Μανώλης Κοττάκης: Το ανθρώπινο και το Θείο

Ο μητροπολίτης Νέας Ιωνίας μάς έκανε δύο φορές την τιμή! Είχαμε την τύχη και την ευλογία να παρακολουθήσουμε μαζί του, ο εκδότης μας Ιωάννης Φιλιππάκης και ο γράφων, την πρόοδο των εργασιών της κατασκευής του Ιωνικού Κέντρου στην τελική τους ευθεία: να θαυμάσουμε από απόσταση αναπνοής τους κτιστάδες και τους τεχνίτες να λαξεύουν κρεμασμένοι πάνω στις πανύψηλες σκαλωσιές τις πέτρες και να γυαλίζουν τα μάρμαρα στον νέο περικαλλή ναό του Μικρασιάτη αγίου Γεωργίου του Νεαπολίτη.

Της πανέμορφης υπόσκαφης εκκλησίας στα σύνορα Περισσού – Νέας Φιλαδέλφειας, τα θυρανοίξια της οποίας έγιναν χθες μεγαλοπρεπώς από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Τασούλα, παρουσία πέντε υπουργών (Χατζηδάκης, Γεραπετρίτης, Πιερρακάκης, Γεωργιάδης, Κεραμέως) και της κοινοβουλευτικού εκπροσώπου του ΠΑΣΟΚ Μιλένας Αποστολάκη.

Υπό κανονικές συνθήκες η εκκλησία αυτή θα αρκούσε για να μας συγκινήσει και μόνο επειδή ανεγέρθη σε μια εργατική περιοχή του λεκανοπεδίου με ισχυρότατο το προσφυγικό στοιχείο. Η κατασκευή της είναι ιστορική δικαίωση για όλους όσοι έφυγαν πρόσφυγες από τους γενέθλιους τόπους τους με τις εικόνες στα χέρια και τον ιερέα επικεφαλής της πορείας προς τη νεότερη Ελλάδα. Εκατόν είκοσι χρόνια μετά την καταστροφή θα αναπαύεται η ψυχή τους από την εκκλησία αυτή, στην οποία έγινε το απόγευμα της Δευτέρας η μετακομιδή των λειψάνων του αγίου Γεωργίου, ενώ χθες ο περίβολός της ήταν πλημμυρισμένος από βάγια.

Ωστόσο, η περίπτωσή της είναι ξεχωριστή για τέσσερις λόγους:

Ο πρώτος είναι πως στα 9 στρέμματα που εκτείνεται το Ιωνικό Κέντρο που εγκαινίασε χθες ο οραματιστής του μητροπολίτης Νέας Ιωνίας Γαβριήλ απλώνονται τα θαυμαστά έργα του Κυρίου με τη βοήθεια της Πολιτείας και των ευεργετών. Το Ιωνικό Κέντρο στοίχισε συνολικά 65,9 εκατ. ευρώ και, έχοντας τον ναό στο κέντρο του, ως σημείο αναφοράς, περιλαμβάνει:

– Παιδικό σταθμό για παιδιά με ολοήμερη παραμονή.

-Βιβλιοθήκες κάτω από τη γη εμπλουτισμένες με δωρεές όπως οι τίτλοι βιβλίων που είχε στην κατοχή του ο αείμνηστος Χρήστος Μαλεβίτσης.

– Μεγάλο συνεδριακό κέντρο 500 θέσεων κατάλληλο για εκδηλώσεις εθνικής μνήμης αλλά και για θεατρικές παραστάσεις.

– Πάρκινγκ τριακοσίων θέσεων.

– Ρεστοράν, καφετέρια και παιδικές χαρές.

– Αίθουσες πολλαπλών χρήσεων για σεμινάρια και εστίες φιλοξενίας.

– Και βεβαίως, όπως και το γήπεδο της Νέας Φιλαδέλφειας, έχει Μουσείο Κειμηλίων του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Χωρίς ο όρος που θα χρησιμοποιήσουμε να παραπέμπει σε εμπορικές χρήσεις, θεωρούμε ότι το Ιωνικό Κέντρο είναι ένα mall της Ορθοδοξίας.

Το ανθρώπινο συνυπάρχει με το Θείο. Η (κοσμική) διαχείριση του ελεύθερου χρόνου συνυπάρχει με την εκπλήρωση του θρησκευτικού καθήκοντος. Η προσευχή είναι όρος για την αναψυχή. Το κεράκι πάει μαζί με τον καφέ. Το προσκύνημα με την ανάγνωση βιβλίων. Το μουσείο των κειμηλίων με ομιλίες για την ιστορική μνήμη. Χωρίς να θίγεται η ιερότητα του χώρου. Ο Αγιος Γεώργιος αγκαλιάζει το Ιωνικό Κέντρο. Το ντύνει με τη σεμνότητά του, το συνδέει με τις μνήμες του.

