Υστερα από μακρά αδράνεια, προχωρά η αναβάθμιση του συστήματος εναέριας επιτήρησης, η οποία θα κοστίσει «χρυσάφι»
Η αποκάλυψη της «κυριακάτικης δημοκρατίας» στις 11 Ιανουαρίου 2026 για σκάνδαλο 150.000.000 ευρώ πίσω από το blackout που σημειώθηκε στις αρχές του έτους σε όλα τα πολιτικά αεροδρόμια της χώρας -και αναζωπύρωσε τους φόβους για «αεροπορικά Τέμπη»- επιβεβαιώνεται.
Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) προχωρά τελικά και επίσημα στο κρίσιμο έργο της αναβάθμισης του συστήματος εναέριας επιτήρησης, αλλά με κλειστή διαδικασία και χωρίς διαγωνισμό παρά τον υψηλό προϋπολογισμό του.
Οπως προκύπτει από την ανάρτηση των πρακτικών της συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου της ΥΠΑ στις 18 Φεβρουαρίου 2026, η υπηρεσία θα προχωρήσει σε απευθείας ανάθεση ακόμη μεγαλύτερου ποσού, σχεδόν 160 εκατ. ευρώ, για την αναβάθμιση του Εθνικού Συστήματος Εναέριας Επιτήρησης και του Συστήματος Επεξεργασίας Δεδομένων (DPS), με διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προκήρυξη διαγωνισμού, καλώντας μόνο την εταιρία Thales LAS France.
Η ΥΠΑ επικαλείται «αδήριτη ανάγκη» για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων, προκειμένου να δικαιολογήσει την απευθείας ανάθεση. Ωστόσο, φαίνεται ότι τα προηγούμενα χρόνια -και για την ακρίβεια τουλάχιστον δύο δεκαετίες- η ελληνική αεροναυτιλία προχωρούσε βραδέως, παρά την αύξηση της εναέριας κυκλοφορίας. Οι γειτονικές χώρες έχουν ήδη αντικαταστήσει παρόμοια συστήματα, ενώ η Ελλάδα εξακολουθεί να λειτουργεί με παρωχημένη τεχνολογία.
Πίσω από αυτό το περιστατικό του blackout, που επισφράγισε για άλλη μια φορά την κατάρρευση του επιτελικού κράτους, κρύβεται ένα πλέγμα καθυστερήσεων, εξαρτήσεων, απευθείας αναθέσεων και «παζαριών» με διεθνείς παίκτες, με αστρονομικά ποσά. Σύμφωνα με την αποκάλυψη, το Μέγαρο Μαξίμου «γνώριζε» τα πάντα, στο πλαίσιο προσωπικών σχεδιασμών του Κυριάκου Μητσοτάκη. Πολύτιμος χρόνος χανόταν, κρίσιμα συστήματα έμεναν πίσω, οι επιβάτες ταξίδευαν χωρίς τις απαιτούμενες δικλίδες ασφαλείας, ενώ το τίμημα αφορά όχι μόνο χρήματα, αλλά την ίδια την ασφάλεια της χώρας και τον έλεγχο του εναέριου χώρου – τον οποίο, όπως αναφέρεται, έχει βάλει στο μάτι η Γερμανία από την περίοδο των Μνημονίων.
Τα προβλήματα με τα απαρχαιωμένα συστήματα στο FIR Αθηνών είναι παλιά. Ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης, ως πρωθυπουργός, έχει αναμειχθεί προσωπικά. Σύμφωνα με απολύτως αξιόπιστες πηγές, μετά την πρώτη εκλογική νίκη της Ν.Δ., το ζήτημα απασχόλησε τις συζητήσεις του με τον Εμανουέλ Μακρόν την περίοδο 2020-2021 – την ίδια περίοδο που άρχισαν οι διαπραγματεύσεις για τις φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού. Ενώ το σκέλος αυτό αφορούσε τη στρατιωτική θωράκιση, στο ίδιο «πακέτο» εντάχθηκε και το νέο σύστημα ασφαλείας των αεροδρομίων, με διαφορετικά χαρακτηριστικά και σκοπιμότητες, στο πλαίσιο της προσπάθειας του κ. Μητσοτάκη να εξασφαλίσει διπλωματική και προσωπική στήριξη – κάτι ανάλογο με ό,τι συμβαίνει τώρα με την ένταξη στην πυρηνική ομπρέλα της Γαλλίας και το αντάλλαγμα της κατασκευής πυρηνικής μονάδας παραγωγής ενέργειας στη χώρα μας.
Πρόκειται για το κεντρικό σύστημα με κύρια και δευτερεύοντα ραντάρ, καθώς και τα υπόλοιπα συμπληρωματικά έργα, που αποτελούν τη βασική υποδομή για τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών. Ο γαλλικός όμιλος Thales (πρώην Thomson-CSF) προμήθευσε το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού ήδη από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 -συμπεριλαμβανομένων ραντάρ και συστημάτων ελέγχου- και μεγάλο μέρος λειτουργεί ακόμα και σήμερα, δίνοντάς του τεχνικό πλεονέκτημα.
Μια σχετική αναβάθμιση έγινε το 2015, αλλά η ανάγκη για συνολικό εκσυγχρονισμό είναι καταγεγραμμένη σε επίσημα έγγραφα εδώ και χρόνια. Οι προδιαγραφές έχουν ετοιμαστεί, αλλά παραμένουν στα συρτάρια. Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις των ελεγκτών κυκλοφορίας -που έφτασαν να μιλούν για «αεροπορικά Τέμπη»- προκάλεσαν και εισαγγελικό ενδιαφέρον πριν από ένα έτος, χωρίς όμως συνέχεια.
