∆υστυχείς, φανατισμένοι «ιδεολόγοι»

Να μην επιτρέπουμε να καλλιεργείται εντός μας μίσος για τους συνανθρώπους μας. Ο,τι κι αν πρεσβεύουν

Μία και μοναδική ιδέα φωλιάζει στον νου ενός ανθρώπου, ζευγαρώνει με τις αδυναμίες, τις φοβίες, τις ανασφάλειες και τα απωθημένα του, και γεννοβολά σκέψεις εμμονικές. Αδιάκοπα. Αυτές μεγαλώνουν σαν τα όρνεα που κατασπάραζαν το ήπαρ του αλυσοδεμένου Προμηθέα και αρχίζουν και τρέφονται με το ψυχικό (και ακολούθως και με το υλικό) σώμα του ξενιστή τους. Στην ανθρωποφάγο χθόνα μας, άλλωστε, είθισται πρώτα να νοσεί η ψυχή κι ύστερα το σώμα. 

Ετσι προκύπτει η μονομανία. Μια ιδέα που κακοφορμίζει μέσα στη συνείδηση, καταλαμβάνει όλον τον διαθέσιμο χώρο της και μετατρέπει σε δούλο τον ελεύθερο άνθρωπο που της επέτρεψε να κυριαρχήσει εντός του. Αυτή η μονομανία φορά πολλά προσωπεία για να μας πείσει να την καλωσορίσουμε στα ενδότερά μας και στη συνέχεια να της παραχωρήσουμε ό,τι απαιτήσει από εμάς: χώρο, χρόνο, κάματο, αφοσίωση, τις σχέσεις μας, την υγεία μας, τα αγαθά μας, την ίδια τη ζωή μας. 

Η μάσκα της εμμονικής ιδέας είναι ανάλογη με τα μέτρα του ανθρώπου. Είναι κομμένη και ραμμένη πάνω στα τρωτά σημεία του. Μπορεί να είναι πολιτική ιδεολογία, θρησκευτική δοξασία, πεποίθηση υπεροχής ή αίσθημα κατωτερότητας, οπαδική τύφλωση, συντεχνιασμός, οτιδήποτε. Γίνεται αντιληπτή όταν είναι αργά, όταν έχει διαποτίσει με τη νοσηρότητά της κάθε σημείο της προσωπικότητας του ξενιστή. Τότε, δηλαδή, που εκδηλώνει με φανατισμό την προσήλωσή του στην ιδέα που τον τυραννά. Αγαπά τον τύραννό του. Ολες τις υπόλοιπες ιδέες τις θεωρεί εχθρικές και διπλή εχθρότητα δείχνει προς όλους όσοι δεν συμμερίζονται την «απόλυτη αλήθεια» του. 

Οι μονομανείς συνήθως είναι και «επαναστατικές» προσωπικότητες και χαρακτηρίζονται από ενός είδους ελιτίστικη συμπεριφορά. Οσοι βρίσκονται στην πλάνη της κατοχής της απόλυτης αληθείας ήδη έχουν τοποθετήσει εαυτόν πάνω από τον -απεχθή για εκείνους- «μέσον όρο» (μια συνομοταξία ανθρώπων που υπάρχει μόνο στη θεωρία αλλά ουδέποτε συναντάμε στην πραγματικότητα). Η υποταγή τους στη «μοναδική αλήθεια» τούς ξεχωρίζει από τις «μάζες», τις οποίες αφενός καταλήγουν να μισούν και αφετέρου δηλώνουν ότι επιθυμούν να τις… σώσουν! Ακριβώς έτσι γεννώνται τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα που βαρύνονται με τα ειδεχθέστερα και μαζικότερα εγκλήματα της Ιστορία. Γενοκτονίες, σφαγές, διώξεις, τσαλαπάτημα των δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας κι ένα σωρό φρικτές κακουργίες διαπράττονται στο όνομα θεών και… υπερτέλειων ιδεολογικών συστημάτων. 

Επάνω σε τούτην την εγγενώς αντιφατική και παράλογη θεωρητική κατασκευή (σε μισώ και θέλω να σε σώσω) μπορεί να εντοπιστεί η ρηγμάτωση της σχέσης του μονομανούς ατόμου με το περιβάλλον του. Αν υφίστατο σχέση υγιής και βαθιά, επαφή καθημερινή, προσέγγιση ψυχική και συμβίωση σεβαστική, θα μπορούσε κάποιος να μισήσει πρόσωπο ή ομάδα προσώπων και συνάμα να νομίζει ότι θα τους… σώσει αν ακολουθήσουν το παράδειγμά του; 

Αυτονόητο είναι πως η επιβολή του προαναφερθέντος οξύμωρου σχήματος της πρόθεσης σωτηρίας προσώπων που μισούμε προϋποθέτει την απώλεια κριτικής σκέψης και τον μηδενισμό των αποθεμάτων αυτογνωσίας που διαθέτουμε. Κάτι τέτοιοι παραλογισμοί δεν αντέχουν ούτε μια σωστή ερώτηση, την οποία μπορεί να θέσει ο άνθρωπος στον εαυτό του. 

Ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στο πλούσιο φιλοσοφικό και θεολογικό έργο που άφησε πίσω του, τονίζει εμφατικά την τεράστια διαφορά που υπάρχει στην απώθηση που μπορεί μεν να προκαλέσουν σ’ έναν χριστιανό οι πεποιθήσεις κάποιου, αλλά όχι το ίδιο το πρόσωπό του. Είναι άλλο να εναντιωνόμαστε σε ιδεοληψίες, ιδέες και δοξασίες και άλλο να εχθρευόμαστε τα θύματά τους, τους ανθρώπους. Στη 16η Ομιλία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου για την Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή του Αποστόλου Παύλου, ο Χρυσόστομος λέει: «Βλέπεις πώς [σ.σ. ο Απ. Παύλος] μας πρόσταξε να μισούμε την κακή πράξη, κι όχι τον άνθρωπο; Διότι έργο του διαβόλου είναι να μας χωρίζει τον έναν από τον άλλον, και με μεγάλη σπουδή προσπάθησε να εξαφανίσει την αγάπη, ώστε να κόψει τον δρόμο της διόρθωσης και να κρατήσει εκείνον μεν μέσα στην πλάνη, εσένα δε μέσα στο μίσος, κι έπειτα έτσι να φράξει με τείχη τον δρόμο της σωτηρίας εκείνου. Γιατί όταν και ο γιατρός μισεί τον άρρωστο και τον αποφεύγει, και ο άρρωστος αποστρέφεται τον γιατρό, πότε θα σηκωθεί όρθιος ο άρρωστος, όταν ούτε εκείνος τον καλεί κοντά του ούτε αυτός πηγαίνει προς εκείνον;»

Κοντολογίς, να μη φανατιζόμαστε εναντίον προσώπων. Να μην επιτρέπουμε να καλλιεργείται εντός μας μίσος για τους συνανθρώπους μας. Ο,τι κι αν πρεσβεύουν. Καλό είναι να τα θυμόμαστε όλα αυτά, ειδικά όταν πλησιάζουν εκλογές και μείζονες πολιτικές μεταβολές. Οι μονομανίες μόνο δυστυχία προκαλούν.