Ο διεθνούς φήμης μουσικός Γιώργος Δέλφης, με λαμπρή καριέρα στο πιάνο της Οπερας και του Ανώτατου Ωδείου των Παρισίων, συνθέτης τραγουδιών, μελετητής του Πυθαγόρα και χαρισματικός ομιλητής, μιλάει στην «κυριακάτικη δημοκρατία»
Οι αληθινοί κοσμοπολίτες είναι εκείνοι που παραμένουν απαρασάλευτα Ελληνες – όπου κι αν βρεθούν, όσα χρόνια κι αν περάσουν μακριά από την εθνική εστία. Ο Γιώργος Δέλφης είναι ένας από αυτούς και έχει την ευρυμάθεια, το ερευνητικό και κριτικό πνεύμα ενός γνήσιου «συνολικού ανθρώπου», όπως αυτός αποδίδεται από τον λατινικό ορισμό «homo universalis». Ο κ. Δέλφης είναι μουσικός διεθνούς φήμης, με λαμπρή καριέρα στο πιάνο της Οπερας και του Ανώτατου Ωδείου των Παρισίων, συνθέτης τραγουδιών που συνδυάζουν το πνεύμα της Ορθοδοξίας με την αρχαία αρμονία, μελετητής του Πυθαγόρα και χαρισματικός ομιλητής σε ημερίδες (κυρίως στο εξωτερικό) και συνέδρια με θέμα την ελληνική φιλοσοφία. Η συζήτηση μαζί του είναι μια ευκαιρία να υπενθυμιστεί πόσο ιδιαίτερη είναι η ακτινοβολία της σκέψης των αιώνια ωραίων και έφηβων Ελλήνων…
Ανήκετε σε μια ειδική κατηγορία Ελλήνων: Εκείνη των Αιγυπτιωτών. Τι είναι εκείνο που κατά τη γνώμη σας δημιουργεί αυτή τη διαφορά;
Οι αναμνήσεις μου από την Αίγυπτο είναι για μένα πνευματική τροφή. Ζώντας τα 18 μου πρώτα χρόνια στην Αίγυπτο παρατηρούσα ότι οι ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ μεγάλων και μικρών, Ελλήνων και ξένων, ήταν, για το παιδάκι που ήμουν, ένα συνεχές θεατρικό έργο. Κάθε στιγμή γέμιζε την ψυχή μου με χαρά. Ο μεγάλος αγώνας της ζωής είναι να βρίσκουμε την ομορφιά του κόσμου πίσω από την καθημερινότητα, και πολύ συχνά μάλιστα, μέσα στην καθημερινότητα. Να εκτιμάμε ένα ωραίο πρόσωπο, έναν καλόν άνθρωπο, έναν καλό λόγο, ένα ωραίο χαμόγελο.
Πώς ασχοληθήκατε με τη μουσική; Υπήρξε κάποιο περιστατικό που «πυροδότησε» το ενδιαφέρον σας;
Το πιάνο της θείας μου Μαρίας, που βρέθηκε στο σπίτι μας λόγω ελλείψεως χώρου στο δικό της, ήταν το ωραιότερο δώρο της μοίρας μου. Οταν ερχόταν σπίτι να παίξει τα κομμάτια του Σοπέν και του Λιστ, που είχε μάθει από καιρό, ήταν για μένα οι ωραιότερες στιγμές της ζωής μου. Ο πατέρας μου ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με την κλασική κιθάρα, αλλά τα Σαββατοκύριακα έπαιζε τις επιτυχίες του ’50 στο πιάνο εναρμονίζοντας τα ακούσματά μου με δύο γένη μουσικής: το κλασικό και το ελαφρό. Ετσι από πολύ νωρίς είχα ήδη διαλέξει την απασχόλησή μου, που έγινε αργότερα πάθος και φως στη ζωή μου: τη μουσική. Η λατρευτή μου μητέρα φρόντισε από τα τέσσερά μου χρόνια να βρει τη σωστή δασκάλα ως το Ωδείο του διάσημου πιανίστα Τίγκερμαν, που ζούσε στο Κάιρο για λόγους υγείας.
