Τα «επενδυτικά κεφάλαια δυστυχίας», που κάνουν εξώσεις με βαριοπούλες, αναζητούν στη Αθήνα γραφεία για ενοικίαση εν όψει των επαφών με τις τράπεζες για την αγορά (αντί πινακίου φακής) των ανεξόφλητων χρεών
Από τον
Βασίλη Παπακωνσταντόπουλο
[email protected]
Ετοιμα να ορμήσουν στα «κόκκινα» δάνεια επιχειρήσεων και νοικοκυριών είναι ξένα funds, τα οποία αγοράζουν αντί χαμηλού αντιτίμου δάνεια καταχρεωμένων τραπεζών. Δεν είναι τυχαίο ότι η ονομασία τους είναι «distress funds», που σε ακριβή μετάφραση σημαίνει «επενδυτικά κεφάλαια δυστυχίας». Πρόσφατες, άλλωστε, είναι οι εικόνες από την Ισπανία, με χιλιάδες υπερχρεωμένους πολίτες να χάνουν τα σπίτια τους και να μένουν στον δρόμο. Το τελευταίο διάστημα εκπρόσωποι των κερδοσκοπικών αυτών funds πηγαινοέρχονται στην Ελλάδα και αναζητούν γραφεία για ενοικίαση εν όψει των επαφών με τις τέσσερις τράπεζες, ανοίγοντας τον δρόμο σε μαζικές εκποιήσεις και πλειστηριασμούς ακινήτων. Οταν ολοκληρωθούν τέτοιες πωλήσεις, οι δανειολήπτες θα βρεθούν να χρωστούν το δάνειο πλέον σε ξένες εταιρίες, οι οποίες θα ξεκινήσουν διαδικασίες είσπραξης με χρηματοοικονομικά και όχι με κοινωνικά κριτήρια, κάτι που σημαίνει ότι οι πιέσεις για τους δανειολήπτες θα είναι ασφυκτικές. Με φόντο τη διαδικασία ανακεφαλαιοποίησής τους, οι ελληνικές τράπεζες θα πρέπει να προχωρήσουν σε διπλό ξεκαθάρισμα των «κόκκινων» δανείων που ξεπερνούν τα 100 δισ. ευρώ.
Το μεγάλο αγκάθι
Το πρώτο αφορά τα επιχειρηματικά δάνεια και το δεύτερο τα στεγαστικά, με τα πιστωτικά ιδρύματα να καλούνται να αποφασίσουν ποια από αυτά είναι εξυπηρετούμενα και ποια όχι. Από το σύνολο των «κόκκινων» δανείων, το 65% αφορά μεγάλα επιχειρηματικά, το 30% στεγαστικά και δάνεια των μικρομεσαίων, ενώ το 5% είναι καταναλωτικά. Το μεγαλύτερο αγκάθι αποτελούν τα επιχειρηματικά δάνεια, που αγγίζουν τα 65 δισ. ευρώ και οι τράπεζες θα κληθούν να αποφασίσουν ποιες υπερχρεωμένες επιχειρήσεις είναι βιώσιμες και ποιες όχι. Για όσες είναι βιώσιμες θα γίνουν ρύθμιση χρεών, αναδιάρθρωση και αλλαγή μάνατζμεντ, το οποίο θα περιέλθει στον έλεγχο της τράπεζας. Στον αντίποδα, όσες δεν είναι βιώσιμες θα ρευστοποιηθούν άμεσα, τουτέστιν εκποίηση περιουσιακών στοιχείων και απολύσεις εργαζομένων.
Κάτι αντίστοιχο αναμένεται να γίνει και με τα στεγαστικά δάνεια. Οι τράπεζες θα παράσχουν διευκολύνσεις αποπληρωμής για όσα δάνεια κριθούν εξυπηρετούμενα, ενώ για εκείνα που θεωρήσουν ότι δεν μπορούν να αποπληρωθούν ενδέχεται να προχωρήσουν ακόμη και σε κατασχέσεις των ακινήτων.
