Από τις επικουρικές συντάξεις και τα εφάπαξ των ΔΕΚΟ και των τραπεζών πρόκειται να αρχίσουν οι περικοπές έως 25%, ενώ σειρά θα πάρει αμέσως μετά το ΙΚΑ, που έχει το μεγαλύτερο Ταμείο επικουρικής ασφάλισης (ΕΤΕΑΜ). Οι περικοπές που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή με το νέο έτος προκύπτουν από την πλήρη ενοποίηση των Ταμείων των ΔΕΚΟ και των τραπεζών, που έχουν ενταχθεί στο ΙΚΑ, όχι μόνο σε διοικητικό αλλά και σε λειτουργικό επίπεδο. Σύμφωνα με τις ξεκάθαρες εντολές που έχει δώσει η τρόικα και που έχουν θεσμοθετηθεί ήδη από τον δεύτερο εφαρμοστικό νόμο του Νοεμβρίου του 2012, θα πρέπει να υπάρξει πλήρης ταύτιση εισφορών και παροχών. Με αυτό ως δεδομένο, η μείωση στις επικουρικές και τα εφάπαξ των ΔΕΚΟ και των τραπεζών προκύπτει σχεδόν… αυτόματα, αφού οι παροχές που χορηγούνταν ως τώρα ήταν σαφώς υψηλότερες από εκείνες που χορηγεί το ΙΚΑ.
Την ίδια στιγμή, η αδυναμία δημιουργίας ατομικών μεριδίων στην κοινωνική ασφάλιση, μέτρο που αποτελεί επίσης μνημονιακή δέσμευση και έπρεπε να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2014, φέρνει ακόμα πιο κοντά τις μειώσεις στις επικουρικές συντάξεις και τα εφάπαξ.
Η τρόικα πριν έρθει στην Ελλάδα για τη διαπραγμάτευση του Σεπτεμβρίου έχει ήδη στη διάθεσή της ένα τεράστιο πλεονέκτημα για να πετύχει νέο πετσόκομμα στις αποδοχές των συνταξιούχων.
Η παραγωγή ελλειμμάτων από τα ασφαλιστικά ταμεία, που ήδη προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ, δίνει την ευκαιρία στην τρόικα να απαιτήσει νέες περικοπές, που αναμένεται να αρχίσουν από τις επικουρικές και τα εφάπαξ. Η πρόφαση είναι ότι έτσι θα μειωθούν οι δαπάνες και θα πάψουν να δημιουργούνται ελλείμματα. Με δεδομένο ότι δεν θα υπάρχουν ατομικοί λογαριασμοί για να γίνουν περικοπές σε κάθε περίπτωση χωριστά, αυτό σημαίνει ότι θα γίνουν οριζόντιες, δηλαδή θα αφορούν όλους τους συνταξιούχους.
Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η εφαρμογή, πάλι από την 1η Ιανουαρίου του 2014, της ρήτρας ελλειμμάτων για τα προβληματικά επικουρικά Ταμεία, αλλά και τους Τομείς Πρόνοιας που χορηγούν εφάπαξ βοηθήματα. Στο εξής, κάθε τρίμηνο θα ελέγχονται εξονυχιστικά τα έσοδα και οι παροχές των εν λόγω Ταμείων και, όπου παρατηρείται η δημιουργία ελλείμματος, θα δίνεται αυτόματα η εντολή μείωσης των παροχών, άρα για μείωση των συντάξεων ή των εφάπαξ. Αλλωστε, με βάση το Μνημόνιο 3 έχει δοθεί το δικαίωμα στον εκάστοτε υπουργό Εργασίας να αποφασίζει μειώσεις στην περίπτωση των Ταμείων εκείνων που παράγουν ελλείμματα. Μειώσεις οι οποίες θα εφαρμόζονται χωρίς να είναι απαραίτητη η έγκριση από το υπουργικό συμβούλιο ή από τη Βουλή των Ελλήνων.
