Οδυνηρές παρεξηγήσεις

Πολλές φορές τα προβλήματα που παρουσιάζονται στις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία οφείλονται σε παρεξηγήσεις και συγκεκριμένα στη λανθασμένη ανάγνωση που κάνει η Ελλάδα σχετικά με τους σχεδιασμούς και τις επιδιώξεις της Τουρκίας. Αυτά τα λάθη τα έχει πληρώσει ακριβά η Ελλάδα, αφού δεν λαμβάνει τα μηνύματα που εκπέμπονται από την Τουρκία και εξ αυτού του λόγου δεν προετοιμάζεται αναλόγως για να εξουδετερώσει τους σχεδιασμούς της Τουρκίας που επιβουλεύονται εθνικά μας συμφέροντα στη Θράκη, στο Αιγαίο, στην Κύπρο και αλλού.

Οσον αφορά το «αλλού», η Τουρκία είναι από τους κύριους υποστηρικτές των Σκοπίων, αφού είναι η πρώτη χώρα που αναγνώρισε το κράτος αυτό με το όνομα «Μακεδονία», είναι η χώρα που πίεσε την Αλβανία να ακυρώσει τη συμφωνία οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών με την Ελλάδα, είναι η χώρα που εμπλέκεται ανοιχτά στο θέμα των Τσάμηδων, ενώ έχουμε μπροστά μας το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αποτέλεσμα κι αυτό των σχεδίων της Αγκυρας κατά της Κύπρου και της Ελλάδας.

Και όλα αυτά γιατί δεν πήραμε τα μηνύματα που εξέπεμπε κατά καιρούς η Τουρκία και δεν προετοιμάσαμε τη χώρα μας αναλόγως. Τη φορά αυτή τα μηνύματα μας τα στέλνει ο Τζεμ Γκιούρντενιζ, υποναύαρχος εν αποστρατεία, το άτομο που για πρώτη φορά παρουσίασε το 2006 στην ιεραρχία του τουρκικού πολεμικού ναυτικού την ιδέα της «Γαλάζιας Παράνοιας», η οποία έγινε τελικά αποδεκτή από τον Ταγίπ Ερντογάν τον Σεπτέμβριο του 2019, έναν μήνα πριν από την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Παραθέτουμε κείμενο που ανάρτησε ο ίδιος στον λογαριασμό που διατηρεί σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, με την ελπίδα ότι έστω και τώρα θα κατανοήσουμε το βαθύτερο νόημα των σχεδιασμών της Τουρκίας που σχετίζονται με τις θαλάσσιες ζώνες και συμπεριλαμβάνονται στο υπό ψήφιση νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Παράνοιας» από την τουρκική Εθνοσυνέλευση: «Ο Ελληνας πρωθυπουργός Μητσοτάκης, σε δήλωσή του στις 9 Οκτωβρίου 2026, χαρακτήρισε το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” ως μια προσέγγιση “χωρίς ιστορική βάση και χωρίς καμία στήριξη στο Διεθνές Δίκαιο”. Στον ίδιο λόγο, εξέφρασε ανοιχτά τον στόχο της Ελλάδας να επιτύχει στρατηγική και ποιοτική υπεροχή απέναντι στην Τουρκία.

1 Πρώτα απ’ όλα, ας θυμίσουμε στον Μητσοτάκη. Η “Γαλάζια Πατρίδα” είναι ιστορική αναγκαιότητα. Δεν είναι ένα δόγμα εκτός τόπου και χρόνου, όπως ισχυρίζεται η Ελλάδα. Αντίθετα, αποτελεί το ιστορικό και γεωπολιτικό αποτέλεσμα των διεργασιών που βίωσε η Τουρκία κυρίως από τη δεκαετία του 1970 και μετά στην Κύπρο και στο Αιγαίο, της κρίσης του 1976 και της Συμφωνίας της Βέρνης, της απόφασης της Εθνοσυνέλευσης του 1995, της κρίσης των Ιμίων το 1996 και των προσπαθειών πολιορκίας της Τουρκίας από τη θάλασσα που ξεκίνησαν τη δεκαετία του 2000 στην Αν. Μεσόγειο.

