Δεν πιστεύω στις όμορφες πόλεις. Πιστεύω στις όμορφες ψυχές. Ωραίες είναι οι πόλεις που κατοικούνται από ωραίες ψυχές. Αδολες ψυχές. Ρομαντικές, οραματικές, συναισθηματικές, ουτοπικές. Η ουτοπία είναι άλλωστε το μισό της διαδρομής. Ωραίες είναι οι πόλεις της μικρής κλίμακας, όχι της μεγάλης. Στη μικρή κλίμακα δοκιμάζονται οι ψυχές των ανθρώπων.
Ετσι αγάπησα την Κομοτηνή. Μέσα από τις ψυχές της και μέσα από την ατμόσφαιρα της μικρής κλίμακας, η οποία, όταν πήγα ως φοιτητής, ήταν σε προφανή δυσαρμονία με το εξωτερικό περιβάλλον. Τι σημασία είχε αυτό όμως; Αγαπώντας τις ψυχές, αγάπησα και τον τόπο! Τον όρισα σε πρωτεύουσα της καρδιάς μου. Ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας είναι μία από τις ωραίες ψυχές που με βοήθησαν να αγαπήσω την Κομοτηνή παράφορα.
Και κατά τούτο είναι μέρος της ζωής μου. Οταν έφθασα στην πόλη, το 1986, κυκλοφορούσε ήδη το δεύτερο άλμπουμ του με το διάσημο τραγούδι που εμφάνιζε τότε την Κομοτηνή «λησμονημένη και γυμνή να κοιτά κρυφά το αύριο πίσω από τις γρίλιες». Με προέτρεψαν να τον γνωρίσω ο αείμνηστος εκδότης του «Χρόνου» Αλέκος Φανφάνης και η Μελαχροινή Μαρτίδου ένα πρωί, την ώρα που πίναμε σαλέπι στα γραφεία της εφημερίδας στην οδό Καβείρων.
Το δισκάδικο του Θανάση, το περίφημο Κύτταρο, που ήταν στα πέριξ της πλατείας Ειρήνης με τους μεγάλους πλάτανους, βρισκόταν μια ανάσα από τον «Χρόνο». Ηταν διαγώνια απέναντι από τα διάσημα καταστήματα πώλησης καφέ Κέκκερη και Τσολάκη, πίσω από τον τότε φούρνο του Κυριαζή και το ρεστοράν Αδέλφια, εκατό μέτρα από τα οπτικά της γλυκιάς Αρμένισσας Κασπαριάν. Ημουν τυχερός. Γνώρισα μια ευγενική ψυχή.
Μια καρδιά χωρίς σύνορα. Εναν άνθρωπο φωτεινό, χαμογελαστό, του «προοδευτικού χώρου», αλλά που διατύπωνε άποψη με έγνοια για τον τόπο και το κοινό καλό, χωρίς κομματικές παρωπίδες και άχρηστες ιδεοληψίες. Με ομιλία βροντερή, αργή, σταθερή, στρογγυλή, ντροπαλή, αν χρειαζόταν και καταγγελτική, με το λάμδα του να είναι στην κατάληξή του αριστοκρατικό και θρακικό, όχι βαρύ σαν του υπόλοιπου Βορρά τού «χαΛαρά». Περίοπτη θέση στο Κύτταρο είχε η κιθάρα του. Εάν την είχε μαζί του, οπουδήποτε και αν βρισκόταν ο Θανάσης, μπορούσε να σχηματίσει «κυβέρνηση» με τους θαμώνες σε χρόνο ρεκόρ. Ο ωραιότερος «πρωθυπουργός».
Γίναμε φίλοι για μια ζωή χωρίς να το καταλάβουμε. Και με εκείνον και με τη σύζυγο του Λία Τσιαμπάζη, της οποίας η φωνή με ξεσήκωνε στην «Ατέλειωτη εκδρομή». Οχι βεβαίως φίλοι σαν αυτούς που παίζουν σφαλιάρες από τα παιδικά τους χρόνια. Φίλοι ακριβοί! Που, όταν ζητήσει κάτι ο ένας από τον άλλον, ακόμη και αν έχουν να μιλήσουν χρόνια, εκείνος είναι εκεί.
Παρών! Οπως προ δύο τριών ετών, όταν ο Θανάσης κατέβηκε για κάποιες εμφανίσεις στην Αθήνα και θέλησε να δειπνήσουμε. Παράτησα τη δουλειά, τα «βαρυσήμαντα» ραντεβού με Αθηναίους ασήμους και έτρεξα αμέσως. Είναι το κουμπί μου: Αμα ακούω Κομοτηνή, είναι σαν να χτυπάει μέσα μου ταμπούρλο. Γεννήθηκα Ελληνας, αλλά στην Κομοτηνή έγινα Ελληνας.
Οικουμενικός Ελληνισμός
Ο Γκαϊφύλλιας έχει συνεισφορά στη διαμόρφωση της ταυτότητάς μου. Ενας τρόπος για να γίνω Ελληνας ήταν ο Εθνικός Υμνος σε στάση προσοχής στο Ηρώο «Σπαθί» κάθε πρωί και κάθε βράδυ. Τότε κατάλαβα πού βρίσκομαι. Ενας άλλος τρόπος ήταν η αποδοχή της συνύπαρξης που παιάνιζε ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας στην «Κομοτηνή», μη φοβούμενος να μιλήσει στον στίχο του για τα τούρκικα στενά. Αφού το βόρειο μέρος της πόλης κατοικείται από τουρκογενείς, πώς να τα πει; Η δύναμη του οικουμενικού Ελληνισμού είναι αυτή άλλωστε. Η χωρητικότητα.
