Θεσσαλονίκη. Κατοχή. Οι ναζί επιτάσσουν όλα τα δημόσια κτίρια, 160 παιδιά εκδιώκονται από τα ορφανοτροφεία και για να επιβιώσουν παίρνουν τη ζωή στα χέρια τους και δημιουργούν το «Ξυπόλητο τάγμα».
Οργανώνονται σαν μυστικός στρατός, με ιεραρχία και πειθαρχία. Συγκροτούν ομάδες κρούσης και περνούν στην Ιστορία ως «σαλταδόροι», γιατί άρπαζαν τρόφιμα από τα γερμανικά καμιόνια. Μεταβάλλονται σε ένα είδος καλόκαρδης ηρωικής συμμορίας, που κλέβει από τους Γερμανούς και τους μαυραγορίτες για να συντηρεί τα μέλη της κι όσους μπορεί από τον κόσμο γύρω της. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ο ηθοποιός Νίκος Κατσιώτης, ο οποίος βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες, διηγήθηκε στον Γκρεκ Τάλλας την ιστορία αυτή κι εκείνος αποφάσισε να γυρίσει την ταινία. Ο Νίκος Κατσιώτης έγραψε το σενάριο και ο Μίκης Θεοδωράκης τη μουσική. Τα γυρίσματα άρχισαν το 1952 μόνο με δύο επαγγελματίες ηθοποιούς, ενώ τα 63 από τα 66 παιδιά που πήραν μέρος προέρχονταν από ορφανοτροφεία. Η δράση του τάγματος έχει πάρει σήμερα διαστάσεις μύθου. Η εκπομπή «Αληθινά σενάρια» και ο Νίκος Ασλανίδης εντόπισαν και παρουσιάζουν την Πέμπτη (ΕΤ3, 23.00) μερικούς από τους πραγματικούς «σαλταδόρους» της συμμορίας αλλά και κάποια από τα παιδιά που πρωταγωνίστησαν τότε στην ταινία. «Το πρώτο μέρος της εκπομπής είναι αφιερωμένο στα ορφανά του Παπάφειου Ιδρύματος που εκδιώχθηκαν. Εξηγούν πώς από τα υπόγεια, τα ερείπια και τα συντρίμμια κατάφεραν να επιβιώσουν. Πηγαίνουμε στα μέρη όπου έδρασαν. Τα παιδιά που έπαιξαν στην ταινία ήταν επίσης ορφανά. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, ένα καλοαναθρεμμένο παιδί να υποστηρίξει ένα τόσο σκληρό θέμα;» μας λέει ο Νίκος Ασλανίδης και συνεχίζει: «Με συγκίνησε ιδιαίτερα το γεγονός πώς παιδιά με τόσο δύσκολα χρόνια κατάφεραν κι έγιναν καλοί άνθρωποι, οικογενειάρχες με τις δουλειές τους και ορθοπόδησαν. Αυτό είναι ένα καλό μάθημα για όλους μας».
Ο Νίκος Πλασταράς, ένα από τα παιδιά του αληθινού τάγματος, ο οποίος έχει στη Θεσσαλονίκη μια πολύ ωραία ταβέρνα, είπε στον δημοσιογράφο: «Ψαρώσατε με την περιβόητη κρίση; Οταν ήμουν παιδί κατέβαινα θεονήστικος από ένα καλντερίμι και βλέπω ξαφνικά μπροστά μου μια ολόκληρη φρατζόλα ψωμί. Τρέχω και την αρπάζω μην την πάρει άλλος. Πάω να τη φάω με λαχτάρα και ήταν πέτρα σε σχήμα ψωμιού».
Ο Αντώνης Βούλγαρης υποδυόταν στην ταινία τον αρχηγό της σπείρας. Αργότερα έγινε ηθοποιός και ύστερα έφτιαξε μια ταβέρνα στην Αθήνα. Ο Κώστας Πετρουλάκης ζει σε ένα δώμα μιας οκταώροφης πολυκατοικίας χωρίς θέρμανση. Υποδύθηκε το μικρό αγόρι που του πέφτει το καρβέλι στον υπόνομο. Είναι πρόεδρος των ρακοσυλλεκτών Αττικής. «Δεν χρειαζόταν καμία προσπάθεια για να μιμηθούμε τους ήρωες του “Ξυπόλητου τάγματος”. Αυτό που μας ζητούσαν να κάνουμε ήταν η ίδια μας η ζωή» καταλήγει στη συνέντευξή του.
Κωνσταντίνα Γαρνέλη