2 Η “Γαλάζια Πατρίδα” αναπτύχθηκε ως αντίβαρο στην πολιορκία που δέχεται η Τουρκία από τη θάλασσα. Οταν εμφανίστηκε το δόγμα αυτό, το 2006, η Τουρκία αντιμετώπιζε στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο τον Χάρτη της Σεβίλλης, την ξεδιάντροπη απαίτηση για επέκταση των 12 μιλίων στο Αιγαίο από την Ελλάδα και τις μονομερείς πρωτοβουλίες της Κυπριακής Δημοκρατίας για θαλάσσιες ζώνες αρμοδιότητας. Ο στόχος ήταν να παγιδεύσει την Ανατολία στα δικά της παράλια, να περιορίσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Τουρκίας στις θάλασσες και να αγνοήσει τα δικαιώματα της ΤΔΒΚ στις θαλάσσιες ζώνες αρμοδιότητάς της.

3 Η ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου από την Ελλάδα είναι πρωτοφανώς μαξιμαλιστική στην παγκόσμια Ιστορία. Ο Μητσοτάκης μιλά για Διεθνές Δίκαιο. Ποιο Διεθνές Δίκαιο απονέμει αυτόματα σε μικρά ελληνικά νησιά που κείνται έναντι της Ανατολίας το δικαίωμα να αποκόψουν από τη θάλασσα εκατοντάδες χιλιόμετρα ακτών της Ανατολίας; Ποια αρχή της δικαιοσύνης καθιστά υποχρεωτική τη δημιουργία πλήρους θαλάσσιας ζώνης αρμοδιότητας από ένα μικρό νησί όπως η Μεγίστη απέναντι στις εκτεταμένες μεσογειακές ακτές της Τουρκίας;

Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν περιορίζεται μόνο στη Σύμβαση του Μοντέγκο Μπέι του 1982. Το εθιμικό δίκαιο, οι σχετικές γεωγραφικές συνθήκες, οι αρχές της δικαιοσύνης και η διεθνής νομολογία αποτελούν αναπόσπαστα μέρη αυτού του Δικαίου. Η ικανότητα των νησιών να παράγουν θαλάσσιες ζώνες αρμοδιότητας και ο βαθμός που αυτά επηρεάζουν την οριοθέτηση συνόρων δεν είναι το ίδιο ζήτημα. Η ένσταση της Τουρκίας αφορά ακριβώς την μαξιμαλιστική ερμηνεία της Ελλάδας που αγνοεί αυτή τη διάκριση.

4 Η αγορά όπλων δεν παρέχει γεωπολιτική και νομική υπεροχή. Οι φρεγάτες Belharra, τα αεροσκάφη Rafale, οι πύραυλοι Meteor, ο εκσυγχρονισμός των F-16 Viper, τα F-35 που αναμένονται στο μέλλον, η ισραηλινή “Ασπίδα του Αχιλλέα” και το δίκτυο συμμαχιών με Ισραήλ-Γαλλία-ΗΠΑ φαίνεται να έχουν δημιουργήσει στην Αθήνα μια επικίνδυνη στρατηγική αυτοπεποίθηση. Ωστόσο, η αγορά συστημάτων όπλων και η εμπιστοσύνη στις δηλώσεις των συμμάχων σε περιόδους ειρήνης δεν αρκούν για να επιτευχθεί γεωπολιτική υπεροχή.

Το αποτέλεσμα ενός πολέμου δεν καθορίζεται μόνο από τις τεχνολογικές δυνατότητες των πλατφορμών, αλλά από τη γεωγραφία, το στρατηγικό βάθος, την αμυντική βιομηχανία, την ανθεκτικότητα διοικητικής μερίμνης, την ανθρώπινη δύναμη, την εθνική βούληση και την ικανότητα μακροχρόνιας πάλης. Η σύνδεση της υπεροχής απέναντι στην Τουρκία με εγγυήσεις εξωτερικών συμμαχιών είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα στρατηγικά λάθη που έχει επαναλάβει η Ελλάδα καθ’ όλη την ιστορία της. Θα πρέπει να ρίξουμε μια ματιά σε όσα συνέβησαν μεταξύ 1919-1922.