Οι προσφορές
Κάπου εδώ εμφανίζονται τα ξένα distress funds. Τα αποκαλούμενα «κοράκια» των αγορών ενδιαφέρονται για τα «κόκκινα» δάνεια εξαιτίας των χαμηλών τιμών που αγοράζουν, θεωρώντας τα δάνεια αυτά έναν αποδοτικό τρόπο επένδυσης στο real estate. Οι προσφορές που δίνονται για τα δάνεια από τις ξένες εταιρίες ξεκινούν από το 5% της αξίας τους, όταν πρόκειται για καταναλωτικά δάνεια που δεν εξοφλούνται, και φτάνουν έως το 45%-50% όταν πρόκειται για δάνεια με υποθήκη τα οποία είναι ενήμερα. Εκπρόσωποι των εταιριών αυτών βρίσκονται το τελευταίο διάστημα στην Αθήνα, αναζητώντας γραφεία για ενοικίαση.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι έχουν ξεκινήσει συζητήσεις με το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, μέσω του οποίου προωθείται η πώληση μεγάλους μέρους των «κόκκινων» επιχειρηματικών δανείων, με τη σύμφωνη γνώμη των τεσσάρων ελληνικών τραπεζών, που επιθυμούν να μειώσουν τα «ανοίγματα» στα χαρτοφυλάκιά τους. Ηδη η Alpha Bank έχει έρθει σε επαφή με την ισπανική Actua και η Πειραιώς με την KKR, ενώ υπάρχει έντονο ενδιαφέρον από μεγάλα equity και funds. Τα equity funds εκτιμούν τη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης και αναζητούν λύσεις με αλλαγές διαχείρισης, παίρνοντας στην ουσία τον έλεγχο της επιχείρησης.
Σύμφωνα με πληροφορίες, τα funds που αυτήν τη στιγμή είναι σε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας με τις ελληνικές τράπεζες και δείχνουν ενδιαφέρον για τα «κόκκινα» δάνεια είναι: α) το Oaktree, μεγάλος αμερικανικός επενδυτικός οργανισμός, με δραστηριότητες σε όλο το φάσμα των επενδύσεων, β) το York Capital, γνωστό στην Ελλάδα από τις επενδύσεις σε TEPNA, ελληνικά ομόλογα κ.λπ., γ) η Valde Capital Investment, επενδυτικός οργανισμός με στρατηγική την εξαγορά πλειοψηφίας ή και 100% επιχειρήσεων, δ) η Paulson Fund, εταιρία διαχείρισης hedge fund από τη Νέα Υόρκη με σημαντικές επενδύσεις στις μετοχές των τραπεζών, ε) η αμερικανική Marathon Asset Management, που δραστηριοποιείται στις διεθνείς χρηματαγορές, στ) το Fortress Investment Group, μεγάλο αμερικανικό hedge fund που είχε επιδείξει ενδιαφέρον για την αγορά των στεγαστικών δανείων της Citibank.
Η τρόικα
Στο παιχνίδι για την πώληση των «κόκκινων» δανείων έχει μπει και η τρόικα, πιέζοντας την κυβέρνηση να παραχωρήσει μέρος τους σε ξένα funds, προκειμένου να ανασάνουν λίγο οι τράπεζες και να αυξηθεί η ρευστότητα στην αγορά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ζητούν από τα αρμόδια υπουργεία να μειώσουν σημαντικά τα όρια προστασίας της πρώτης κατοικίας, με την ελληνική πλευρά να μην επιθυμεί την πώληση στεγαστικών δανείων, χωρίς όμως να μπορεί να εγγυηθεί ότι θα καταφέρει να αποτρέψει μία τέτοια εξέλιξη.
Η αδυναμία σύγκλισης της ελληνικής πλευράς με αυτή των θεσμών αποτυπώνεται και στην παράταση του χρόνου κατάθεσης του νομοσχεδίου για τα «κόκκινα» δάνεια. Οι εκτιμήσεις ανέφεραν ότι το σχέδιο νόμου θα έπαιρνε την τελική μορφή του εντός του Οκτωβρίου, κάτι τέτοιο όμως φαντάζει απίθανο, με το χάσμα που χωρίζει την κυβέρνηση από το κουαρτέτο των δανειστών να είναι μεγάλο.
