Διαγωγή κοσμιοτάτη ήταν ο τελικός απολογισμός των πανευρωπαϊκών τεστ αντοχής για τις ελληνικές τράπεζες. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τώρα οι τράπεζες μπορούν να ασχοληθούν με την πραγματική οικονομία και να εστιάσουν σε αυτό που προβλέπει το καταστατικό τους: να χρηματοδοτήσουν την οικονομία.
Για την κυβέρνηση, το βασικό πλεονέκτημα που έδωσαν τα τεστ αντοχής είναι ότι τα 11,4 δισεκατομμύρια του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας παραμένουν διαθέσιμα, χωρίς να χρειαστεί να απομειωθούν περαιτέρω για την κάλυψη κεφαλαιακών αναγκών των τραπεζών, όπως προβλέπει το Μνημόνιο. Αυτό θα αποτελέσει και το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της κυβέρνησης στις πιέσεις των δανειστών για παροχή τρίτου δανείου ή στο ενδεχόμενο νέου Μνημονίου.
Αυτά στη θεωρία, γιατί στην πράξη μπορεί να αλλάξουν πολλά. Οι τραπεζίτες υπενθυμίζουν, από την πλευρά τους, ότι η χρηματοδότηση της οικονομίας δεν είναι θέμα κεφαλαιακής επάρκειας των ελληνικών τραπεζών, γιατί αυτές όσα κεφάλαια είχαν διαθέσιμα πριν από τα stress tests τόσα έχουν και ύστερα από αυτά, με μικρές ίσως προσαυξήσεις για τις δύο τράπεζες, που πιθανώς θα χρειαστούν επιπλέον μικρές αυξήσεις κεφαλαίου (Εurobank και Εθνική Τράπεζα). Οπως σημειώνουν, το πρόβλημα της χρηματοδότησης έγκειται κυρίως στο συνολικό πολιτικό και οικονομικό κλίμα που αποθαρρύνει την επενδυτική δραστηριότητα και την «υγιή» ζήτηση χρηματοδότησης από επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Οσον αφορά την αποκλιμάκωση των επιτοκίων δανεισμού, και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει άμεσα, αφού οι τράπεζες χρειάζεται να ενδυναμώσουν και άλλο τη ρευστότητά τους. Τόσο ο χρόνος όσο και η έκταση μείωσης των επιτοκίων εξαρτώνται πρωταρχικά από τη συμπεριφορά των καταθετών προς τις τράπεζες και από το εάν θα ξεκινήσει πιο δυναμικά η επιστροφή των καταθέσεων.
Το ζήτημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων ίσως είναι και αυτό στο οποίο θα φανούν πιο άμεσα τα αποτελέσματα από τη δημοσιοποίηση των τεστ αντοχής. Οι τράπεζες έχουν πλέον μεγαλύτερη ευχέρεια να προχωρήσουν σε πιο γενναιόδωρες προτάσεις προς τους δανειολήπτες για τακτοποίηση των δανείων τους. Αυτό άλλωστε είναι και το Νο 1 πρόβλημα του κλάδου, με το συνολικό ποσό των «κόκκινων» δανείων να έχει ξεπεράσει πλέον τα 80 δισ. ευρώ.
Μετά την ολοκλήρωση των τεστ αντοχής ανοίγει θεωρητικά ο δρόμος για την επιστροφή τους και πάλι σε ιδιωτικά χέρια. Πρόθεση της κυβέρνησης είναι να προχωρήσει στη σταδιακή ιδιωτικοποίηση των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, στην αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών από Εθνική και Eurobank εντός του 2015, αλλά και στη δρομολόγηση των σχεδίων για ανταλλαγή των παραστατικών τίτλων δικαιωμάτων κτήσης μετοχών (warrants) που κατέχουν οι επενδυτές με τις μετοχές που κατέχει το ΤΧΣ. Αυτήν τη στιγμή το ΤΧΣ, αν και έχει μειώσει τη συμμετοχή του, διατηρεί ακόμη μερίδιο 66% στην Alpha Bank, 67% στην Τράπεζα Πειραιώς, 57% στην Εθνική Τράπεζα και 35% στη Eurobank.
