδρομές. Η πρώτη έχει δράκο κάπου στην πορεία. Είναι οι κακοί «ξένοι» (sic) που μας κυνηγούν για να μας απογυμνώσουν πολιτισμικά. Σκοτεινοί τύποι σε σκοτεινά υπόγεια, στοές και πολυτελή ξενοδοχεία απεργάζονται σενάρια και σχέδια για να εκλείψει ο Ελληνισμός, να μην έχουμε πού να στραφούμε, και να οδηγηθούμε με αργά βήματα προς την ιστορική λήθη μέσω της πολιτισμικής χρεοκοπίας. Ο δράκος είναι παλιός γνώριμος γιατί τον συναντούμε σε κάθε ζήτημα που προκύπτει για το νέο ελληνικό κράτος. Δεν έχουμε ορθολογική υψηλή στρατηγική; Φταίει ο δράκος! Η οικονομία μας παραπαίει; Ο δράκος ευθύνεται! Χάνει η Εθνική μας στο ποδόσφαιρο από τις νήσους Φερόες; Ο δράκος. Στη συγκεκριμένη κατεύθυνση η ιστορία έχει επιμύθιο αλλά όχι ένα «και ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». «Χιλιάδες χρόνια παλεύουμε εναντίον των ισχυρών του κόσμου που δεν έχουν άλλη δουλειά από το να μας γονατίσουν» (sic). Μήπως όμως αυτοί οι «ισχυροί» δεν είναι παρά σκιές των ανεμόμυλων που στροβιλίζονται αενάως στο συλλογικό φαντασιακό;
Η άλλη διαδρομή δεν έχει δράκο, δεν εμπεριέχει φόβο, ούτε σενάρια σε σκοτεινά υπόγεια. Εδώ τα ζητήματα προσεγγίζονται με νηφαλιότητα και ορθολογισμό. Δεν ακούγονται τα ελληνικά κάλαντα γιατί κανείς από τους σοβαρούς συνθέτες μας ή τραγουδοποιούς δεν προσπάθησαν να αποδώσουν μια σύγχρονη νότα στον τρόπο που αυτά ακούγονται. Η παράδοση τείνει να καταλήξει στο σκονισμένο ράφι της Ιστορίας γιατί οι συγκαιρινοί μας ήχοι είναι πλαστικό-τσιφτετελο-αμανέδες της Ανατολής. Δείτε για παράδειγμα τη διαφορά. Το 2011 η εξαιρετική Annie Lennox κυκλοφόρησε το «Christmas Cornucopia». Εναν δίσκο που, με μεγάλο σεβασμό στην αγγλική παράδοση, διασκευάζει χριστουγεννιάτικους ύμνους της βικτοριανής εποχής και τους φέρνει στον 21ο αιώνα. Τι θέλω να πω; Οτι η Δώρα Στράτου και τα χριστουγεννιάτικα – πρωτοχρονιάτικα κάλαντά της είναι μια δουλειά ιστορικής σημασίας που διασώζει την ελληνική παράδοση. Για να μπορέσει όμως ένα νέο παιδί ή ένας έφηβος να εκτιμήσει τη μεγάλη αυτή προσωπικότητα και το έργο της θα πρέπει πριν να έχει εισαχθεί στον πυρήνα της όλης διαδικασίας με πιο σύγχρονα ακούσματα. Μήπως, λοιπόν, αντί να ψάχνουμε τον δράκο, να προσπαθήσουμε να δούμε πώς μπορούμε να κάνουμε πιο θελκτική την παράδοσή μας; Για παράδειγμα, χιλιάδες νέοι στρέφονται ξανά προς την παραδοσιακή κρητική μουσική. Γιατί; Γιατί εξαιρετικής ποιότητας μουσικοί όπως οι Χαΐνηδες, ο Γιάννης Χαρούλης, ο Γιάννης Αγγελάκας και άλλοι πήραν στα χέρια τους με αγάπη και σεβασμό την κρητική μουσική παράδοση και κατάφεραν να συνταιριάξουν τη λύρα με την ηλεκτρική κιθάρα και το λαούτο με το κόντρα μπάσο. Το αποτέλεσμα; Χιλιάδες νέοι έρχονται σε επαφή με τον Ψαραντώνη, τον Ψαρογιώργη, τον Μουντάκη, τον Σκορδαλό, τον Σκούλα και άλλους. Στη Λεβεντογέννα δράκος δεν υπάρχει. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Ο αντρειωμένος φόβο δε νογά.
Είναι γεγονός ότι στην εξέλιξη του ιστορικού ρου μόνοι μας αυτoεγκλωβιζόμαστε σε μια δογματική δυσκαμψία που συνδυάζεται με έλλειψη ξεκάθαρου στρατηγικού στόχου και έξυπνων μέσων ώστε να πετύχουμε τους σκοπούς μας. Αντί, λοιπόν, να χαλάμε χρόνο και ουσία τρομάζοντας με σκιές και φτιάχνοντας μύθους για να δικαιολογούμε στους εαυτούς μας πρωτίστως τις σημερινές συνθήκες, ας ανασηκώσουμε τα μανίκια και ας προσπαθήσουμε εμείς οι ίδιοι για να ενδυναμώσουμε το πολιτισμικό αγαθό μας και τις τόσο πλούσιες ρίζες μας συνταιριάζοντάς τες με το σήμερα. Ισως με αυτόν τον τρόπο να μπορέσουμε να γίνουμε ξανά ελεύθεροι με τη διαχρονική καζαντζακική απόδοση του όρου και να κατανοήσουμε βαθιά ότι καπετάνιος του εαυτού μας είμαστε εμείς οι ίδιοι.
Σπύρος Ν. Λίτσας
