Αποκαλύπτουμε την άγνωστη έκθεση-ντοκουμέντο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τα 204 «προαπαιτούμενα» που έχουν βαλτώσει από τη χώρα μας
Σε ένα ξεκουρδισμένο ρολόι φαίνεται πως έχει μετατραπεί η κυβέρνηση, με υπουργούς που έχουν στα χέρια τους κρίσιμα χαρτοφυλάκια και εκατοντάδες μεταρρυθμίσεις να υλοποιήσουν με κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, και έχουν περισσότερο στραμμένο το βλέμμα στις δημοσκοπήσεις και στο πολιτικό τους μέλλον, παρά στο εθνικό συμφέρον. Η χώρα μας έχει μια μεγάλη ευκαιρία να απορροφήσει πολύτιμα κονδύλια από την Ευρώπη και, όπως δείχνουν τα στοιχεία, μέχρι το τέλος Αυγούστου, για να εκταμιευθούν από τις Βρυξέλλες, θα πρέπει να εκπληρωθούν 204 ορόσημα, όταν στα τρία πρώτα χρόνια του προγράμματος η Ελλάδα «έτρεξε» 178.
Ειδικότερα, από τα 36 δισ. ευρώ που είναι το σύνολο των κονδυλίων τα οποία αντιστοιχούν στη χώρα μας από το ΤΑΑ, κινδυνεύουν να χαθούν 12,6 δισ. ευρώ, εάν δεν ολοκληρωθεί το σύνολο των 204 ορόσημων.
Αυτό σημαίνει πως το ενδεχόμενο ενός… φιάσκου είναι πιθανότερο από ποτέ, καθώς για τα έργα και τις μεταρρυθμίσεις που δεν θα εκπληρωθούν χάνονται οριστικά τα ευρωπαϊκά κονδύλια.
Τα περισσότερα εξ αυτών ανήκουν σε 10 υπουργεία, με τους επικεφαλής τους να αδυνατούν, όπως φαίνεται, να τρέξουν τις διαδικασίες που απαιτούνται, ώστε να μη χαθεί ούτε… ευρώ από τους ευρωπαϊκούς πόρους: Αδωνις Γεωργιάδης, Σταύρος Παπασταύρου, Δημήτρης Παπαστεργίου, Λίνα Μενδώνη, Τάκης Θεοδωρικάκος, Γιάννης Κεφαλογιάννης, Θοδωρής Λιβάνιος, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, Γιώργος Φλωρίδης έχουν μπροστά τους λιγότερο από οκτώ μήνες να ολοκληρώσουν τα ορόσημα που απαιτούνται προκειμένου η Ελλάδα να λάβει όλα τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης πέφτει πάνω στον αρμόδιο αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση, που έχει υπό την εποπτεία του όλο το πρόγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης.
Κίνδυνος για… φιάσκο
Η κυβέρνηση της Ν.Δ., μάλιστα, είχε απεντάξει τα προηγούμενα χρόνια ορισμένα κρίσιμα έργα από άλλα προγράμματα και στη συνέχεια τα είχε εντάξει στο Ταμείο Ανάκαμψης. Παρά τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις, όμως, και πάλι ο κίνδυνος να μην ολοκληρωθούν είναι κάτι παραπάνω από ορατός.
Παράλληλα, κρίσιμα έργα για την καθημερινότητα των πολιτών είναι η ολοκλήρωση του Εθνικού Κτηματολογίου, οι παρεμβάσεις σε περιοχές δίκαιης μετάβασης, τα πολεοδομικά σχέδια, οι οπτικές ίνες σε κτίρια, τα νέα δικαστικά μέγαρα, η ψηφιοποίηση των ΜμΕ, η μείωση του clawback κατά 400 εκατ. ευρώ και οι ανακαινίσεις σε Μονάδες Πρωτοβάθμιας Υγείας, ευρύτερες δομές του ΕΣΥ και διαμερίσματα κοινωνικής στέγασης.
