Η μεσήλιξ, ασχημούλα Κενυάτισσα που υποδύεται την «ωραία» Ελένη στη χολιγουντιανή μεταφορά της «Οδύσσειας» έβαλε… πόστα στον Ομηρο γιατί στα έπη του υποτίμησε τον ρόλο της γυναίκας. Σ’ αυτήν και στους ομοίους της προτείνεται ανεπιφύλακτα να μελετήσουν πρώτα τα ομηρικά έπη μπας και πάρουν χαμπάρι σε τι αναφέρονται. Ακολούθως, ας διαβάσουν κάποιο αληθινά αξιόλογο βιβλίο που περιγράφει τον τρόπο ζωής των αρχαίων Ελληνίδων και δίνει εξηγήσεις για την αθάνατη δύναμή τους, είτε όταν μιλάμε για φυσικά πρόσωπα είτε για ηρωίδες και θεές της μυθολογίας.
Ενα από τα βιβλία που προτείνουμε είναι «Η γυναίκα στην κλασική Αθήνα» του αείμνηστου, πολυβραβευμένου συγγραφέα Θεόδωρου Δημητρόπουλου (1943-2025), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αμμων.
Διαβάζουμε στη σελίδα 48: «Αντίθετα πάντως από ισοπεδωτικές ερμηνείες σύγχρονων μελετητών για την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν οι γυναίκες και για τη στάση των ανδρών απέναντί τους, οι ποιητές τις παρουσιάζουν να έχουν λόγο και απόψεις, και μάλιστα διαφορετικές τις πιο πολλές φορές από αυτές των ανδρών52.
Ενδεικτικός είναι ο γεμάτος ένταση διάλογος Ανδρομάχης και Εκτορα για τον πόλεμο, όπου ο Ομηρος -με τον οποίο ξεκίνησε η ανάδειξη στη λογοτεχνία γυναικών σε σημαντικά ενεργούς ρόλους- αφήνει να ακουστούν όχι μόνο τα επιχειρήματα του Εκτορα αλλά και η γνώμη της Ανδρομάχης που τα αναιρεί. Φαίνεται λοιπόν ότι οι Ελληνες ενδιαφέρονταν πραγματικά να εκθέσουν τις σκέψεις των γυναικών κι ότι έδιναν μια προτεραιότητα στις γνώμες τους, ακόμα και στα έργα που είχαν να κάνουν με πολέμους53.
Ολα αυτά, βέβαια, μόνο άβουλες, άφωνες και υποτακτικές δεν μας αφήνουν να συμπεράνουμε πως ήσαν τότε οι γυναίκες ή πως έτσι ήθελε να τις καταστήσει η αθηναϊκή-ελληνική κοινωνία, η οποία πάντως, ας μην το ξεχνούμε, παρέμενε ασφυκτικά πατριαρχική». Στη σελίδα 65 του βιβλίου υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αναφορά στην υπόθεση της ωραίας Ελένης και των ομηρικών επών:
«Ομως, ακόμη κι αν θελήσει κάποιος να δεχτεί σαν υπόθεση τη μισογυνία και τον φόβο των Ελλήνων για την ομορφιά, την έλξη, τη σεξουαλικότητα της γυναίκας, προβάλλει αμέσως η απορριπτική της υποθέσεως αυτής αντίκρουση, όταν γνωρίζει πως τα δύο πιο σημαντικά έπη του λαού αυτού και από τα πιο σημαντικά του κόσμου, αυτά που από τον 5ο αιώνα έγιναν τα κύρια σχολικά βιβλία των ελληνοπαίδων, περιγράφουν έναν δεκαετή ολοκληρωτικό πόλεμο που διεξήχθη για χάρη μιας ολοκληρωτικά όμορφης γυναίκας, κι όταν η γυναίκα αυτή, η πανέμορφη Ελένη, μετά τη νίκη των Ελλήνων δεν τιμωρείται, όπως θα ήταν αναμενόμενο εάν πράγματι ο πόλεμος είχε γίνει αποκλειστικά ή έστω κυρίως για την τιμή τους, αλλά επιστρέφει και ζει ευτυχισμένη με τον άνδρα της, τον Μενέλαο, στο σπίτι τους στη Σπάρτη, όπου περιγράφεται ως υπόδειγμα συζύγου. Λέγεται μάλιστα πως, όταν ο Στησίχορος έγραψε ότι ήταν άπιστη και πως στην Τροία ήταν το είδωλό της, ενώ αυτή βρισκόταν στην Αίγυπτο, τυφλώθηκε γι’ αυτήν την κακολογία του, αυτόν τον “ψόγον Ελένης”»86.
Γενικά, η στήλη προτείνει την ανάγνωση βιβλίων, καλών και κακών, μετρίων και σπουδαίων. Το να διαβάσεις ολόκληρο και να καταλάβεις το χειρότερο βιβλίο του κόσμου είναι μακράν πιο ωφέλιμη δραστηριότητα από το να δεις την καλύτερη ταινία.
Υποσημειώσεις
52. M. R. Lefkowitz, Heroines and Hysterics, Λονδίνο – Νέα Υόρκη, 1981, σσ. 1-10.
53. M. R. Lefkowitz, Γυναίκες στον ελληνικό μύθο, […], 1993, σ. 81.
86. Στησίχορος απ. 192-193 (D. L. Page, Poetae Melici Graeci, Οξφόρδη, 1962)· Πλάτωνος Φαίδρος 243a.
Από τη στήλη «Περι πωλητικης» της «δημοκρατίας»
