Το καλοκαίρι του 1981, σε μια επείγουσα συνεδρίαση του Ανώτατου Αεροπορικού Συμβουλίου, εξετάστηκε η -διαφαινόμενη τότε- ανατροπή της ισορροπίας ισχύος στο Αιγαίο, καθώς η Πολεμική Αεροπορία δεν προλάβαινε τη γεωμετρική αύξηση των αεροπορικών δυνάμεων της Τουρκίας. Η έλευση, λίγους μήνες μετά, της πρώτης κυβερνήσεως του ΠΑΣΟΚ ανέτρεψε τις αποφάσεις που είχαν ληφθεί. Ετσι, αντί για τις επείγουσες κινήσεις που απαιτούνταν, μπήκε μπροστά η διαδικασία για τη λεγόμενη «αγορά του αιώνα».
Ομως, χρόνια προτού παραληφθεί το πρώτο μαχητικό αυτού του προγράμματος, η ισορροπία είχε ανατραπεί και το αποτέλεσμα άρχισε να το υφίσταται η Πολεμική Αεροπορία ήδη από το 1983. Τότε σημειώθηκαν οι πρώτες παραβιάσεις του εναέριου χώρου μας. Τότε άρχισαν οι αμφισβητήσεις του FIR Αθηνών, των αρμοδιοτήτων ερεύνης και διασώσεως, και δημιουργήθηκε η ανάγκη για καθημερινές πτήσεις αναχαιτίσεως. Μια κατάσταση που στα 31 χρόνια που πέρασαν παραμένει αμετάβλητη.
Σήμερα, η Τουρκία, με τις κινήσεις του ερευνητικού πλοίου «Μπαρμπαρός» και των πολεμικών που το συνοδεύουν, αμφισβητεί όχι μόνο την κυπριακή ΑΟΖ αλλά και το δόγμα του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου Ελλάδος και Κύπρου. Αν και ξεχασμένο από τους περισσότερους, το «δόγμα» συνεχίζει να περιλαμβάνεται στο βασικό θεσμικό κείμενο της αμυντικής πολιτικής των Αθηνών, την ΠΕΑ (Πολιτική Εθνικής Αμύνης).
Εχουν περάσει περισσότερα από 10 χρόνια από την πλήρη εφαρμογή του δόγματος. Τότε, περί τον Οκτώβριο, οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις με την κυπριακή Εθνική Φρουρά διεξήγαγαν από κοινού τις συνδυασμένες μεγάλης κλίμακας ασκήσεις «Τοξότης» και «Νικηφόρος». Ελληνικά μαχητικά πετούσαν πάνω από την Κύπρο και μοίρες ολόκληρες πολεμικών πλοίων «γεφύρωναν» την απόσταση ανάμεσα στην Κρήτη και την Κύπρο. Τότε οι Τούρκοι παρακολουθούσαν «απαθείς».
Σήμερα, με την ισορροπία δυνάμεων να έχει ανατραπεί όχι μόνο στον αέρα αλλά και στη θάλασσα, η Ελλάδα και η Κύπρος είναι υποχρεωμένες να περιορίσουν σε διπλωματικές κινήσεις τις αντιδράσεις τους απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις.
Πρόκειται για μια κλιμακούμενη κρίση, η οποία απαιτεί περίσκεψη και μεθοδευμένες ενέργειες. Στόχος πρέπει να είναι η αποτροπή μιας δυσμενούς εξελίξεως, όπου η τουρκική ναυτική παρουσία νοτίως της Κύπρου θα γίνει καθεστώς, όπως έγιναν οι παραβιάσεις στον εναέριο χώρο του Αιγαίου.
Σε αυτή τη φάση, η απάντηση θα μπορούσε να είναι μόνο μια αντίστοιχη ναυτική παρουσία και ετοιμότητα, στην περιοχή την οποία η Τουρκία θέλει να αμφισβητήσει. Η Κύπρος δεν έχει τέτοια δυνατότητα, αφού ακύρωσε το πρόγραμμα αποκτήσεως δύο πυραυλοφόρων περιπολικών τα οποία προσφέρονταν με leasing από το Ισραήλ.
Το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό έχει περιορίσει τη δύναμή του σε μείζονες μονάδες επιφανείας σε 13 φρεγάτες, μερικές από τις οποίες δεν έχουν καν εκσυγχρονισθεί, αν και πλησιάζουν το 30ό έτος της ηλικίας τους.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία έχει θέσει σε υπηρεσία δύο νεότευκτες κορβέτες κλάσεως Mil Gem, που σχεδιάσθηκαν και κατασκευάσθηκαν στη χώρα. Αλλες έξι προγραμματίζεται να ακολουθήσουν. Οι φρεγάτες αριθμούν τις 16, οκτώ τύπου ΜΕΚΟ 200Τ και οκτώ παλαιότερες, τύπου Perry, που αποκτήθηκαν μέσω προγραμμάτων αμερικανικής βοηθείας. Σε αυτές πρέπει να συνυπολογισθούν πέντε παλιές γαλλικές κορβέτες τύπου Α69, οι οποίες αποδεικνύονται εξαιρετικά χρήσιμες, αφού σηκώνουν το βάρος αποστολών «ρουτίνας» ή ακόμη και προκλήσεων πλέοντας, αφού και οι πλόες τους μέσα από ελληνικά χωρικά ύδατα έχουν αυξηθεί.
Απάντηση σε αυτές τις ενέργειες δεν μπορεί να δοθεί ούτε από μικρότερα περιπολικά ή πυραυλακάτους. Μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικά σε μια πολεμική επιχείρηση, σε μια κρίση όμως ή σε μια αποστολή επιδείξεως σημαίας οι απαιτήσεις είναι διαφορετικές και πολλές φορές δυσκολότερες.
Τα υποβρύχια, εξάλλου, που είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές ναυτικές μονάδες, μπορούν να αναλάβουν πολλές αποστολές, αλλά σε αυτές δεν περιλαμβάνονται οι ναυτικός έλεγχος περιοχών (παρά μόνο η απαγόρευση) ούτε η επίδειξη σημαίας, που είναι το μεγάλο ζητούμενο στην παρούσα φάση.
Πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι την κατάσταση αυτήν την έχει σταθμίσει πολύ προσεκτικά το τουρκικό επιτελείο, το οποίο κάνει κινήσεις μόνο «στα σίγουρα», όταν δηλαδή έχει τη βεβαιότητα ότι θα επιβάλει τη θέλησή του με το ελάχιστο δυνατό κόστος.