Ομως πρακτικά η διαδικασία θα είναι δύσκολη, γιατί το υπουργείο Οικονομικών δεν μπορεί να ανακτήσει από το ΤΧΣ ούτε σεντ από τα 25 δισ. ευρώ που έβαλε στις τέσσερις τράπεζες χωρίς να έχει ζημιές. Αυτή τη στιγμή η αξία των μετοχών που κατέχει το Ταμείο έχει υποχωρήσει χαμηλότερα των 15 δισ. ευρώ, που σημαίνει ότι το Ταμείο έχει απώλειες περί τα 10 δισ. ευρώ! Αν το Ταμείο προχωρήσει στην πώληση του μεριδίου του αυτήν τη στιγμή αναμένεται να βγει χαμένο, ιδιαίτερα δε στην περίπτωση της Εθνικής και της Eurobank. Το Ταμείο έχει καταβάλει ως μετοχικό άνω των 6 δισ. ευρώ στη Εurobank. Σήμερα αυτή η συμμετοχή του ΤΧΣ αποτιμάται μόλις 1,441 δισ. ευρώ, δηλαδή μετράει υποαξίες άνω των 4,5 δισ. ευρώ.
Σημαντικές απώλειες έχει το Δημόσιο και στην περίπτωση της Εθνικής Τράπεζας. Για την αύξηση κεφαλαίου της το Δημόσιο είχε καταβάλει 8,4 δισ. ευρώ λαμβάνοντας 2 δισ. μετοχές. Σήμερα η συμμετοχή του αποτιμάται σε περίπου 4 δισ. ευρώ, δηλαδή έχει υποαξίες περίπου 4,4 δισ. ευρώ.
Alpha Bank και Πειραιώς
Οσον αφορά τις ιδιωτικοποιήσεις, διαφορετική είναι η περίπτωση των Alpha Bank και Πειραιώς για τις οποίες το Ταμείο είχε καταβάλει 4 δισ. ευρώ και 6,9 δισ. ευρώ, αντίστοιχα. Στην Τράπεζα Πειραιώς το ΤΧΣ χάνει κάτι λιγότερο από 2 δισ. ευρώ. Η μοναδική συμμετοχή που έχει υπεραξία είναι αυτή στην Alpha Bank, όπου έβαλε περί τα 4 δισ. ευρώ και σήμερα η συμμετοχή αποτιμάται περί τα 4,7 δισ. ευρώ.
Πώς οι αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου (την περασμένη άνοιξη) βοήθησαν στην αξιολόγηση
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε την προηγούμενη Κυριακή τα αποτελέσματα των πανευρωπαϊκών stress tests, με τις ελληνικές τράπεζες να καταφέρνουν να τα περάσουν χωρίς απώλειες. Η άσκηση έχει χρονικό ορίζοντα τριών ετών (2014 έως 2016). Η κεντρική τράπεζα δημοσιοποίησε δύο αποτελέσματα για την κάθε τράπεζα, ένα με βάση το στατικό και ένα με βάση το δυναμικό σενάριο. Το πρώτο εξήχθη με βάση τους ισολογισμούς του 2013, ενώ το δεύτερο ενσωματώνει και τα δυναμικά στοιχεία του ισολογισμού, όπως τα τελευταία οικονομικά αποτελέσματα, τα έσοδα από τον αναβαλλόμενο φόρο, καθώς και κινήσεις αναδιάρθρωσης που έχουν πραγματοποιηθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη. Επομένως, η στατική εικόνα δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία, το σημαντικό ήταν εάν θα προέκυπταν νέες κεφαλαιακές ανάγκες και μετά την ενσωμάτωση των δυναμικών στοιχείων του ισολογισμού. Το αποτέλεσμα για τις ελληνικές τράπεζες καταγράφει την εξαιρετικά σημαντική επίπτωση που είχαν στην κεφαλαιακή τους επάρκεια οι αυξήσεις κεφαλαίου που πραγματοποίησαν την περασμένη άνοιξη με ιδιωτικά κεφάλαια (8,3 δισ. ευρώ) και στα πλάνα αναδιάρθρωσης που «έτρεξαν» μετά τα τεστ αντοχής που είχαν μεσολαβήσει από την Τράπεζα της Ελλάδος. Διαφορετικά, αν είχαν μείνει στα αποτελέσματα της 31ης Δεκεμβρίου του 2013, ορισμένες εξ αυτών θα είχαν πρόβλημα να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους υπό το νέο καθεστώς εποπτείας.