– Νίκος Παπαθανάσης, αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: Ο αρμόδιος υπουργός, που έχει υπό την εποπτεία του όλο το πρόγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης, διαβεβαιώνει πως δεν θα χαθεί ούτε ευρώ. Επαναλαμβάνει συνεχώς πως η χώρα μας βρίσκεται ψηλά στη λίστα των ευρωπαϊκών κρατών υπό προς την υλοποίηση των μέτρων, αλλά και την απορρόφηση των κονδυλίων.
Ο ίδιος, πάντως, πιστώνεται και την αποτυχία του προγράμματος δανείων «Σπίτι μου ΙΙ». Η έλλειψη διαθέσιμων ακινήτων, σε συνδυασμό με τα κριτήρια και τους «κόφτες» που είχαν τεθεί αρχικά, έχει οδηγήσει το συγκεκριμένο μέτρο απόκτησης πρώτης κατοικίας σε φιάσκο. Αυτός είναι και ο λόγος που δόθηκε παράταση στον δεύτερο κύκλο του προγράμματος, με ορατό τον κίνδυνο να χαθούν τα ευρωπαϊκά κονδύλια.
– Αδωνις Γεωργιάδης, υπουργός Υγείας: Τεράστιες καθυστερήσεις καταγράφονται στην υλοποίηση του εκσυγχρονισμού των νοσοκομείων, αλλά και στον συμψηφισμό του clawback με επενδύσεις των φαρμακευτικών επιχειρήσεων. Και αυτό, παρότι και τα δύο έργα έχουν λάβει παράταση για το β’ τρίμηνο του 2026, όπως και η ολοκλήρωσή τους, άρα και η ευκαιρία της χώρας να αποκτήσει σύγχρονες δομές υγείας.
Μάλιστα, το έργο του εκσυγχρονισμού των νοσοκομείων και των κέντρων υγείας έχει «σπάσει» με τη νέα αναθεώρηση του Ταμείου Ανάκαμψης σε πολλαπλά ορόσημα (έργα 16795), προκειμένου να επιτυγχάνεται μερική καταβολή πόρων.
Παρά όσα αναφέρει στα τηλεοπτικά παράθυρα ο Αδωνις Γεωργιάδης, μόλις εννέα ανακαινίστηκαν μέχρι τα τέλη 2025 (αποτελεί ξεχωριστό ορόσημο που ολοκληρώθηκε και τελεί υπό την έγκριση της Ε.Ε. για την εκταμίευση της 7ης δόσης), 12 θα ανακαινιστούν μέσα στο πρώτο τρίμηνο 2026 και όλα τα υπόλοιπα το δεύτερο τρίμηνο του 2026, δηλαδή στην εκπνοή του προγράμματος.
– Σταύρος Παπασταύρου, υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας: Τα ορόσημα για την αναβάθμιση των ηλεκτρικών δικτύων, τη διασύνδεση και την αποθήκευση ενέργειας υπάγονται ευθέως στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η μη εκπλήρωση των οροσήμων θα μεταφραστεί σε υψηλότερους λογαριασμούς ρεύματος και μόνιμη εξάρτηση από την εισαγόμενο τρόπο υπολογισμού της ενέργειας.
Στον τομέα της ενεργειακής αναβάθμισης ο στόχος 35 που προέβλεπε την αναβάθμιση 150 δημόσιων κτιρίων με εξοικονόμηση ρύπων διοξειδίου του άνθρακα (CO2) άνω του 30% και την αναβάθμιση 100.000 σημείων οδικού φωτισμού καταργήθηκε εντελώς. Το έργο είχε προϋπολογιστεί σε 170 εκατ. ευρώ. Παράλληλα ο στόχος 36 για την ενεργειακή αναβάθμιση 7.000 ιδιωτικών επιχειρήσεων περικόπηκε στο μισό, αφορώντας πλέον 3.500 εγκαταστάσεις.
Η Κομισιόν ενέκρινε πριν από ελάχιστους μήνες την απένταξη των στόχων 372 και 373 που αφορούσαν τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης CO2. Το έργο περιελάμβανε τη δημιουργία αποθήκης στο άδειο κοίτασμα του Πρίνου και αγωγού μεταφοράς υγροποιημένου CO2.
