Αμαρτία θεωρούσαν πολλοί μουσουλμάνοι μέχρι και την δεκαετία του ’90 να ακούει ή να παίζει κάποιος λύρα! Στην Τραπεζούντα του 17ου αιώνα το ποντιακό μουσικό όργανο στιγματίστηκε από τοπικούς θρησκευτικούς ηγέτες ως όργανο των απίστων. Σήμερα η λύρα βγαίνει δειλά δειλά από το περιθώριο και καταρρίπτει την προπαγάνδα των Τούρκων.
Αυτό υποστηρίζει ο Νίκος Μιχαηλίδης, διδάκτωρ Ανθρωπολογίας στο πανεπιστήμιο Πρίνστον των ΗΠΑ, με αφορμή τη διατριβή του «Ηχοτοπία της Τραπεζούντας: Μουσική, μνήμη και πολιτική εξουσία στην Τουρκία».
«Οταν ορισμένοι ιμάμηδες λένε να μην παίζουμε και να μην ακούμε αυτό το όργανο με το πρόσχημα ότι συνιστά αμαρτία, τότε προσπαθούν να ελέγξουν τη σκέψη, τη μνήμη και την προσωπικότητά μας. Ετσι οι άνθρωποι αλλάζουν και αφομοιώνονται» είπε Τραπεζούντιος λυράρης στον ερευνητή.
Ο Νίκος Μιχαηλίδης κατά την έρευνά του διαπίστωσε ότι ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ άσκησε πολιτικές «εκτουρκισμού» του τραγουδιού, που αφορούσαν όχι μόνο το ελληνικό ιδίωμα της Τραπεζούντας, αλλά και άλλες γλώσσες της Μικράς Ασίας.
«Η λύρα είναι η μουσική μας παράδοση. Σκόπιμα προσπάθησαν να αμαυρώσουν τη φήμη της και να απομακρύνουν τους ανθρώπους της Τραπεζούντας από αυτήν. Η λύρα είναι τρόπος ζωής και, παρά την περιθωριοποίησή της τις τελευταίες δεκαετίες από το κράτος, οι άνθρωποι δεν την ξέχασαν και δεν εγκατέλειψαν τη μουσική της» είπε ο κ. Μιχαηλίδης. Παράδειγμα; Η νεαρή Αϊσέ, μια νεαρή τραγουδίστρια από τη Ματσούκα της Τραπεζούντας. Υστερα από χρόνια… περιπλάνησης στη ροκ και την τζαζ, ανακάλυψε τους ήχους της λύρας. Πρόσφατα ασπάστηκε τον χριστιανισμό και βαπτίστηκε.
Η διατριβή του κ. Μιχαηλίδη είναι καρπός διετούς έρευνας κοντά στους λυράρηδες της Τραπεζούντας και τους ακροατές τους στις κωμοπόλεις και στα χωριά των Σουρμένων, Ματσούκας, Τόνυας, Κατωχωρίου, καθώς επίσης και στην Κωνσταντινούπολη και την Αγκυρα.