Αν δεν ήμασταν ευρύχωροι, δεν θα ήμασταν Ελληνες και Θρακιώτες. Το γεγονός ότι έναν αιώνα και κάτι έχουμε ως λαός την ευθύνη της εφαρμογής της Λωζάννης στην πλάτη μας λέει πολλά. Εκείνο το βράδυ στην Κηφισιά, επιστρέφω, στην ταβέρνα του Βασίλη, διαπίστωσα πόσο πολύ αγαπά ο Θανάσης την κιθάρα του! Είναι προέκταση του εαυτού του.
Τη χρησιμοποιεί καμιά φορά ασυναίσθητα και σαν πορτοφόλι για να φυλάσσει τα προσωπικά του αντικείμενα. Το διαπιστώσαμε όταν έχασε το κινητό του και πανικόβλητοι το ψάχναμε κανένα μισάωρο με κίνδυνο να χάσουμε το κέφι μας. Τελικώς το βρήκαμε χωμένο και προστατευμένο κάπου μέσα (!) στην κιθάρα και ήρθε η ψυχή μας στη θέση μας. Για το υπόλοιπο της βραδιάς γελούσαμε μέχρι δακρύων. Με νότες.
Θέλω να σας εξομολογηθώ κάτι: Για να γράψω, φίλοι αναγνώστες, αυτό το σημείωμα πέρασα δύσκολα. Για να γράψω για τον Θανάση έπρεπε να ακούσω μουσική πρώτα, να δω φωτογραφίες από το προσωπικό μου άλμπουμ (κάναμε το 1989 μαζί ραδιοφωνική εκπομπή με τον Γκαϊφύλλια και τον αείμνηστο Γιάννη Δημαρά από τα στούντιο του Δίαυλος Ροδόπη για τον Flash 9,61 των Αθηνών), να θυμηθώ αγαπημένα πρόσωπα, που άλλα υπάρχουν και άλλα δεν υπάρχουν. Επίπονο.
Για να γράψω για τον Θανάση έπρεπε να βγάλω την Κομοτηνή από μέσα μου να την τυπώσω πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί και να σας την καταθέσω. Εύκολο είναι νομίζετε; Είναι σαν να «σπαταλάς» τις καταθέσεις σου που τις θες απείραχτες! Πρόκειται για μια διαδικασία που, όσο και να προσπαθήσω, κάθε φορά που μου ζητείται με κάποια αφορμή κάτι ανάλογο μου φέρνει πάντα ποτάμι από δάκρυα χαράς.
Χαράς για τον Θανάση Γκαϊφύλλια σήμερα που με όσα έχει κάνει μέχρι αυτή τη στιγμή, ωραίος ως Θραξ, έχει δικαιώσει προκαταβολικά το πέρασμά του από αυτή τη ζωή. Δεν ξέρω αν ο Γκαϊφύλλιας θρησκεύεται. Αλλά αυτό που βλέπω στο πρόσωπό του, η αθωότητα, η φυσική συστολή-ντροπαλότητα και η έκπληξη στα νοτισμένα λαμπυρίζοντα μάτια του που δεν τον εγκατέλειψε ποτέ, τον κάνει έναν καλό χριστιανό στα δικά μου μάτια.
Ατίθασο χριστιανό βεβαίως, γιατί από το 1975, όταν οι κομματικοί στρατοί θριάμβευαν, εκείνος έγραψε στην «Εκδρομή» του «βαρέθηκα να είμαι στη γραμμή». Ο Θανάσης Γκαϊφύλλιας είναι με τη μουσική του, τους στίχους του, τα θεατρικά του, τις ραδιοφωνικές του εκπομπές στην ΕΡΑ Κομοτηνής, όπου και εκεί συνεργαστήκαμε, ένας Κομοτηναίος πολίτης του κόσμου. Γιατί με τόσες κουλτούρες, τόσες θρησκείες και τόσες γλώσσες στη Θράκη, το να είσαι Κομοτηναίος σημαίνει ότι είσαι πολίτης του κόσμου. Θανάση φίλε! Εύγε! Η εκδρομή συνεχίζεται. Συγχαρητήρια στις εκδόσεις Μετρονόμος που στο πρώτο συνθετικό τους έχουν μια εμβληματική έννοια του χαρακτήρα του Θανάση: Το μέτρο.
• Συνεισφορά μου στο βιβλίο «Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Ατέλειωτη Εκδρομή», εκδόσεις Μετρονόμος, που μόλις κυκλοφόρησε. Περιλαμβάνει κείμενα της Λίας Τσιαμπάζη, του Γιώργου Ανδρέου, του Θέμη Ανδρεάδη, του Κώστα Λειβαδά, του Τάκη Κεραμέα, του Γιώργου Μονεμβασίτη, του Γιάννη Πανούση, του Θέμη Ροδαμίτη, του Φώντα Τρούσα, του Γιώργου Φραντζολά και βεβαίως την κατάθεση ζωής του αγαπημένου μας Θανάση, σε επιμέλεια του Ηρακλή Οικονόμου. Να το διαβάσετε!
