Οργανωτική Επιτροπή της περιοχής Δήμου Θεσσαλονίκης καλεί την ΚΕΔΕ να υπερασπιστεί τον θεσμό που δίνει φωνή στους πολίτες
Η δυνατότητα των πολιτών να παρεμβαίνουν άμεσα στις αποφάσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσω δημοψηφισμάτων φαίνεται να απειλείται με ουσιαστικό περιορισμό στην Ελλάδα. Με αφορμή το προσεχές δημοψήφισμα για το μέλλον της έκτασης της ΔΕΘ στη Θεσσαλονίκη, η Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος απευθύνει δημόσιο κάλεσμα προς την ΚΕΔΕ να στηρίξει και να προστατεύσει τον θεσμό.
Η πρωτοβουλία πολιτών, η οποία, όπως επισημαίνει στην ανακοίνωσή της, «εξασφαλίζει τη λαϊκή συμμετοχή και τον έλεγχο των αποφάσεων της δημοτικής Αρχής», εκφράζει την ανησυχία ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις του νέου Κώδικα υποβαθμίζουν τον ρόλο των πολιτών, καθώς «περιορίζουν την άμεση παρέμβασή τους και μετατρέπουν το δημοψήφισμα σε καθαρά συμβουλευτική διαδικασία», αντί για ένα ουσιαστικό εργαλείο δημοκρατικής έκφρασης, όπως αρχικά είχε σχεδιαστεί. Βέβαια, όπως είναι εύκολα αντιληπτό από το ύφος και τη γλώσσα της ανακοίνωσης, διαφαίνεται καθαρά ότι οι συντάκτες της κινούνται εντός συγκεκριμένου πολιτικού πλαισίου.
Το πρώτο μεγάλο δημοψήφισμα
Η Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος για το μέλλον της έκτασης της ΔΕΘ, στην οποία συμμετέχουν 70 φορείς και συλλογικότητες πολιτών, αναδεικνύει την κρίσιμη σημασία της άμεσης συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά θέματα τοπικού ενδιαφέροντος. Ηδη έχει συγκεντρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός υπογραφών -αντιστοιχεί στο 10% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων του Δήμου Θεσσαλονίκης- ώστε να κατατεθεί επίσημα αίτημα για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.
Το ερώτημα που προτείνεται να τεθεί στους δημότες αφορά τη μετατροπή του εκθεσιακού χώρου της ΔΕΘ σε Μητροπολιτικό Πάρκο με έντονο στοιχείο πρασίνου, πολιτιστικών δραστηριοτήτων και άθλησης, με διατήρηση μόνο των ιστορικών περιπτέρων και μεταφορά των μεγάλων εκθέσεων σε νέα δημόσια έκταση στη Σίνδο.
Η πρωτοβουλία αυτή συνιστά ουσιαστικά την πρώτη μεγάλης κλίμακας προσπάθεια διοργάνωσης τοπικού δημοψηφίσματος στη Θεσσαλονίκη βάσει του Ν. 4555/2018. Παράλληλα, αναδεικνύει τον ρόλο του θεσμού του τοπικού δημοψηφίσματος ως εργαλείου άμεσης δημοκρατίας, δίνοντας στους πολίτες τη δυνατότητα να εκφράζουν άποψη και να επηρεάζουν ουσιαστικά τον προσανατολισμό της δημοτικής πολιτικής. Η επιτροπή διευκρινίζει ότι η επιστολή που απευθύνει προς την ΚΕΔΕ δεν αφορά τη θέση της επί του ζητήματος της ΔΕΘ, αλλά την υπεράσπιση της ουσίας του θεσμού των τοπικών δημοψηφισμάτων.