Οι «εισβολές» στην Ισπανία και απειλή για χρεοκοπία στην Αργεντινή
Η είδηση ότι εκπρόσωποι των αποκαλούμενων distressed funds βρίσκονται στη χώρα μας και ενδιαφέρονται να αγοράσουν κοψοχρονιά «κόκκινα» δάνεια μεταφέρει μοιραίως τη σκέψη όλων στη δυστυχία που σκόρπισαν αυτά τα funds σε άλλες χώρες. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τις σκηνές από πόλεις της Ισπανίας, με την αστυνομία να βγάζει από τα σπίτια τους καταχρεωμένους ιδιοκτήτες. Παρόμοιες εικόνες δεν αποκλείεται να επαναληφθούν σύντομα στην Ελλάδα, αν αναλογιστεί κανείς ότι στο τέλος του έτους εκπνέει η παράταση του νόμου που προστατεύει την πρώτη κατοικία από πλειστηριασμούς, ενώ η τρόικα πιέζει να κατέβει σημαντικά το όριο προστασίας των δανειοληπτών που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη. Οι εταιρίες αυτές ειδικεύονται στην αναζήτηση και την αγορά περιουσιακών στοιχείων και δανείων από ιδιώτες και επιχειρήσεις που βρίσκονται υπό πίεση και αναγκάζονται να ξεπουλήσουν σε εξευτελιστικές τιμές. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η ακριβής μετάφραση των distress funds είναι «επενδυτικά κεφάλαια δυστυχίας». Τα συγκεκριμένα funds αγόρασαν σε εξευτελιστικές τιμές στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια χρεοκοπημένων τραπεζών σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία και η Αργεντινή, προσδοκώντας υπερκέρδη ακόμα και με την έξωση από τα σπίτια ανθρώπων που βρέθηκαν σε αδυναμία πληρωμής, και όπως φαίνεται σύντομα θα δούμε ανάλογες σκηνές και εδώ στην Ελλάδα.
Η παρουσία τους στην Ιρλανδία και την Ισπανία προκάλεσε διαδηλώσεις, ενώ εξοργισμένοι πολίτες βρέθηκαν να χρωστάνε σε άγνωστους με την απειλή εξώσεων. Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα δυστυχίας από την Ισπανία δεν υπάρχει. Μέσα σε μερικούς μήνες πουλήθηκαν σε τέτοια funds 4.860 εργατικές κατοικίες από τον δήμο και την τοπική κυβέρνηση της Μαδρίτης, όπως επίσης άλλες 1.000 εργατικές κατοικίες σε Βαλένθια, Ανδαλουσία, Μούρθια, Κανάρια νησιά. Ξεπουλήθηκαν ακόμα 13 κρατικά κτίρια από την τοπική κυβέρνηση της Καταλονίας, καθώς και ξενοδοχεία, ολόκληρα «μπλοκ» γραφείων, εμπορικά κέντρα σε Βαρκελόνη, Μαδρίτη. Από το 2008 έως το 2012 οι εξώσεις στην Ισπανία έφθασαν τις 363.000, ενώ κάθε μέρα υπολογιζόταν ότι 80 οικογένειες διώχνονταν κακήν κακώς από τα σπίτια τους, με τη συνοδεία της αστυνομίας. Στην Ιρλανδία, η δράση των distress funds προκάλεσε έντονη κυβερνητική κρίση. Ενυπόθηκα δάνεια τραπεζών αρχικής αξίας 5,7 δισ. ευρώ αγοράστηκαν από την κρατική bad bank ΝΑΜΑ για μόλις 2 δισ. ευρώ και εν συνεχεία πουλήθηκαν σε fund για 1,2 δισ. ευρώ. Αυτό που έχει προκαλέσει ακόμα μεγαλύτερες αντιδράσεις, είναι ότι στα χέρια αυτών των funds βρίσκονται περίπου 20.000 στεγαστικά δάνεια και ουδείς γνωρίζει ποια θα είναι η τύχη των σημερινών ιδιοκτητών τους. Τα αποκαλούμενα και «κοράκια» έχουν αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι τους και στην Αργεντινή. Η χώρα της Λατινικής Αμερικής απειλήθηκε με χρεοκοπία από τέτοια funds που προσέφυγαν στα αμερικανικά δικαστήρια.