Πάντως, ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα και τις άμεσες κεφαλαιακές ανάγκες, όλες οι συστημικές τράπεζες έχουν δεσμευτεί με βάση τα σχέδια αναδιάρθρωσής τους για μείωση δραστηριοτήτων στο εξωτερικό, μείωση κόστους καταθέσεων (επιτόκια προθεσμιακών), περιορισμό καταστημάτων και μείωση του δείκτη δανείων-καταθέσεων.
Alpha Bank: Η Alpha Bank ήταν η μόνη ελληνική τράπεζα που πέρασε τη δοκιμασία με υπερεπάρκεια κεφαλαίων σε όλα τα σενάρια. Μάλιστα, η τράπεζα κατατάσσεται στις 20 κορυφαίες της Ευρώπης βάσει των αποτελεσμάτων. Η τράπεζα άντλησε την άνοιξη 1,2 δισ. ευρώ από τις αγορές. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εγκρίνει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της, το οποίο περιλαμβάνει και την πώληση περιουσιακών στοιχείων εκτός της κύριας δραστηριότητας, όπως είναι το ξενοδοχείο «Hilton».
Τράπεζα Πειραιώς: H Τράπεζα Πειραιώς κόπηκε με το στατικό μοντέλο, αλλά κάλυψε με το παραπάνω τις ανάγκες μέσω της αύξησης κεφαλαίου 1,75 δισ. ευρώ που πραγματοποίησε την περασμένη άνοιξη. Πάντως, με βάση το σχέδιο αναδιάρθρωσης της τράπεζας, ο όμιλος πρέπει να μειώσει δραστικά αριθμό υποκαταστημάτων και εργαζομένων έως το τέλος του 2017. Παράλληλα, έως τον Ιούνιο του 2018 είτε θα πρέπει να έχει μειώσει το ενεργητικό της στο εξωτερικό στο ύψος των 3,1 δισ. ευρώ είτε θα πρέπει να πουλήσει το σύνολο των δραστηριοτήτων στο εξωτερικό, εκτός ορισμένων.
Εθνική και Eurobank: Εθνική Τράπεζα και Eurobank κόπηκαν με το στατικό μοντέλο και πέρασαν με βάση το δυναμικό. Ωστόσο, θα πρέπει να προχωρήσουν τα πλάνα αναδιάρθρωσης που κατέθεσαν στη γενική διεύθυνση ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Εθνικής Τράπεζας, το οποίο έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά δεν έχει υλοποιηθεί, περιλαμβάνει την πώληση μειοψηφικού πακέτου της θυγατρικής της στην Τουρκία Finansbank, του ξενοδοχειακού συγκροτήματος του «Αστέρα» και του 100% και της θυγατρικής της NBGI (private equity). Αν ολοκληρωθούν αυτές οι πωλήσεις, τότε προκύπτει πλεόνασμα κεφαλαίου 2 δισ. ευρώ. Σε αυτά μάλιστα δεν περιλαμβάνονται τα πρόσθετα κεφάλαια από τον αναβαλλόμενο φόρο, τα οποία υπολογίζεται ότι μπορεί να φτάσουν το 1,2 δισ. ευρώ. Να σημειωθεί ότι η τράπεζα είχε αντλήσει την άνοιξη από τις αγορές 2,5 δισ. ευρώ.
Εσοδα 1,1 δισ. ευρώ αναμένεται να έχει η Eurobank από τον αναβαλλόμενο φόρο, ενώ η κεφαλαιακή βάση της θα ενισχυθεί περαιτέρω από τη θετική διαφορά εσόδων στο πρώτο εννεάμηνο του 2014 σε σχέση με τις υποθέσεις που έλαβε υπόψη το stress test. Παράλληλα, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, ο όμιλος έχει περιθώριο να αξιοποιήσει ή να μεταβιβάσει τη θυγατρική ασφαλιστική του Eurolife έως το τέλος του 2015 και φαίνεται ότι θα αναζητήσει την καλύτερη χρηματιστηριακή συγκυρία για να το πράξει. Η τράπεζα είχε αντλήσει από τις αγορές κεφάλαια 2,84 δισ. ευρώ, το υψηλότερο ποσό από όλες.
Πολυτίμη Οικονόμου