– Δημήτρης Παπαστεργίου, υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης: «Κίτρινη« κάρτα έχουν βγει και για τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης, καθώς έχει… ρεκόρ έργων που απλά θα παραδώσει αντί να ολοκληρώσει, με αυτό να σημαίνει, δηλαδή, ότι όλα δεν θα είναι πλήρως λειτουργικά. Για παράδειγμα, το μέτρο 16824 για την ψηφιακή διακυβέρνηση (αφορά τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των μητρώων των κεντρικών φορέων δημόσιας διοίκησης), για το οποίο προβλεπόταν η ολοκλήρωση των έργων με έκθεση τεκμηρίωσης ολοκλήρωσης από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης μέχρι τα τέλη του 2025. Με τη νέα πρόταση αναθεώρησης ο επιδιωκόμενος στόχος κατεβαίνει σε απλή «παράδοση» των πλατφορμών ηλεκτρονικών μητρώων.
Στην ίδια κατάσταση βρίσκεται η ανάπτυξη κεντρικής υποδομής διαλειτουργικότητας για την ολοκληρωμένη διαχείριση των υπηρεσιών και την ανάπτυξη και παροχή διεπαφών στη δημόσια διοίκηση, που θα διευκολύνουν την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κυβερνητικών φορέων. Με άλλα λόγια, οι περισσότεροι κρατικοί φορείς είναι «τυφλοί» μεταξύ τους και δεν μπορούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους.
– Κωνσταντίνος Κυρανάκης, αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, αρμόδιος για τις μεταφορές: Για την εκπνοή του προγράμματος έχουν απομείνει τα λεγόμενα μεγάλα έργα της χώρας, τόσο μεγάλα που η μία παράταση διαδέχεται την άλλη και οι πολίτες ακούν υποσχέσεις επί δεκαετίες. Πρόκειται για έργα όπως ο Ε65 (τμήμα Τρίκαλα – Εγνατία), ο Βόρειος Οδικός Αξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ), ο προαστιακός της δυτικής Αττικής, ο ψηφιακός μετασχηματισμός των σιδηροδρόμων, αλλά και οι αποκαταστάσεις σε οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias».
Στο «αέρα» φαίνεται πως βρίσκονται προς το παρόν και τα ορόσημα του μέτρου για την οργανωτική μεταρρύθμιση του σιδηροδρομικού τομέα (μέτρο 16982). Αυτό αφορά τη νέα ενοποιημένη εταιρία σιδηροδρομικών υποδομών (Σιδηρόδρομοι Ελλάδας). Αλλά ενώ μέχρι τον περασμένο Ιούλιο προβλεπόταν ότι η νέα συγχωνευμένη εταιρία σιδηροδρομικών υποδομών θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία μέχρι τα τέλη του 2025, στην τελευταία πρόταση αναθεώρησης δεν υπάρχει αυτή η αναφορά.
Από την άλλη προστέθηκε το εξής: «Λήψη ενεργειών για την εφαρμογή των συστάσεων του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για το δυστύχημα της 27ης Φεβρουαρίου 2023», δηλαδή του πολύνεκρου δυστυχήματος των Τεμπών. Το γεγονός και μόνο τρία χρόνια μετά την τραγωδία που σημάδεψε την πρόσφατη Ιστορία της χώρας η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν έχει καταφέρει ακόμη να υλοποιήσει τις απαιτούμενες ενέργειες για ασφαλείς σιδηροδρομικές μετακινήσεις, αποτελεί το λιγότερο ύβρη στη μνήμη των 57 θυμάτων.
– Γιάννης Κεφαλογιάννης, υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας: Οι φωτιές σβήνονται τον χειμώνα και όχι το καλοκαίρι, λένε οι ειδικοί. Και στην Πολιτική Προστασία έχει μείνει… μετέωρο το ορόσημο για το σύστημα παρακολούθησης και τα συστήματα εξοπλισμού της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (μέτρο 16910), αλλά κυρίως τον εξοπλισμό κατάσβεσης, πρόληψης και αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών (μέτρο 16912). Σημειώνεται πως το συγκεκριμένο υπουργείο δεν κατάφερε να ολοκληρώσει το πεδίο «Ανάπτυξη σχεδίων πρόληψης» και το συγκεκριμένο ορόσημο περιορίζεται (όταν ολοκληρωθεί) στην παράδοση πυροσβεστικών οχημάτων και πτυσσόμενων κινητών γεφυρών.