Περάσατε πρώτα από την Αθήνα για να καταλήξετε να ζείτε μόνιμα στο Παρίσι. Ποια από τις δύο πόλεις προτιμάτε και γιατί;
Μετά το γυμνάσιο στο Κάιρο ήρθα το ’64 στην Αθήνα. Γράφτηκα στο Καποδιστριακό για τη φιλοσοφία και στο Ωδείο Αθηνών για το πιάνο και τα θεωρητικά. Για να πληρώσω τις σπουδές μου χρειάστηκε να παίζω στο Χίλτον κάθε απόγευμα ή στο Μονπαρνές, όπου η τύχη μού χαμογέλασε άλλη μία φορά. Ενας συμπαθέστατος πελάτης, ο κ. Φλέγγας, τότε διευθυντής της καπνοβιομηχανίας Κεράνη, μου πρότεινε μία υποτροφία για το εξωτερικό. Ετσι, με την άφιξη της χούντας βρέθηκα στο Παρίσι, όχι σαν όνειρο αλλά σαν πραγματικότητα… Η πραγματικότης είναι ότι η μουσική δεν πάει χωρίς την ελευθερία και την ειλικρίνεια. Η εξορία αυτή ξύπνησε το πνεύμα μου στο νόημα που έχει το ταξίδι της ζωής στη γη. Εάν όλοι όσοι ζουν στην Ελλάδα την αγαπούσαν πραγματικά, θα ήμασταν στο σημερινό χάλι; Η σημερινή μου πατρίδα είναι το σύμπαν: Αυτό το σύμπαν που κατοικούσε ο Σωκράτης όταν ο μαθητής του Πλάτων τον θεωρούσε «άτοπον».
Πού εντοπίζετε τη βασικότερη διαφορά Ελλήνων και Γάλλων; Τώρα με την κρίση έχει αμαυρωθεί η εικόνα μας στον χώρο όπου κινείστε;
Ο Ελληνας είναι λογικός, ενώ ο Γάλλος είναι ρατσιοναλιστής. Ο Ελληνας θαυμάζει τη φύση σαν θείο έργο, ενώ ο ρατσιοναλισμός προτείνει την υποταγή της φύσεως στη δύναμη του ανθρώπου. Από εκεί γεννιούνται δύο ανθρωπιστικές αντιλήψεις τελείως διαφορετικές. Ο σύγχρονος Ελληνας ζει στα δύο και ο Γάλλος αναζητά την ελληνική λογική. Ολόκληρο πρόγραμμα…
Δεν έχει σημασία για εμάς τους Ελληνες τι εικόνα δίνουμε στους Γάλλους ή στους άλλους. Η ουσία είναι η ποιότης της σχέσεως που υπάρχει μεταξύ μας. Τι κάνουμε μαζί για να αντεπεξέλθουμε σ’ αυτόν τον αγώνα με αξιοπρέπεια. Οταν μιλάω στους φίλους μου Γάλλους για την Ελλάδα, την αρχαία ή την σύγχρονη, ζητούν το αληθινό ελληνικό πνεύμα, όπου μία ερώτηση γεννάει δύο. Αυτό είναι πάρα πολύ ευχάριστο.
Ξεκινήσατε μόνος μεταξύ αγνώστων σε μια ξένη χώρα και κατορθώσατε να διακριθείτε στον χώρο σας. Κάνατε μια αξιοζήλευτη σταδιοδρομία στη γαλλική μουσική σκηνή. Στην Ελλάδα νομίζετε ότι θα πετυχαίνατε;
Η επιτυχία δεν είναι ν’ ανεβούμε στην σκηνή, αλλά να μοιραστούμε ένα μήνυμα που έχει νόημα και δίνει νόημα στη ζωή των συνανθρώπων μας. Οταν διαβάζω ότι οι συμπατριώτες μου αυτοκτονούν εξαιτίας της κρίσεως, αναρωτιέμαι πώς δεν ενδιαφέρθηκαν πιο πριν για την ελληνική φιλοσοφία, όπου η σωφροσύνη είναι η σπονδυλική στήλη όλης της διδασκαλίας: Το «Μηδέν άγαν» το «Μέτρον άριστον», το «Γνώθι σαυτόν» και άλλα τόσα, που οι παπαγάλοι γνωρίζουν άριστα, χωρίς όμως να τα εμβαθύνουν, είναι όπλα και ασπίδες για όλες τις δοκιμασίες της ζωής.