Εδώ τίποτε δεν κοιτά ψηλά. Ολα κοιτούν χαμηλά. Στη γη. Στις ρίζες. Το βάδισμα το βράδυ στον περίβολο του ναού επιφυλάσσει συναρπαστικές εκπλήξεις. Πατάς σε μια πλατεία που μοιάζει με χάρτη! Στις πλάκες της ανάβουν σε φωτάκια πόλεις και περιοχές του Μείζονος Ελληνισμού. Διαβάζεις μέσα στο σκοτάδι: Πισιδία, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη, Σαράντα Εκκλησιές, Ανατολική Ρωμυλία, Καππαδοκία. Και ταξιδεύεις.

Από τα μεγάφωνα του ναού ηχούν παραδοσιακά τραγούδια της Μικράς Ασίας. Οι αλησμόνητες πατρίδες, για τις οποίες πολύ σωστά μίλησε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, δεν χάθηκαν. Απλώς μετακόμισαν μαζί με τα λείψανα των αγίων τους σε αυτό το προσκύνημα που είναι «δήλωση ταυτότητας» και «ομολογία πίστεως».

Ο δεύτερος λόγος που κάνουν (παράδοξα) ξεχωριστά τα θυρανοίξια του Αγίου Γεωργίου του Νεαπολίτη είναι η γειτνίασή του με τα γραφεία του ΚΚΕ στον Περισσό. Ο Αγιος Γεώργιος γειτονεύει με τον Λένιν, η εικόνα του οποίου βρίσκεται στην είσοδο των γραφείων του ΚΚΕ. Ο χριστιανισμός συνορεύει με την αθεΐα και τον διαλεκτικό υλισμό. Και παρά το χάσμα, σας βεβαιώνουμε ότι είναι πλέον καλοί γείτονες. Μπορεί ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας να μην παρέστη στα θυρανοίξια, μπορεί το ΚΚΕ κάποιων άλλων εποχών να προσέγγισε στην αρχή με καχυποψία τους πρόσφυγες, αλλά όλα αυτά είναι σήμερα παρελθόν: Οι κομμουνιστές είναι γενικώς άριστοι… δεξιοί ψάλτες.

Ο τρίτος λόγος που κάνει ξεχωριστά αυτά τα θυρανοίξια είναι ο τρόπος που κατασκευάστηκε το Κέντρο. Οι Ελληνες, αν θέλουμε, μπορούμε. Ενωμένοι. Αρκεί να βρεθεί ένας «doer» όχι μόνο για να «κουρδίσει» το ρολόι, αλλά και για να… μετακινεί με το χέρι του τους δείκτες όταν απαιτείται. Με τους μητροπολίτες μας είμαστε/είμαι γενικά αυστηρός γιατί απαιτούμε από αυτούς πνευματικό λόγο υψηλών αξιώσεων. Και όταν δεν τον βρίσκουμε, στενοχωριόμαστε. Ειδικώς από τους νεότερους που είχε την πρόνοια να εκλέξει ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος. Ο γεννημένος στο Μοσχάτο, Αρκάς στην καταγωγή (εκ Δημητσάνας), μητροπολίτης Γαβριήλ δεν θα μπορούσε να είναι η εξαίρεση στον κανόνα.

Επειτα από τρεις επισκέψεις στο Ιωνικό Κέντρο (μαζί με τη χθεσινή) όμως αισθάνομαι/αισθανόμαστε την ανάγκη να υπογραμμίσουμε ότι έτσι πρέπει να πορεύεται η Εκκλησία μας. Με τόλμη. Δεν χρειάζεται μόνο ο κατηχητικός λόγος για να γαληνεύουν οι ψυχές μας. Χρειάζονται και οι πράξεις. Είναι ισοδύναμες του λόγου. Δεν ξέρω τι επιφυλάσσει το μέλλον στον μητροπολίτη Γαβριήλ που διακονεί την Εκκλησία μας μαζί με άλλους άξιους ιεράρχες, νέους και πρεσβύτερους. Γνωρίζω όμως το εξής: Το έργο αυτό δικαιώνει την απόφασή του να χειροτονηθεί κληρικός και να εγκαταλείψει την κοσμική ζωή. Γιατί ξεκουράζει και ωφελεί τις ψυχές των ανθρώπων.

Σφραγίζει την ποιμαντορία του στην περιοχή. Γιατί κατάφερε να κινητοποιήσει όλες τις δημιουργικές δυνάμεις της κοινωνίας για έναν μεγάλο εθνικό σκοπό. Γιατί πέτυχε την τολμηρή σύμπραξη της Πολιτείας και των εθνικών ευεργετών. Ξεκίνησε το 2015 με την παραχώρηση της έκτασης προς την Εκκλησία από τον Μιχάλη Σάλλα και την Τράπεζα Πειραιώς. Τον βοήθησε καταλυτικά στην ένταξή του στο ΕΣΠΑ η τότε περιφερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου.