– Θοδωρής Λιβάνιος, υπουργός Εσωτερικών: Την τελευταία στιγμή θα κριθεί και ακόμα ένα ορόσημο του υπουργείου Εσωτερικών. Μεταξύ άλλων, προβλέπει δράσεις για την καταπολέμηση της διαφθοράς στο Δημόσιο. Στο συγκεκριμένο μέτρο (16952), ενώ μέχρι και την αναθεώρηση του περασμένου Ιουλίου προβλεπόταν μέχρι το τέλος του 2025 να έχουμε «ολοκλήρωση έργων που αφορούν τις ψηφιακές ικανότητες και τις ικανότητες υποδομών της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας», στη νέα πρόταση αναθεώρησης έχουμε απλά «Εκτέλεση επενδυτικών έργων για την υποστήριξη των ψηφιακών και κτιριακών υποδομών της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας».
– Τάκης Θεοδωρικάκος, υπουργός Ανάπτυξης: Από την πίτα του Ταμείου Ανάκαμψης όχι μόνο έχουν εξαιρεθεί οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αλλά δεν «τρέχουν» και οι μεταρρυθμίσεις που έχουν συμφωνηθεί για την ανάπτυξή τους! Χαρακτηριστικό είναι το μέτρο 16721 για την «Επιτάχυνση της έξυπνης μεταποίησης», που αφορά τη χρηματοδοτική στήριξη επενδυτικών έργων στον μεταποιητικό τομέα (έργα που αφορούν από την ψηφιοποίηση των γραμμών παραγωγής, την αυτοματοποίηση και τη διασύνδεση των αλυσίδων εφοδιασμού, τον σχεδιασμό και την παραγωγή έξυπνων προϊόντων και υπηρεσιών, μέχρι τις άδειες υπολογιστικού νέφους και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας).
– Γιώργος Φλωρίδης, υπουργός Δικαιοσύνης: Καθυστερήσεις συνεχίζουν να καταγράφονται στην… επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, με τη χώρα μας να λαμβάνει στο παρελθόν πολλές «κίτρινες» κάρτες από την Κομισιόν. Το ορόσημο αυτό μάλλον θα κριθεί στο νήμα του προγράμματος, καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί όλα τα νέα κτίρια και οι ανακαινίσεις σύμφωνα με τις ανάγκες του αναθεωρημένου δικαστικού χάρτη, την ολοκλήρωση κατάρτισης σε θέματα διαμεσολάβησης και την έναρξη λειτουργίας ενοποιημένου ψηφιακού συστήματος διαπιστευμένων κέντρων διαμεσολάβησης.
– Λίνα Μενδώνη, υπουργός Πολιτισμού: Μέχρι και στην αναθεώρηση του περασμένου Ιουλίου προβλεπόταν στο «Ελλάδα 2.0» η ολοκλήρωση της αποκατάστασης μνημείων της Ακρόπολης μέχρι τα τέλη του 2025, με τη σχετική φυσικά έκθεση ολοκλήρωσης. Με την τελευταία πρόταση αναθεώρησης από την ξεκάθαρη «ολοκλήρωση» των έργων περνάμε στο «τα Μνημεία της Ακρόπολης αποκαθίστανται». Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει τι ακριβώς ισχύει για την τροποποίηση που ζήτησε και στο συγκεκριμένο μέτρο.
Ο πίνακας είναι δημοσιευμένος (μόνο στα αγγλικά) στην ιστοσελίδα της Κομισιόν και παραθέτει τα 204 ορόσημα που πρέπει να υλοποιηθούν μέχρι το τέλος του προγράμματος. Η συντριπτική πλειοψηφία τους θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί το 2024 και 2025. Με τις συνεχείς αναθεωρήσεις, η κυβέρνηση εξασφάλισε παράταση μέχρι το τέλος του προγράμματος, το καλοκαίρι του 2026.