Τρομοκρατούν και απειλούν ακόμη και για μία ημέρα καθυστέρησης της πληρωμής
Πολλά από τα δάνεια χιλιάδων Ελλήνων αναμένεται να περάσουν τους επόμενους μήνες στα χέρια των distress funds αντί πολύ χαμηλότερης τιμής από την ονομαστική αξία τους. Οι δανειολήπτες θα πρέπει να ενημερωθούν για τη διαδικασία που ακολουθείται και να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, καθώς οι εκπρόσωποι των εταιριών αυτών δεν αστειεύονται. Τα επενδυτικά κεφάλαια δυστυχίας δεν λειτουργούν με κοινωνικά κριτήρια, αλλά με αμιγώς χρηματοοικονομικά. Αυτό σημαίνει ότι θα επιδιώξουν με κάθε τρόπο να πληρωθούν εγκαίρως, χωρίς να λάβουν υπόψη τους ότι ο δανειολήπτης μπορεί να είναι άνεργος ή να του έχει μειωθεί ο μισθός στο μισό. Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κάτοχοι «κόκκινων» δανείων; Καταρχάς ότι η τράπεζα είναι υποχρεωμένη να τους ενημερώσει ότι το δάνειό τους πουλήθηκε σε τρίτο.
Παράλληλα, δεν αλλάζουν οι συμβάσεις που έχουν υπογράψει με την τράπεζα από την οποία δανείστηκαν. Δηλαδή το fund που θα αγοράσει ένα δάνειο δεν μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς το επιτόκιο ή τη διάρκεια αποπληρωμής του, αλλά θα πρέπει να τηρήσει τους όρους του δανείου που έχει υπογραφεί μεταξύ του πιστωτικού ιδρύματος και του πολίτη. Οταν ένα δάνειο περάσει πλέον στα χέρια των «γερακιών» αυτών, καλό θα είναι οι δανειολήπτες να είναι συνεπείς στις ημερομηνίες καταβολής των δόσεων.
Σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής μιας δόσης, ακόμη και μία ημέρα, θα δέχονται τηλεφωνικές κλήσεις από εισπρακτικές εταιρίες, κλήσεις που θα πυκνώνουν όσο μεγαλώνει η καθυστέρηση. Αν, τώρα, η πληρωμή καθυστερήσει 90 μέρες, δηλαδή τρεις μήνες, αρχίζουν τα σκούρα. Ακριβώς την επόμενη μέρα, την 91η, οι δανειολήπτες θα ενημερωθούν ότι είναι απαιτητό το σύνολο της οφειλής. Τι γίνεται σε περίπτωση που δεν είναι εφικτή η πλήρης εξόφληση του χρέους; Θα κινηθούν διαδικασίες κατάσχεσης του ακινήτου ή της επιχείρησης. Και όλα αυτά τη στιγμή που στο τέλος του έτους εκπνέει η τελευταία παράταση του νόμου που απαγορεύει τους πλειστηριασμούς της πρώτης κατοικίας έως το ποσό των 200.000 ευρώ. Η είσπραξη του δανείου θα συνεχίσει να γίνεται από την τράπεζα που τα πούλησε. Προκειμένου δε να μην είναι «αμελής» η τράπεζα στην είσπραξη αυτών των δανείων, θα προβλέπονται ρήτρες, σύμφωνα με τις οποίες αν αυξηθούν οι επισφάλειες στο συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο, η τράπεζα θα πρέπει να επιστρέψει στο fund τμήμα των χρημάτων που έλαβε από την πώλησή του.
Οι λύσεις που θα προσφερθούν προς τους δανειολήπτες είναι αυτές που περιγράφονται στον Κώδικα Δεοντολογίας της Τραπέζης της Ελλάδος, που επικαιροποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα. Τι προβλέπει ο κώδικας; Οτι οι δανειολήπτες που έως τις 15 Δεκεμβρίου θα έχουν αφήσει δάνειο απλήρωτο για πάνω από 30 μέρες, θα πρέπει να το ρυθμίσουν με την τράπεζα σε διάστημα ενός μηνός, αλλιώς μπορεί να δουν το σπίτι τους να βγαίνει στο σφυρί! Οι δανειστές πιέζουν την κυβέρνηση να κατεβάσει το όριο προστασίας της πρώτης κατοικίας πολύ κάτω από τα 375.000 ευρώ που είναι σήμερα, κάτι που θα αφήσει έκθετους χιλιάδες δανειολήπτες και θα ανοίξει πιθανότατα τον δρόμο για την πώληση «κόκκινων» δανείων σε ξένα funds-γύπες. Ο Κώδικας Δεοντολογίας αναφέρει ρητά: «Ο αποχαρακτηρισμός δανειοληπτών ως συνεργάσιμων μπορεί να έχει συνέπεια το εκπλειστηρίασμα της μοναδικής κατοικίας τους με νομικές διαδικασίες που προτίθεται να κινήσει το ίδρυμα». Αυτό σημαίνει ότι η θηλιά στον λαιμό εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, που αδυνατούν να καταβάλλουν τις δόσεις των δανείων, σφίγγει ακόμη περισσότερο.