5 Ο υπό ψήφιση νόμος για τις θαλάσσιες ζώνες αρμοδιότητας (από την τουρκική Εθνοσυνέλευση) είναι η πραγματική ανησυχία της Αθήνας. Επειδή ένας τέτοιος νόμος θα ανοίξει τον δρόμο για να μετατραπεί η “Γαλάζια Πατρίδα” από απλή στρατηγική και δογματική συνείδηση σε θεσμοθετημένη εθνική νομοθεσία και κρατική πρακτική.

Η ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης από την Τουρκία στην ανατολική Μεσόγειο, η συγκεκριμενοποίηση της θέσης της για νησιά, νησίδες και βραχονησίδες στο Αιγαίο που δεν έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα με Συνθήκες και η προστασία των δικαιωμάτων της στις θαλάσσιες ζώνες με ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, θα επηρεάσουν άμεσα τους μαξιμαλιστικούς στόχους της Αθήνας στη θαλάσσια γεωπολιτική.

6 Τέλος, ας θυμίσουμε στον Μητσοτάκη. Η “Γαλάζια Πατρίδα” δεν είναι σχέδιο επέκτασης, αλλά η βούληση της Τουρκίας να προστατεύσει τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της στις θάλασσες.

Η κατηγορία ότι η “Γαλάζια Πατρίδα” είναι αναθεωρητική από μια αντίληψη που στοχεύει να περιορίσει την πρόσβαση της Τουρκίας στις θάλασσες, να μετατρέψει de facto το Αιγαίο σε ελληνική θάλασσα και να παγιδεύσει την Ανατολία στον Κόλπο της Αττάλειας στην ανατολική Μεσόγειο είναι ιστορική αντίφαση. Η “Γαλάζια Πατρίδα” δεν είναι προϊόν παροδικών πολιτικών συγκυριών ή περιοδικών απειλών. Είναι η σύγχρονη γεωπολιτική έκφραση της ιστορικής, οικονομικής, νομικής και στρατηγικής σχέσης της γεωγραφίας της Ανατολίας με τις θάλασσες.

Ως εκ τούτου, δεν είναι επιλογή μιας πολιτικής εξουσίας, αλλά η βούληση της Τουρκίας να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα στις θάλασσες, την ασφάλειά της και τα ζωτικά συμφέροντα των μελλοντικών γενεών. Οι συμμαχίες αλλάζουν, οι στρατιωτικές τεχνολογίες παλιώνουν, οι ισορροπίες ισχύος μεταβάλλονται, αλλά η γεωγραφία παραμένει.

Η ύπαρξη και νομιμότητα της “Γαλάζιας Πατρίδας” δεν πηγάζει από την πολιτική έγκριση της Αθήνας, αλλά από τις γεωγραφικές πραγματικότητες της Ανατολίας, τα δικαιώματα της Τουρκίας από το Διεθνές Δίκαιο και τη βούληση του τουρκικού έθνους να προστατεύσει τα νόμιμα συμφέροντά του στις θάλασσες. Καμία εξωτερική δύναμη, καμία συμμαχία και καμία παροδική στρατιωτική υπεροχή δεν μπορεί να εξαλείψει αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα».

Αν δεν δώσουμε σημασία στο κείμενο αυτό ή αν το ερμηνεύσουμε με λάθος τρόπο, όπως κάνουμε χρόνια τώρα, με αποτέλεσμα να βιώνουμε την τραγωδία της Κάσου και του GSI, δεν θα μπορέσουμε να συγκροτήσουμε μια στρατηγική αντιμετώπισης του επικίνδυνου αυτού σχεδίου που εξυφαίνεται εις βάρος της πατρίδας μας. Ποτέ δεν είναι αργά…