Από αυτήν έλαβαν τη σκυτάλη οι υπουργοί Αδωνις Γεωργιάδης, Νίκος Παπαθανάσης και Γιάννης Τσακίρης. Ποσό 39,5 εκατομμυρίων ευρώ εγκρίθηκε από το ΕΣΠΑ και 12,7 εκατομμύρια ευρώ από το πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων σε διάστημα 11 ετών. Ακολούθησαν οι ευεργέτες. Σε 7 εκατομμύρια ευρώ ανήλθε η δωρεά που έκαναν ο Θανάσης και η Μαρίνα Μαρτίνου, σε 5 εκατομμύρια ευρώ η Τράπεζα Πειραιώς για την αξία του ακινήτου, σε 1,5 εκατομμύριο ευρώ το Ιδρυμα Νιάρχος για τον παιδικό σταθμό και σε 1 εκατομμύριο ευρώ το Ιδρυμα Λάτση για τις Βιβλιοθήκες. Το υπόδειγμα αυτό είναι μοντέλο προς υιοθέτηση.

Ο τέταρτος λόγος που τα θυρανοίξια του Αγίου Γεωργίου του Νεαπολίτη είναι ξεχωριστά είναι ο εφοπλιστής Αθανάσιος Μαρτίνος και η σύζυγός του. Του αξίζει ιδιαίτερη αναφορά. Αυτό που με συγκλονίζει σε αυτόν τον άνθρωπο είναι η ταπεινότητά του που τείνει προς ενός είδους εγκόσμια «αγιότητα». Τον παρατηρώ πόσο σεμνά κάθεται στο στασίδι στο μικρό εκκλησάκι της αγαπημένης μας Εκκλησίας της Παναγίας στην Αντίπαρο κάθε καλοκαίρι, χωρίς τουπέ, χωρίς να επιζητεί τον έπαινο, χωρίς να τσιγκουνεύεται τα χρήματα (όπως άλλοι τσιγκούνηδες όταν πρόκειται για την Ορθοδοξία) και ειλικρινώς χαίρομαι.

Η Ελλάδα χρειάζεται ανθρώπους υψηλού κύρους και χαμηλού προφίλ, όχι το αντίθετο. Και εκείνος έχει σφραγίσει το πέρασμά του από αυτή τη ζωή με τα έργα του στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, στη Μονή Τιμίου Προδρόμου στις Σέρρες που ήταν θέρετρο Βυζαντινών αυτοκρατόρων, στο Ιωνικό Κέντρο σήμερα κ.λπ. Εχει εξοφλήσει το χρέος του, όποιο και αν ήταν αυτό.

Μια καταληκτική παρατήρηση για το κοντράστ που ζήσαμε παρακολουθώντας στη λειτουργία τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τους υπουργούς παρέα με τους εξαίρετους δημάρχους Νέας Φιλαδέλφειας Γιάννη Τομπούλογλου, Νέου Ηρακλείου Νίκο Μπάμπαλο και Νέας Ιωνίας Παναγιώτη Μανούρη: Οι υπουργοί απείχαν ψυχικά από τη θεία λειτουργία. Ελειπαν. Ωσεί παρόντες ήταν. Δεν έψαλαν το «Πιστεύω» μαζί με το εκκλησίασμα, δεν έσκυψαν το κεφάλι τους όταν ακούστηκε από την Ωραία Πύλη η φράση «Τα σά εκ των σών» ούτε βεβαίως το σήκωσαν στο «Εξαιρέτω».

Ο Γεωργιάδης μάλιστα εγκατέλειψε τη θέση του για να χαιρετίσει παρισταμένους την ώρα που όλο το εκκλησίασμα έψαλλε το «Πιστεύω»! Αντιθέτως, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας γαλήνεψε την ψυχή μας: Εψαλε το «Πάτερ Ημών», μίλησε για τον άγιο Γεώργιο, αναφέρθηκε στις «παλιές μας πατρίδες» όπως η Κωνσταντινούπολη, «γιατί από εκεί ξεκινήσαμε για να θριαμβεύσουμε» και ένωσε τη μνήμη με την πίστη. Ηταν ο ωραιότερος επίλογος αυτής της συγκινητικής τελετής. Σκέφτομαι έτσι ότι καμιά φορά υπάρχουν και καλές ειδήσεις! Αρκεί να είσαι εκεί για να τις ζήσεις και να τις περιγράψεις. Δόξα τω Θεώ.