Προσφυγικό: «Φούσκα» με βαρύ κόστος τα return hubs
Στάχτη στα μάτια ρίχνει ο Θάνος Πλεύρης, με τη δήθεν νέα πρωτοβουλία του, που ήδη έχει αποτύχει σε άλλες χώρες της Ευρώπης
Ακόμα μία πολυδιαφημισμένη επικοινωνιακή φούσκα, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα για το Μεταναστευτικό αλλά με βαρύ λογαριασμό, αποδεικνύεται η πρωτοβουλία για τα περιβόητα return hubs στην Αφρική που ανακοίνωσε ο Θάνος Πλεύρης. Στις 16 Νοεμβρίου στη Βιέννη, Ελλάδα, Γερμανία, Αυστρία, Δανία και Ολλανδία παρουσίασαν το σχέδιο αποστολής στη Ρουάντα, έως το 2027, μεταναστών με εκτελεστές αποφάσεις απομάκρυνσης, ακόμα και αν δεν κατάγονται από εκεί. Υπογεγραμμένη συμφωνία δεν υπάρχει, τουλάχιστον μέχρις στιγμής. Μόνο μια κοινή δήλωση και ένα έγγραφο πλαισίου, με νομική βάση τον νέο Κανονισμό Επιστροφών της Ε.Ε. Ο αριθμός όσων θα μεταφερθούν δεν ανακοινώθηκε, με το πιλοτικό πρόγραμμα να αφορά συνολικά 100 άτομα, 20 δηλαδή από κάθε χώρα.
Μέχρι σήμερα καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν έχει σε λειτουργία κέντρο επιστροφών στην Αφρική. Το παρελθόν είναι γεμάτο απόπειρες που κατέρρευσαν. Πρώτη και πιο κραυγαλέα, η συμφωνία της Βρετανίας με τη Ρουάντα, την οποία υπέγραψαν οι Συντηρητικοί το 2022. Το ανώτατο δικαστήριο του Λονδίνου την έκρινε παράνομη το 2023 και έναν χρόνο μετά καταργήθηκε. Οι Βρετανοί πλήρωσαν περίπου 290 εκατομμύρια λίρες για να μετεγκατασταθούν τελικά μόλις τέσσερα άτομα οικειοθελώς.
Ούτε η Δανία προχώρησε. Το μνημόνιο που είχε υπογράψει με τη Ρουάντα το 2021 πάγωσε στις αρχές του 2023, με την Κοπεγχάγη να επανέρχεται τώρα μέσω της πενταμερούς. Στα χαρτιά μένουν και τα νεότερα ευρωπαϊκά σχέδια. Ο Ολλανδός υπουργός Ντέιβιντ φαν Βιλ υπέγραψε επιστολή προθέσεων με τον Ουγκαντέζο ομόλογό του Τζέτζε Οντόνγκο στον ΟΗΕ για κόμβο που θα άνοιγε το 2026, χωρίς μέχρι σήμερα καμία ένδειξη ότι λειτουργεί, ενώ την Ουγκάντα εξετάζει και η Αυστρία.
Το ισχυρότερο προηγούμενο, ωστόσο, δεν βρίσκεται καν στην Αφρική, αλλά απέναντί μας. Η συμφωνία Ιταλίας – Αλβανίας, που υπέγραψαν στις 6 Νοεμβρίου 2023 η Τζόρτζια Μελόνι και ο Εντι Ράμα, θεωρείται από το International Rescue Committee το πρότυπο πάνω στο οποίο σχεδιάζονται τα ευρωπαϊκά return hubs. Κι όμως, σκόνταψε αμέσως στα δικαστήρια. Ο λογαριασμός για την Ιταλία φτάνει τα 653 εκατομμύρια ευρώ, με περίπου 80 εκατομμύρια να πηγαίνουν στην Αλβανία. Ιταλική πανεπιστημιακή μελέτη έδειξε ότι κάθε θέση εκεί κόστισε πάνω από 153.000 ευρώ, έναντι 21.000 ευρώ στην Ιταλία.
Το καθοριστικό πλήγμα ήρθε την 1η Αυγούστου 2025, όταν το δικαστήριο της Ε.Ε. έκρινε πως ο χαρακτηρισμός μιας χώρας «ασφαλούς» ελέγχεται από δικαστή, γκρεμίζοντας τις ταχείες διαδικασίες. Η Ρώμη μετέτρεψε τις δομές σε κέντρα κράτησης για επαναπατρισμό, φτάνοντας τον Φεβρουάριο να ξαναστέλνει στο Γκιαντέρ ανθρώπους που είχαν ήδη επιστρέψει στην Ιταλία. Μέσα στο 2026 οι γενικοί εισαγγελείς Νικόλας Αιμιλίου και Λαΐλα Μεντίνα έκριναν με μη δεσμευτικές προτάσεις ότι τέτοια κέντρα εκτός Ε.Ε. είναι καταρχάς συμβατά, εφόσον τηρείται πλήρως το ενωσιακό δίκαιο ασύλου, αλλά τελική απόφαση δεν υπάρχει. Την ίδια ώρα ο Αλβανός υπουργός Εξωτερικών Φερίτ Χότζα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μη ανανέωσης μετά το 2030, παρά τη διάψευση Ράμα. Οι ίδιοι ακριβώς Ευρωπαίοι δικαστές θα κρίνουν και το εγχείρημα στη Ρουάντα.
Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες στέλνουν ήδη μετανάστες σε τρίτες αφρικανικές χώρες, όχι με κόμβους αλλά με διμερείς συμφωνίες. Εστειλαν 32 άτομα στο βασίλειο (!!!) του Εσουατίνι (πρώην Σουαζιλάνδη) με πέντε πτήσεις από τον Ιούλιο του 2025 έως τον Αύγουστο του 2026, με συμφωνία 5,1 εκατομμυρίων δολαρίων για 160 άτομα, επτά στη Ρουάντα τον Αύγουστο του 2025 έναντι βοήθειας 7,5 εκατομμυρίων για 250 άτομα και 12 στην Ουγκάντα τον Απρίλιο του 2026. Η Human Rights Watch μετρά πάνω από 500 μεταφορές, καταγγέλλοντας πως Καμερούν, Ισημερινή Γουινέα και Γκάνα έστειλαν ορισμένους πίσω στις χώρες καταγωγής τους, κατά παράβαση της αρχής της μη επαναπροώθησης. Και το κόστος αυτής της «επιτυχίας» είναι δυσανάλογο: έως τον Ιανουάριο η απομάκρυνση περίπου 300 ανθρώπων σε τρίτες χώρες είχε κοστίσει στους Αμερικανούς φορολογουμένους πάνω από 40 εκατομμύρια δολάρια.
Τη στιγμή που σε αντίθεση με τη γενική τάση σε όλη την Ευρώπη οι ροές προς την Κρήτη αυξάνονται ραγδαία από τη βόρεια Αφρική και την Ασία, καθώς περίπου 24.000 μετανάστες έφτασαν στην Κρήτη κατά τους πρώτους δέκα μήνες του 2026, έναντι περίπου 17.000 σε ολόκληρο το 2025, δεν μπορεί κανείς να αναρωτηθεί εάν αυτές οι πρωτοβουλίες αποτελούν ουσιαστική πολιτική ή απλώς επικοινωνιακά τεχνάσματα.