Γιατί οι Γερμανοί αξιωματούχοι συμπεριφέρονται με τόση στυγνότητα και τιμωρητική διάθεση απέναντι στους Ελληνες;
Το σημαντικότερο γεγονός είναι ότι πολλοί Γερμανοί υπογράφουν μια αίτηση για τη διευθέτηση του ελληνικού δανείου εντός της Ευρώπης. Ο κ. Βαρουφάκης εξηγεί λαμπρότατα ότι η έξοδος της Ελλάδος από την ευρωζώνη είναι η αρχή της κατάρρευσης του χάρτινου ευρωπαϊκού πύργου. (Ο ευρωπαϊκός πύργος είναι χτισμένος στο μοντέλο του πύργου της Βαβέλ… Δεν σας λέει τίποτα; Ατελείωτος στην κορυφή…)
Τι είδους κρίση νομίζετε ότι περνάμε; Οικονομική, κοινωνική, εθνική, πνευματική, πολιτισμική;
Θα ήταν πολύ κρίμα να μιλάμε για ελληνική φιλοσοφία και να μην ξέρουμε τι γίνεται στον σημερινό κόσμο. Το ελληνικό πνεύμα δεν είναι παρελθόν, το μήνυμά του είναι διαχρονικό. Εάν η κρίση δεν είναι διάκριση, χάνουμε την ώρα μας και την ενέργειά μας με στείρες συζητήσεις. Η αφύπνιση δεν γίνεται χωρίς προσπάθεια. Ο μύθος του σπηλαίου δεν είναι παραμυθάκι για παιδιά. Είναι διαχρονικό μήνυμα, είναι όπλο. Το όπλο του πνεύματος είναι το φως, το φως το αληθινό, όχι αυτό της οθόνης ή των ταμπλετών. Η σύγχρονη κρίση είναι η αντίθεση του αληθινού φωτός που παρέχει το πνεύμα έναντι του ψεύτικου φωτός, που σαγηνεύει τις αισθήσεις και μας οδηγεί στην καταστροφή. Η σύγχρονη κρίση δεν είναι απλά κρίση, αλλά καταστροφή. Καταστροφή σημαίνει κάτω-στροφή. Για τους Κινέζους είναι η καλύτερη θέση. Από εκεί μπορούμε να πατήσουμε για ν’ αρχίσουμε την άνοδο. Η χειρότερη θέση είναι η κορυφή, πάντα για τους Κινέζους, από εκεί μόνο η πτώση είναι δυνατή. Ας προσπαθήσουμε να κατεβούμε ως τα βάθη της αρχαιότητας. Ενας μεγάλος αλχημιστής λέει: «Οσο πιο ψηλά ανεβαίνει ένα δέντρο τόσο πιο βαθιά πάνε οι ρίζες του». Πόσες φορές ο Ελληνας έχει ξαναρχίσει τη ζωή του; Είναι γραμμένο κάπου ότι ο Οδυσσέας, όταν γύρισε στην Ιθάκη, μετά από κάμποσο καιρό, έφυγε ξανά για άλλες περιπέτειες. Αυτός είναι ο Ελληνας.
«Αν ο Πυθαγόρας ζούσε στη σημερινή εποχή, θα προσαρμοζόταν στα σύγχρονα δεδομένα»
Με τη μουσική σας ποιο μήνυμα προσπαθείτε να περάσετε;
Ακριβώς αυτήν την αγάπη κι αυτή τη χαρά που δεν γνωρίζουμε πριν από την τέλεια εσωτερική ειρήνη. Εδώ το μήνυμα είναι δυνατό, γιατί η προτεραιότητα δίνεται στον μέσα κόσμο κι όχι στη μόδα του κόσμου και την επικαιρότητα. Το site greecepeace.com δίνει μια ιδέα αυτής της προσπάθειας. Μεγάλοι σύγχρονοι μουσικοί έχουν συμβάλει σ’ αυτό.
Πόσον… Πυθαγόρα έχετε βάλει στις νότες σας;
Για μένα ο Πυθαγόρας δεν είναι ένα αρχαιολογικό ή καλλιτεχνικό ζητούμενο. Αν ο Πυθαγόρας ζούσε στη σημερινή εποχή, δεν θα δίσταζε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Αντίθετα, θα χαιρόταν να δει πόσο οι σύγχρονοι ενδιαφέρονται για τις ανακαλύψεις του.