Οι ιδιοκτήτες ακινήτων με «κόκκινα» δάνεια χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη κατατάσσονται όσοι έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, που προστατεύει ακίνητα αξίας έως και 375.000 ευρώ. Οι πιέσεις της τρόικας για να πέσει το όριο αυτό είναι ασφυκτικές, ζητώντας να προστατευτούν μόνο τα νοικοκυριά που βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν όσοι έχουν λάβει στεγαστικό δάνειο και έως σήμερα προστατεύονται από τον νόμο για τους πλειστηριασμούς. Στο τέλος του χρόνου, όμως, λήγει και η τελευταία παράταση για την προστασία της πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς, κάτι που σημαίνει ότι γίνεται ορατός για χιλιάδες δανειολήπτες ο κίνδυνος να δουν το σπίτι τους να βγαίνει στο σφυρί.
Στη διαδικασία της ρύθμισης με την τράπεζα μπορούν να υπαχθούν δάνεια που θα βρεθούν ακόμα και σε καθυστέρηση 90 ημερών και άνω έως τις 15 Δεκεμβρίου 2015. Η πρώτη ενημερωτική επιστολή θα σταλεί στους οφειλέτες έως τις 30 Δεκεμβρίου 2015 και θα τους καλεί να αποδείξουν ότι είναι «συνεργάσιμοι». Σε αυτό το χρονικό διάστημα θα πρέπει να υποβάλουν στην τράπεζα όλα τα απαραίτητα στοιχεία και αναλυτικές πληροφορίες για την οικονομική κατάστασή τους. Σε περίπτωση μη ανταπόκρισης του οφειλέτη, η τράπεζα εντός 15 ημερών από τη λήξη της προθεσμίας θα στείλει προειδοποιητική, αυτήν τη φορά, επιστολή. Εάν ο οφειλέτης απολέσει τον χαρακτηρισμό του «συνεργάσιμου», κινδυνεύει με πλειστηριασμό ακόμη και της μοναδικής κατοικίας του.
Οι «συνεργάσιμοι»
Οι οφειλέτες θα πρέπει να γνωστοποιήσουν όλα τα στοιχεία τους στην τράπεζα αν θέλουν να χαρακτηριστούν «συνεργάσιμοι» και να μην κινδυνεύσουν να δουν το σπίτι τους να βγαίνει σε πλειστηριασμό. Σύμφωνα με τον νέο Κώδικα Δεοντολογίας, συνεργάσιμος θεωρείται ο δανειολήπτης που παρέχει πλήρη και επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας στην τράπεζα (αριθμούς σταθερού, κινητού τηλεφώνου, e-mail, διεύθυνση κατοικίας και εργασίας). Δεν αρκεί όμως μόνο να παράσχει τα στοιχεία, αλλά και να απαντάει για 15 ημέρες σε όλα τα τηλεφωνήματα που θα γίνουν από την τράπεζα. Ο συνεργάσιμος επίσης ενημερώνει το πιστωτικό ίδρυμα λεπτομερώς για την τρέχουσα οικονομική του κατάσταση ή σχετικά με τη μεταβολή της οικονομικής του κατάστασης εντός 15 εργάσιμων ημερών από την ημέρα μεταβολής της οικονομικής του κατάστασης ή εντός 15 εργάσιμων ημερών από την ημέρα που θα ζητηθούν ανάλογες πληροφορίες από την τράπεζα. Αν δημιουργηθούν κάποια νέα δεδομένα, όπως για παράδειγμα μια κληρονομιά, μια απόλυση ή μια απώλεια κυριότητας περιουσιακών στοιχείων, ο δανειολήπτης είναι υποχρεωμένος να ενημερώσει άμεσα την τράπεζα. Ακόμη, θα πρέπει να συναινέσει σε διερεύνηση εναλλακτικής πρότασης αναδιάρθρωσης με την τράπεζα.