Ηδη η ειδική ομάδα εργασίας που συστάθηκε από στελέχη του υπουργείου Εργασίας για να διαχειριστεί την κατάσταση των επικουρικών Ταμείων και των εφάπαξ έχει ετοιμάσει σχετικό πόρισμα. Σε αυτό τονίζεται ρητά ότι υπάρχει πρακτική αδυναμία δημιουργίας ατομικών μεριδίων ασφάλισης, κυρίως λόγω της χαοτικής κατάστασης που επικρατεί στα επικουρικά Ταμεία, αλλά και στους Τομείς Πρόνοιας που χορηγούν εφάπαξ. Η κατάσταση γίνεται ακόμα χειρότερη εξαιτίας και του διαφορετικού ύψους εισφορών που έχουν καταβληθεί από Ταμείο σε Ταμείο. Επίσης, τα στελέχη του υπουργείου Εργασίας στο πόρισμά τους τονίζουν ότι έως σήμερα υπάρχει πολύ μεγάλη ανεπάρκεια στην ενημέρωση των πληροφοριακών συστημάτων των επιμέρους τομέων. Η έλλειψη ενός ενιαίου κεντρικού συστήματος που θα λαμβάνει τις Αναλυτικές Περιοδικές Δηλώσεις (ΑΠΔ) των εργοδοτών έχει μετατρέψει σε πραγματικό «λαβύρινθο» τη συλλογή στοιχείων για τη δημιουργία ατομικών μεριδίων ασφάλισης. Ειδικά για τα επικουρικά Ταμεία, στις ΑΠΔ που υποβάλλονται από τους εργοδότες από το 2002 και μετά δεν αναφέρονται οι εισφορές για την επικουρική σύνταξη, κι έτσι η κατάσταση γίνεται ακόμα χειρότερη.
Η πιθανότητα της αναδρομικής ισχύος
Στο υπουργείο Εργασίας εκτιμούν ότι όλες οι αγκυλώσεις του συστήματος θα εξομαλυνθούν με την υποχρεωτική ένταξη των εισφορών που καταβάλλουν οι εργοδότες για επικουρική σύνταξη και εφάπαξ, στις ΑΠΔ που θα καταθέτουν από την 1η Δεκεμβρίου του 2013 και μετά. Μόνο που χρειάζεται πολύ περισσότερος χρόνος για να συγκεντρωθούν όλα τα απαραίτητα στοιχεία και να δημιουργηθούν οι ατομικοί λογαριασμοί που πρέπει, άρα είναι πρακτικά πολύ δύσκολο να τεθούν σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2014.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει πρώτα να νομοθετηθεί από τη Βουλή η υποχρέωση όλων των Ταμείων να υποβάλλουν σε ένα κεντρικό ηλεκτρονικό σύστημα όλα τα απαραίτητα στοιχεία για τους ασφαλισμένους τους. Μόνο έτσι θα μπορέσει το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ) του ΙΚΑ να καταφέρει να δημιουργήσει τις ατομικές μερίδες για όλους τους ασφαλισμένους, που θέτει ως προαπαιτούμενο η τρόικα για να εξισορροπήσει το σύστημα απονομής συντάξεων.
Σε ό,τι αφορά τις μειώσεις των εφάπαξ, είναι πιθανό να έχουν αναδρομική ισχύ, κάτι που σημαίνει ότι θα είναι χιλιάδες εκείνοι οι δικαιούχοι οι οποίοι έχουν ήδη υποβάλει αίτηση και ακόμα δεν έχουν πάρει ούτε ευρώ. Σημειώνεται ότι μέχρι το τέλος του έτους θα είναι τουλάχιστον 45.000 οι αιτήσεις που θα έχουν συσσωρευθεί για απονομή εφάπαξ βοηθήματος στο Ταμείο Πρόνοιας Δημοσίων Υπαλλήλων (ΤΠΔΥ). Ως τώρα, η διαδικασία εκκαθάρισης για την απονομή εφάπαξ βρίσκεται στις αιτήσεις που υποβλήθηκαν τον Ιούλιο του 2011, δηλαδή πριν από δύο και πλέον χρόνια. Στην περίπτωση της αναδρομικής ισχύος, μια μεγάλη μερίδα όσων περιμένουν δύο χρόνια και παραπάνω για να πάρουν το εφάπαξ που δικαιούνται θα αναγκαστούν να λάβουν μικρότερο ποσό από 10% έως 25%.
Βασίλης Αγγελόπουλος