Οπως επισημαίνουν τα μέλη της, οι ανησυχίες και οι ενστάσεις τους εστιάζουν στο ότι το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει ρυθμίσεις που, κατά την εκτίμησή τους, περιορίζουν σημαντικά τη δυνατότητα λαϊκής πρωτοβουλίας. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι η προκήρυξη δημοψηφίσματος θα αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα δημοτικών και περιφερειακών Αρχών, θα διεξάγεται μόνο με ηλεκτρονική διαδικασία και θα απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων των εδρών. Παράλληλα, ο χαρακτήρας του δημοψηφίσματος περιορίζεται σε συμβουλευτικό, αφορά αποκλειστικά θέματα αρμοδιότητας των δήμων και δεν επιτρέπεται η διεξαγωγή του σε εκλογικό έτος ή ταυτόχρονα με άλλες εκλογικές διαδικασίες.
Η σημασία της άμεσης δημοκρατίας
Η ουσία της τοπικής δημοκρατίας, όπως τονίζει η επιτροπή, έγκειται στην ενεργή συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η πρωτοβουλία για τη διενέργεια δημοψηφίσματος παρουσιάζεται ως γνήσια μορφή πολιτικής συμμετοχής και ως τρόπος άσκησης της λαϊκής κυριαρχίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι αποφάσεις πηγάζουν άμεσα από τους πολίτες, ενώ η δημοτική Αρχή τίθεται υπό άμεση κοινωνική λογοδοσία. Ο ενδεχόμενος περιορισμός ή η κατάργηση αυτής της δυνατότητας, όπως επισημαίνεται, εγείρει και ζητήματα συνταγματικής τάξης, δεδομένου ότι η λαϊκή πρωτοβουλία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση συνδέεται με τις εγγυήσεις του άρθρου 102 του Συντάγματος.
Η Επιτροπή παραπέμπει και σε διεθνείς πρακτικές, αναφέροντας ότι σε χώρες όπως η Ελβετία, η Γερμανία και η Ιταλία οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων μέσω δημοψηφισμάτων, έχοντας ουσιαστικό λόγο σε σημαντικά ζητήματα των τοπικών κοινωνιών. Στον αντίποδα, σημειώνει πως στην Ελλάδα διαφαίνεται τάση περιορισμού ενός δημοκρατικού εργαλείου, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία ολοκληρώνεται η συλλογή υπογραφών για το δημοψήφισμα σχετικά με τη ΔΕΘ.
Δημόσια έκκληση για στήριξη από την ΚΕΔΕ
Η Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος καλεί την ΚΕΔΕ να σταθεί ανοιχτά υπέρ του θεσμού των τοπικών δημοψηφισμάτων, επισημαίνοντας ότι συνιστούν μία από τις πιο ουσιαστικές εκφράσεις δημοκρατίας και συμμετοχής. Οπως τονίζει, τα δημοψηφίσματα ενισχύουν τον δημόσιο διάλογο, δίνουν λόγο στους πολίτες και συμβάλλουν σε πιο διαφανείς και υπεύθυνες αποφάσεις από τις δημοτικές Αρχές.
Η προστασία και η αναβάθμιση αυτού του θεσμού θεωρείται κρίσιμη για την ενίσχυση της τοπικής δημοκρατίας στην Ελλάδα και τη διασφάλιση του δικαιώματος των πολιτών να καθορίζουν το μέλλον των πόλεών τους. Η επιτροπή επισημαίνει ότι η διατήρηση των δημοψηφισμάτων δεν είναι απλώς ζήτημα τεχνικής ή νομικής διαδικασίας, αλλά ουσιαστικής πολιτικής συμμετοχής και δημοκρατικής ωριμότητας. Κατά την άποψή της, κάθε απόπειρα περιορισμού της λαϊκής πρωτοβουλίας συνεπάγεται αποδυνάμωση της θέσης του πολίτη και πλήγμα στην έννοια της Αυτοδιοίκησης.
Συνολικά, η επιστολή προς την ΚΕΔΕ αποτελεί δημόσια έκκληση για σαφή στήριξη ενός θεσμού που αναδεικνύει τη δημοκρατία στην πράξη και προσφέρει στους πολίτες την πραγματική δυνατότητα να επηρεάζουν τις αποφάσεις που καθορίζουν την καθημερινότητά τους. Η διατήρηση και η ενίσχυση των τοπικών δημοψηφισμάτων προβάλλονται ως αναγκαία προϋπόθεση για την ποιότητα της δημοκρατίας και το εύρος της συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.
