«Τροφή» του η αμφισβήτηση τριών πυλώνων του καπιταλισμούΑπό τον
Μανώλη Κοττάκη
Συνήθως διαγράφω από το e-mail μου δύο ειδών έρευνες: Αυτές που μας λένε κάτι που ήδη γνωρίζουμε ή εκείνες που θεωρώ ύποπτες. Ποτέ δεν κατάλαβα ποιος είναι αυτός που δίνει το δικαίωμα και τη νομιμοποίηση σε μια μη κυβερνητική οργάνωση ιδιωτών να βαθμολογεί τις χώρες για την έκταση της διαφθοράς ή για το επίπεδο σεβασμού των θρησκευτικών ελευθεριών. Υπάρχουν όμως και έρευνες που αξίζουν την προσοχή μας· όχι μόνο για τα ευρήματά τους αλλά και για τη λανθασμένη μεθοδολογία τους.
Κάνω μία εξαίρεση σήμερα για να σχολιάσω έρευνα του ΚΕΦΙΜ «Μάρκος Δραγούμης», που αποφαίνεται ότι η Ελλάς είναι δεύτερη χώρα στον λαϊκισμό στην Ευρώπη. Ερευνα που επικαλούνται οι εν Ελλάδι αντιπρόσωποι του φιλελευθερισμού για να επικρίνουν τον ΣΥΡΙΖΑ. Θεωρώ ότι δεν υπάρχει χειρότερη επιλογή από να δίδεις παλαιές απαντήσεις σε κάθε νέο ερώτημα. Χάνεσαι. Και τακτικά και στρατηγικά. Τακτικά, διότι αν βρισκόμασταν στο 2015, στον ΣΥΡΙΖΑ της «σεισάχθειας» και της «διαγραφής χρέους», τότε «ναι», θα είχε νόημα η επίκλησή της. Αλλά ευρισκόμενοι στο 2019, με τον ΣΥΡΙΖΑ να έχει κλείσει «ρεαλιστικά» το Σκοπιανό, να έχει εφαρμόσει Μνημόνιο, να έχει πετσοκόψει συντάξεις, να έχει εγκρίνει πλειστηριασμούς και βεβαίως να έχει προχωρήσει σε ιδιωτικοποιήσεις, αυτό μάλλον ως «μεταρρυθμιστικός οίστρος» μπορεί να περιγραφεί παρά ως «λαϊκισμός». Κατά συνέπεια, αν σε τακτικό επίπεδο συνεχίζουμε να μιλάμε για λαϊκισμό όταν ο αντίπαλος διολισθαίνει στον ρεαλισμό – ελιτισμό, πορευόμαστε με λάθος δεδομένα. Γιατί τι άλλο από ελιτισμός είναι όταν ακούς τον πρωθυπουργό Τσίπρα να χαρακτηρίζει άμυαλο και ανεγκέφαλο τον λαό του για το Σκοπιανό; Λαϊκιστής είναι αυτός ή άξεστος ελίτ;
Υπάρχει όμως και ένα στρατηγικό λάθος στην ερώτηση: Κανείς δεν απαντά γιατί προελαύνει ο λαϊκισμός. Γιατί ο κόσμος στρέφει την κεφαλή του εκεί που δεν κοιτούσε ποτέ. Γιατί «περνά» στους πολίτες το αντιθετικό σχήμα λαός – ελίτ, το οποίο οι φιλελεύθεροι θεωρούν κατασκεύασμα ενώ είναι υπαρκτότατο.
Θέτω ερώτημα: Μήπως λαϊκισμός είναι το όνομα που δίνουμε στην κρίση του καπιταλισμού; Θα μπορούσα να αναφερθώ στη συζήτηση που διεξάγεται εντός ΔΝΤ για την κρίση του νεοφιλελευθερισμού, αλλά προτιμώ να μείνω Ελλάδα. Μόνο τα Μνημόνια αποτέλεσαν τη γενεσιουργό αιτία της έκρηξης του λαϊκισμού, νομίζουμε; Ή μήπως ότι στα χρόνια της κρίσης τέθηκαν σε αμφισβήτηση τρεις βασικοί πυλώνες του καπιταλιστικού υποδείγματος; Ητοι η ιδιοκτησία, η τραπεζική πίστη και η ελευθερία του επιχειρείν;
Ας το σκεφτούμε! Ο Ελλην είναι συνδεδεμένος ιστορικά με τη γη και με το κεραμίδι. Είναι συντελεστής ελευθερίας η ιδιοκτησία. Οταν του ζητάς ετήσιο ενοίκιο για την ιδιοκτησία του, σε περνά για φιλελεύθερο ή για κομμουνιστή; Οταν του λες πως είσαι κορόιδο αν πληρώνεις το δάνειό σου αλλά έξυπνος αν το «κοκκινίσεις», αυτό πάλι τι είναι; Φιλελεύθερο; Οταν επίσης απειλείσαι με «κούρεμα» καταθέσεων και πάει περίπατο η εμπιστοσύνη στις τράπεζες -θεμελιώδες χαρακτηριστικό του οικονομικού μας συστήματος-, είναι αυτός καπιταλισμός για να τον αγαπάς;
Οταν λοιπόν ο κοσμάκης βλέπει ότι δεν μπορεί να φυλάσσει τις οικονομίες τους στις τράπεζες και ότι θα πληρώνει νοίκι στην ιδιοκτησία του μια ζωή, την αντίδρασή του σε αυτό, στα σοβαρά, τη λέμε λαϊκισμό; Τι περιμένουμε να κάνει ο κόσμος αυτός, όταν διαπιστώνει ότι δεν τον υπερασπίζονται αυτοί που θεωρούσε προστάτες του; Οταν βλέπει να καταλαμβάνουν ζωτικό χώρο στα κόμματα τραπεζίτες, καθηγητές ή άλλοι, που δεν έχουν αίσθηση χώρας; Θα πράξει το αδιανόητο, μην αμφιβάλλουμε – όπως και αν τον χαρακτηρίσουμε.
