Να αντιμετωπίσουμε με πίστη, γνώση και Τέχνη την αρρώστια που μας απειλεί και μας δοκιμάζει
«Το Ιερό φημιζόταν για τις θεραπείες των ασθενών που κατέφευγαν σε αυτό ήδη από την αρχή του 5ου π.Χ. αι., όπως μαθαίνουμε από τις επιγραφές των ιαμάτων που βρέθηκαν στις ανασκαφές, σε σχέση με κάποια θεραπεία που έγινε στο Ιερό και τη διέσωσε ο Αιλιανός (Περί ζώων ιδιότητος, ΙΧ, 33), μεταφέροντάς τη από τον ιστοριογράφο Ιππυ από το Ρήγιο, που άκμασε κατά τους Περσικούς Πολέμους. Την εποχή αυτή θα πρέπει να ήταν σε χρήση οι εγκοιμήσεις: οι ασθενείς περνούσαν τη νύχτα σε συγκεκριμένο χώρο, όπου εμφανιζόταν ο Ασκληπιός και τους θεράπευε».
Παναγής Καββαδίας, «Το Ιερό του Ασκληπιού στην Επίδαυρο και η θεραπεία των ασθενών», εκδόσεις Κάκτος, σελ. 39.
Ο συγγραφέας αυτού του έργου είναι μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής αρχαιολογίας. Είναι ο άνθρωπος που ξεκίνησε το 1881 τις ανασκαφές στην Επίδαυρο, ο γενικός έφορος αρχαιοτήτων που πραγματοποίησε σειρά ανασκαφών στην Ακρόπολη και ο ιδρυτής του Μουσείου της Ακροπόλεως, το οποίο γέμισε με τα ευρήματά του! Στη συνέχεια, ο Παναγής Καββαδίας ίδρυσε πολλά μουσεία στην ελληνική περιφέρεια και ανεδείχθη ως η «ψυχή» της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Οι επανειλημμένες μνείες που κάνει στο έργο του για την εγκοίμηση και την απρόσμενη ίαση στις βαρύτατες ασθένειες από τις οποίες έπασχαν οι επισκέπτες του Ιερού του Ασκληπιού στην Επίδαυρο έχουν εμφανή τα σημεία του έρματος, του βάρους της πίστεως που είχε ο Καββαδίας σε αυτές τις μεθόδους. Μπορεί να μην αναφέρει ευθέως ότι οι ανασκαφικές εργασίες του τον κατέστησαν κοινωνό των άρρητων αληθειών αυτού του ιερού τόπου, αλλά το πνεύμα του έργου του προς εκεί δείχνει – στο εμφανές της ισχύος του μυστηρίου και το άφατο των δυνάμεων που ενεργοποιούσαν οι τεχνικές, τις οποίες κατείχαν οι ιερείς του Ασκληπιού.
Πίστη και επίγνωση
Η σχέση των Ελλήνων με την υγεία ήταν διαποτισμένη με τα ισχυρότερα ιάματα που είναι διαθέσιμα στον ανθρώπινο πολιτισμό: πίστη και επίγνωση. Οι ιερείς του Ασκληπιού ήταν ταυτόχρονα και ιατροί. Η μυσταγωγία ήταν αξεδιάλυτη με τη θεραπευτική μέθοδο. Ο βίος των ανθρώπων δεν ήταν μια κατακερματισμένη… σύμπτωση, που κινείτο ανάμεσα στην εγρήγορση και στον ύπνο, στην «πραγματική» δραστηριότητα και στις περιπέτειες των ενυπνίων.
Ολα ήταν ένα και ως ένα αντιμετωπίζονταν. Οταν εμφανίζεται η νόσος στον σωματικό ή ψυχικό ορίζοντα. δεν είναι η μεριστή ουσία ενός δεινού που δύναται να ξεπεραστεί με τη χορήγηση φαρμάκου, αλλά εκδήλωση καθολικού προβλήματος, το οποίο πρέπει να τύχει πολυεπίπεδης αντιμετώπισης.
Οι ασθενείς περνούσαν διάφορα στάδια μέχρι να φτάσει η στιγμή της αποχώρησής τους από το Ασκληπιείο. Σωματικός καθαρμός, νηστεία, εγκοίμησις, παρακολούθηση δραματικών έργων και επίτευξη της «δι’ ελέου και φόβου» καθάρσεως. Ο πολιτισμός δεν βρισκόταν εκτός του θεραπευτικού πλαισίου της εποχής.
Φυσικά, όποιος προσέτρεχε στον οίκο του Ασκληπιού για βοήθεια έπρεπε, πριν και πάνω απ’ όλα, να απαλλαγεί από τον θανατηφόρο και μεταδοτικό ιό της απιστίας και της έλλειψης εμπιστοσύνης προς τις δυνάμεις που συνέχουν τον κτιστό και άκτιστο κόσμο.
Χαρακτηριστικές και διδακτικές είναι πολλές επιγραφές που αναφέρονται στο βιβλίο του Καββαδία. Προέρχονται από αποθεραπευμένους, οι οποίοι τις απόθεσαν με ευχαριστιακή διάθεση στις δύο στήλες που βρέθηκαν στο Αβατον του Ιερού του Ασκληπιού και τις ανακάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη:
«Κάποια Αθηναία που ονομαζόταν Αμβροσία και ήταν τυφλή στο ένα της μάτι πήγε στο ιερό να θεραπευτεί. Οταν έφτασε εκεί και χάζευε γύρω, κορόιδευε κάποιο από τα ιάματα λέγοντας πως δεν είναι δυνατόν κουτσοί και τυφλοί να θεραπεύονται μόνο με τα όνειρα. Ενώ κοιμόταν μέσα στο Αβατο, είδε την εξής οπτασία: εμφανίστηκε ο θεός και είπε πως θα την κάνει καλά, αλλά έπρεπε να αφιερώσει ένα ασημένιο γουρουνάκι, ως μνημείο της ανοησίας της. Αφού είπε αυτά, ο θεός άνοιξε τον βολβό του άρρωστου ματιού και έριξε μέσα κάποιο φάρμακο. Την άλλη μέρα, η γυναίκα βγήκε από το Αβατο υγιής».
Αυτόν τον δρόμο πρέπει να ακολουθήσει καθένας από εμάς, αλλά και η κοινωνία συνολικά: να αντιμετωπίσουμε με πίστη, γνώση και Τέχνη την αρρώστια που μας απειλεί και μας δοκιμάζει.
Παναγιώτης Λιάκος
