Για ό,τι πρόκειται να μας διαλύσει εργαζόμαστε και συστηματικά αλλά και πυρετωδώς
«Κι ο στρατηγός ο γνωστικός για τα πιο μισητά θυσίασε τα πιο ακριβά του· το τέκνο του, τη χαρά του σπιτιού του, τα χάρισε στον αδελφό του, για να βρη εκείνος τη γυναίκα του την κλεμμένη με το θέλημά της κι όχι με το στανιό».
Ευριπίδου «Τρωάδες», στ. 370-373, Απαντα Αρχαίων Ελλήνων, εκδόσεις Πάπυρος σελ. 35.
Εδώ μιλά η Κασσάνδρα. Φημίζεται για τις δυσοίωνες προφητείες της, αλλά η αλήθεια και η ακρίβεια είναι κακοί οιωνοί μόνο για εκείνους που επιλέγουν να ζουν δίχως αυτές. Η κόρη της Εκάβης, που ετοιμάζεται να καταντήσει «κρυφό ταίρι στο κρεβάτι του Αγαμέμνονα» (στ. 252), αφηγείται εικόνες από το μέλλον κι εξηγεί τις βάσεις τους στο παρελθόν, ευρισκόμενη σε κατάσταση ιερής μανίας. Η στάση της απέναντι σ’ εκείνον που πάτησε την πατρίδα της κι ετοιμάζεται να την ατιμάσει χαρακτηρίζεται από οίκτο και πικρή ειρωνεία. Στο αρχαίο κείμενο τον χαρακτηρίζει σκωπτικά «σοφό» εννοώντας το ακριβώς αντίθετο.
Ο Αγαμέμνων θριάμβευσε τυπικά και κατατροπώθηκε ουσιαστικά. Στο Φαίνεσθαι είναι ο στρατηγός που πολιόρκησε επιτυχώς την Τροία του φωτός και στο Είναι αξιολογείται περίπου ως αυτόχειρας χωρίς αιτία! «Εχθίστων ύπερ τα φίλτατα ώλεσε». Η Ιφιγένεια, η κόρη του, έγινε σφαχτάρι για να φυσήξει άνεμος και να σαλπάρει η πολεμική νηοπομπή των Ελλήνων για την Τροία. Ο Αγαμέμνων θυσίασε τη χαρά της οικογένειάς του για να βρει ο αδελφός του Μενέλαος την Ελένη, που τον εγκατέλειψε με τη δική της θέληση! Τα πιο αγαπημένα, δηλαδή, θυσία για να βρεθούν τα πιο μισητά.
Αυτή είναι η άχαρη ιστορία των περιττών δαπανών όλων των κοινωνιών, όλων των εποχών. Αυτή είναι η σύνοψη του προσωπικού δράματος των ανθρώπων που δεν μπορούν να διαχειριστούν την ισχύ του ατομικού όπλου, το οποίο αποκαλείται ελεύθερη επιλογή. Πόσοι πολιτικοί δεν έχουν κατασπαταλήσει το ακριβό (ανθρώπινο δυναμικό, εργατοώρες, κρατικούς πόρους) για το ευτελές προσωπικό τους συμφέρον, τη μεγαλομανία τους, τις εμμονές και τις ιδεολογικές αγκυλώσεις; Πόσα εκατοντάδες εκατομμύρια νέων, ηλικιωμένων, αμάχων, βρεφών, ανθρώπων όλων των ηλικιών δεν έχουν κομματιαστεί σε αχρείαστους πολέμους;
Και σε προσωπικό επίπεδο. Πόσο χρόνο έχουμε δαπανήσει ασχολούμενοι με πράγματα και πρόσωπα που όχι μόνο δεν μας ωφέλησαν αλλά μας έβλαψαν; Πόσες ελπίδες και προσδοκίες έχουμε επενδύσει σε καταστάσεις που οδήγησαν στην απώλεια, στη θλίψη, στην απογοήτευση;
Ο Ευριπίδης είχε αποθέματα διαύγειας ικανά για να του δείξουν ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα επενδύεται λίγο στο καλό, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της αφιερώνεται στην καταστροφή. Εργαζόμαστε συστηματικά, πυρετωδώς για ό,τι πρόκειται να μας διαλύσει. Ο καθένας αν κοιτάξει προς τα πίσω στη διαδρομή του θα δει ότι οι επιτυχίες που έχει κατορθώσει έγιναν σε πείσμα και του ίδιου του εαυτού του, που σπαταλήθηκε στο τίποτα.
Οικονομία
Οι άνθρωποι που έχουν εξελιχθεί και ως προσωπικότητες αλλά και ως επαγγελματίες έχουν μια κοινή ιστορία να αφηγηθούν: ξοδεύτηκαν όσο το δυνατόν λιγότερο στα πεδία των «εχθίστων» και αφιέρωσαν όσο περισσότερο κόπο, ενδιαφέρον και αγάπη είχαν στα «φίλτατα». Οσα γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι φέρουν τη σφραγίδα της αρετής και τα αποδεχόμαστε ως συμβατά με τις αξίες μας χρήζουν της προσοχής μας. Δεν πρέπει να τα θυσιάζουμε σαν την Ιφιγένεια στον βωμό γινατιών, αλγεινών σκέψεων, πόθων και παθών.
Στην τραγωδία η Κασσάνδρα απευθύνει τα λόγια της στη μητέρα της Εκάβη και μέσω εκείνης, της επιβλητικής μάντισσας, ο Ευριπίδης μάς προτείνει να μην καταφεύγουμε σε ανάξιες δραστηριότητες.
Ο ίδιος δεν έγραψε αυτούς τους στίχους δίχως να έχει πληρώσει το αντίτιμό του στη γνώση. Οι γάμοι του πρώτα με τη Μελιτώ και έπειτα τη Χοιρίνη (ή Χοιρίλη) δεν στέφθηκαν με ιδιαίτερη… επιτυχία. Αμφότερες οι γυναίκες που επέλεξε ο τραγικός ποιητής δεν άφησαν και τόσο καλό όνομα στην Ιστορία. Και οι δύο γάμοι του Ευριπίδη διαλύθηκαν λόγω της απιστίας των γυναικών – κάτι που έκανε την πένα του κάπως περισσότερο δηκτική από άλλους ομότεχνούς του σε συναφείς περιπτώσεις. Γι’ αυτό και η τόση ένταση της αναφοράς του στην Ελένη «την κλεμμένη με το θέλημά της κι όχι με το στανιό».
Παναγιώτης Λιάκος