Πώς έχει υποδεχτεί τις δημιουργίες σας το ευρωπαϊκό κοινό;
Οσοι μου δίνουν τη γνώμη τους μου λένε ότι βγάζουν τον δίσκο από το αυτοκίνητο και τον ακούνε στο σπίτι, κι όταν πάλι φεύγουν το βάζουν στο αμάξι. Αυτό είναι ευχάριστο, γιατί σημαίνει ότι εκτιμούν εξίσου τη μουσική αλλά και τον άνθρωπο. Από την άλλη πλευρά, είναι πιο κοντά στο νόημα της μουσικής, γιατί απολαμβάνουν ένα έργο και όχι ένα κομμάτι αφηρημένο από μια συλλογή. Η κάθε ραψωδία του Ομήρου έχει σχέση με την προηγούμενη και την επόμενη. Η μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι η ερμηνεία μιας συλλογής συνθέσεών μου από τον εξαιρετικό βιολίστα Μισέλ Μιχαλακάκο, -άλλος Ελλην της διασποράς- στον Καθεδρικό Ναό Σεν Σαπέλ των Παρισίων. Ο Μισέλ Μιχαλακάκος είναι δάσκαλος στο Ανώτατο Ωδείο των Παρισίων και εκτός από τη διδασκαλία γυρίζει τον κόσμο, όπως και ο πατέρας του, με τη βιόλα. Στη Σεν Σαπέλ παρουσιάζει έργα των Μπαχ, Πιατσόλα και δικά μου με την κόρη του Ελοντή στο βιολί, την αδελφή του Θαλή στο βιολοντσέλο και τον εκλεκτό κοντραμπασίστα Μπερνάρ Καζοράν: Το κουαρτέτο «Μιχαλακάκος», που εύχομαι μια μέρα ν’ ακούσουμε και στην Ελλάδα. Πρέπει να τονιστεί ότι στην περίφημη Σεν Σαπέλ ερμηνεύονται έργα παλαιών μουσικών. Η συμμετοχή των συνθέσεών μου σ’ αυτές τις εκδηλώσεις είναι κάτι το σπάνιο.
Τα σχέδιά σας για το μέλλον;
Ενας δίσκος με ησυχαστικές συνθέσεις μόνος στο πιάνο, διάφορα ρεσιτάλ στα νησιά μας, τρεις διαλέξεις στον Πυθαγόρα και τον Ερωτα και λίγη ξεκούραση στη Λέρο με αγαπητούς φίλους και τα παιδιά.
«Απλοποιώ τα πράγματα για να γίνουν προσιτά στον καθένα»
Ενώ είστε πιανίστας και συνθέτης, μια από τις βασικότερες δραστηριότητές σας είναι να δίνετε διαλέξεις σ’ όλο τον κόσμο για τον Πυθαγόρα και την ελληνική φιλοσοφία. Πώς προέκυψε αυτό;
Μπορώ να πω ότι η Οπερα και το Ανώτατο Ωδείο των Παρισίων, όπου συνέβαλα ως πιανίστας επί 40 χρόνια, δεν αλλοίωσαν τίποτε στον εσωτερικό μου κόσμο. Αντιθέτως, τροφοδότησαν την έμπνευσή μου για το προσωπικό μου έργο: Επτά δίσκοι από το 1999 και ένας υπό ετοιμασία. Παράλληλα, οι απορίες μου για την αρχαία Ελλάδα δεν μειώθηκαν ποτέ. Η πιο σημαντική περιπέτεια άρχισε το 2000 στην Κορέα, όπου έγινε ένα συνέδριο με επιστήμονες και καλλιτέχνες γύρω από διάφορα θέματα, μεταξύ των οποίων και η μουσική. Καλεσμένος από τον διευθυντή Ερευνών στο CNRS, το Κέντρο Ερευνών των Παρισίων, Jean Maruani, είχα την εξαιρετική τύχη να βρεθώ με τον συμπατριώτη μου αριστούχο μαθηματικό και μουσικό Δημήτριο Λέκκα και τον συμπαθέστατο τραγουδιστή και μουσικολόγο Θανάση Μωραΐτη στο ίδιο τραπέζι με θέμα τη μουσική. Ο καθένας πρόσφερε τη δικιά του άποψη ζωντανεύοντας τη θεία μορφή ενός από τους σημαντικότερους άνδρες της ανθρωπότητας, του Πυθαγόρα, ή τη θεωρία των κλιμάκων και της επιρροής της μουσικής στην ανθρώπινη ζωή. Από εκεί και έπειτα οι έρευνές μου εμβάθυναν στο ζήτημα και ακόμα υπάρχουν άπειρες ανακαλύψεις στον ορίζοντα. Από τότε έχω εκτείνει τις έρευνές μου.
Οι ξένοι αποδέχονται όσα τους λέτε; Τους επηρεάζουν; Είναι εξίσου καλοί ακροατές με τους Ελληνες, καλύτεροι ή χειρότεροι;
Εμπνευσμένος από το παράδειγμα των Ελλήνων, απλοποιώ τα πράγματα για να γίνουν προσιτά στον καθένα. Ως σήμερα κανείς δεν εγκατέλειψε ομιλία μου πριν από το τέλος. Στο τέλος μάλιστα πολλοί θέτουν διάφορες ερωτήσεις. Το ελληνικό πνεύμα εμπνέει κάτι ερωτικό… εξ ου και το ερωτηματικό…
Παναγιώτης Λιάκος