Χαρακτηριστικό είναι ότι το σύστημα στεγάζεται ακόμα στις εγκαταστάσεις του παλιού αεροδρομίου στο Ελληνικό, περιβαλλόμενο από εργοτάξιο, με πολλαπλούς κινδύνους λόγω των έργων ανάπλασης. Ο επί σειρά ετών πρόεδρος των εργαζομένων στην ΥΠΑ Βασίλης Αλεβιζόπουλος, έχει διατυπώσει σχετικά ερωτήματα, ενώ ο ΟΤΕ έχει απευθύνει επανειλημμένες γραπτές προειδοποιήσεις για φθαρμένες καλωδιώσεις, χωρίς αποτέλεσμα.
Από την πλευρά της, και η Ενωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας (ΕΕΕΚΕ) έχει καταγγείλει επανειλημμένως ότι ο προϋπολογισμός του έργου βρισκόταν σε διαρκές «ράλι ανόδου», σχεδόν διπλασιασμένος, χωρίς αποσαφήνιση προδιαγραφών.
«Η ΥΠΑ μέχρι και σήμερα επιδιώκει τη σύναψη σύμβασης για το νέο σύστημα ραντάρ (DPS), ο προϋπολογισμός του οποίου έχει φτάσει πλέον στα 160 εκατ. ευρώ (από 76 εκατ. το 2024 και από 150 εκατ. προ ολίγων εβδομάδων), χωρίς η αρμόδια διεύθυνση να έχει παρουσιάσει τεχνικές προδιαγραφές – κάτι που αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία», αναφέρει η τελευταία ανακοίνωση της Ενωσης.
Τι περιλαμβάνει η σύμβαση:
– Αναβάθμιση του συστήματος επεξεργασίας σχεδίων πτήσεως και δεδομένων επιτήρησης PALLAS 3G στη νέα έκδοση TopSky ATC One.
– Παραμετροποίηση του υφιστάμενου PALLAS 3G για συμμόρφωση με τον κανονισμό CP1.
– Παραμετροποίηση και διασύνδεση του νέου TopSky ATC One και του PALLAS 3G με τη νέα Προσέγγιση Τερματικής Περιοχής Αθηνών, τον Πύργο Ελέγχου στο ΔΑΑ και τις προσεγγίσεις/πύργους Θεσσαλονίκης, Κέρκυρας και Ρόδου.
– Αναβάθμιση επτά συστημάτων επιτήρησης (RADARs) σε Καμάρα, Υμηττό, Ελληνικό (ATARS), Λευκάδα, Κύθηρα, Πήλιο και Μερέντα.
Η χρηματοδότηση είναι από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (8,9 εκατ. ευρώ) και κυρίως από τον τακτικό προϋπολογισμό της ΥΠΑ για τα έτη 2026-2033 (150,95 εκατ. ευρώ).
Οι επαφές Μητσοτάκη – Μακρόν και τα «παζάρια» με τη γαλλική εταιρία
Σε ελληνογαλλικό επίπεδο κορυφής, μετά τις αρχικές συζητήσεις Μητσοτάκη – Μακρόν, το θέμα προχώρησε μέσα σε σύμπλεγμα διπλωματικών, οικονομικών και προσωπικών παραμέτρων. Οι κυβερνήσεις παραδοσιακά εμπλέκονται σε τέτοιες συμφωνίες. Το άγχος του κ. Μητσοτάκη να εξασφαλίσει πάση θυσία την προστασία του Μακρόν έδωσε περιθώριο στη γαλλική πλευρά να επιβάλει τους δικούς της όρους, συμπεριλαμβανομένων οικονομικών.Ο κ. Μητσοτάκης ανέλαβε δέσμευση για ανάθεση του έργου σε γαλλικά συμφέροντα, χωρίς κόκκινες γραμμές στα οικονομικά. Ακολούθησε μακρά περίοδος διαπραγματεύσεων. Η εμπλοκή προέκυψε όταν το συνολικό τίμημα έφτασε τα 150 εκατ. ευρώ (ενώ αντίστοιχα συστήματα κοστολογούνται διεθνώς γύρω στα 80 εκατ.).
Η Thales ενδιαφερόταν επίσης και για service και ανταλλακτικά.Υπό τον φόβο νέου σκανδάλου (που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και σε Ειδικό Δικαστήριο) και μέσα στο κλίμα διαδοχικών υποθέσεων διαφθοράς αποφασίστηκε «φρένο», με απώλεια πολύτιμου χρόνου από τα παζάρια. Ο κ. Μητσοτάκης, όπως αποκάλυψε επίσης η «κυριακάτικη δημοκρατία», φέρεται ότι έδωσε εντολές στον Χρήστο Σταϊκούρα (που είχε διαδεχτεί τον Κώστα Καραμανλή στο υπουργείο Μεταφορών) να καθυστερήσει τη διαδικασία, ώστε να μειωθεί ή να μην εμφανιστεί πλήρως το πραγματικό κόστος. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ύστερα από τεράστιες καθυστερήσεις ετών ο εκσυγχρονισμός δεν προχώρησε ούτε την τελευταία εξαετία, χάνοντας ακόμα περισσότερο χρόνο – με συνέπειες για την ασφάλεια.
Λόγω όλων αυτών, η επιλογή της Thales εμφανίζεται τώρα ως μονόδρομος και η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) φέρεται ότι έδωσε σύμφωνη γνώμη για την κλειστή διαδικασία.
