Απομακρύνονται από κακοποιητικά περιβάλλοντα για να προστατευτούν και καταλήγουν εγκαταλειμμένα σε νοσοκομειακούς θαλάμους, την ώρα που το αρμόδιο υπουργείο διαβεβαιώνει ότι στην παιδική προστασία «έχουν αλλάξει πάρα πολλά κι έχουν δοθεί πολλές λύσεις».
- Από την Ιωάννα Τσέφλιου
Η εισαγγελική εντολή που βγάζει ανήλικα παιδιά από ένα επικίνδυνο σπίτι δεν ανοίγει αυτόματα και την πόρτα προς ένα ασφαλές περιβάλλον. Αντίθετα, αρχίζει ένας νέος γολγοθάς, αφού πληρώνουν την πολιτική αδράνεια, την υποστελέχωση και τα τεράστια κενά ενός συστήματος που αδυνατεί να τους εξασφαλίσει ακόμα και το αυτονόητο: ένα ασφαλές μέρος για να ζήσουν.
Εκατοντάδες ανακοινώσεις, σχέδια επί σχεδίων για την αποϊδρυματοποίηση και μεγαλόστομες διαβεβαιώσεις για ένα σύστημα παιδικής προστασίας που υποτίθεται ότι αλλάζει. Μόνο που οι περιβόητες «λύσεις» της Δόμνας Μιχαηλίδου φαίνεται πως σταματούν έξω από τους διαδρόμους των νοσοκομείων, με τις παραδοχές του ίδιου του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας να καταδεικνύουν την απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και την πραγματικότητα. Ο γενικός γραμματέας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, Κωνσταντίνος Γλούμης-Ατσαλάκης, παραδέχεται στη «δημοκρατία» πως «υπάρχουν όντως περιπτώσεις παιδιών που μεγαλώνουν στα νοσοκομεία λόγω προβλημάτων υγείας, γιατί δεν τα αναλαμβάνουν οι δομές».
«Υπάρχει κενό στο κομμάτι της παιδικής προστασίας. Δεν υπάρχουν δομές ικανές να φιλοξενήσουν βαριά περιστατικά. Υπάρχουν, για παράδειγμα, πολλά παιδιά με βαρύ αυτισμό και σε αυτές τις περιπτώσεις ούτε οι προνοιακές δομές είναι οι πλέον κατάλληλες. Υπάρχει πολύ μεγάλος φόβος και από τις ίδιες τις δομές να αναλάβουν ιατρικά περιστατικά τα οποία έχουν αυξημένες απαιτήσεις» δηλώνει.
Το «κενό» έχει ήδη γεμίσει τους θαλάμους των νοσοκομείων με δεκάδες παιδιά. «Τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε 80-90 παιδιά, σε συνολικά 19 νοσοκομεία σε όλη τη χώρα. Από αυτά σχεδόν τα 60 βρίσκονται σε μόλις έξι νοσοκομεία της Αττικής» αποκαλύπτει ο κ. Γλούμης-Ατσαλάκης. Και ενώ τα παιδιά περιμένουν μέχρι να βρεθεί πού θα ζήσουν, το βάρος πέφτει σε κοινωνικές υπηρεσίες που, όπως παραδέχεται ο ίδιος, «δεν είναι πολύ στελεχωμένες».
Η ειρωνεία είναι ότι μόλις πριν από μερικές εβδομάδες η Δόμνα Μιχαηλίδου περιέγραφε δημόσια τη στελέχωση ως απαραίτητη προϋπόθεση για την παιδική προστασία, τονίζοντας ότι δεν μπορεί να λειτουργεί μια δομή χωρίς ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό και φροντιστές. Η περίφημη αυτή κρατική «μέριμνα» αποτυπώνεται και στην κατάσταση που επικρατεί στο Παίδων Πεντέλης, το οποίο αριθμεί μία και μοναδική κοινωνική λειτουργό.
«Στην κοινωνική υπηρεσία του νοσοκομείου υπάρχει μόνο ένα άτομο. Από την πλευρά μας έχουμε αιτηθεί επικουρικό προσωπικό προς αυτή την κατεύθυνση» αποκαλύπτει στη «δημοκρατία» η αναπληρώτρια διοικήτρια του νοσοκομείου, Φωτεινή Θειάκου.
Και όσο το υπουργείο σχεδιάζει την αποϊδρυματοποίηση, τα ίδια τα νοσοκομεία αναγκάζονται να υπενθυμίζουν το αυτονόητο. «Αυτά τα παιδιά, επειδή ακριβώς είναι φιλοξενούμενα, δεν είναι νοσηλευόμενα, δεν πρέπει να παραμένουν στο νοσοκομείο» συμπληρώνει.
Η παραμονή τους εκεί κόβει στα δύο την καθημερινότητά τους, ακόμα και τη φοίτησή τους στο σχολείο, ενώ το νοσοκομείο αδυνατεί εκ των πραγμάτων να καλύψει τις εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανάγκες τους.
Δομές γεμάτες και νοσοκομεία σε ρόλο ιδρύματος – Ένα παιδί έφτασε 11 ετών χωρίς να έχει ζήσει ποτέ έξω
Αρκεί μια ματιά στο «Αγία Σοφία» για να αντιληφθεί κανείς πόσο απέχουν οι θριαμβολογίες του υπουργείου από όσα πραγματικά συμβαίνουν με τα παιδιά που υποτίθεται ότι βρίσκονται υπό την προστασία του κράτους. Γιατί εκεί δεν υπάρχουν ούτε «πολλές λύσεις» ούτε επιτυχημένα σχέδια, αλλά παιδιά που παραμένουν επί εβδομάδες και μήνες μέσα σε θαλάμους, εργαζόμενοι που καλούνται να κάνουν τους φύλακες κι ένα νοσοκομείο που έχει φορτωθεί έναν ρόλο που δεν του ανήκει.
«Η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη. Τα παιδιά δεν θα έπρεπε να μένουν στα νοσοκομεία. Δεν είναι υγιές το περιβάλλον. Θέλει πολιτική βούληση και τόλμη για να λυθεί το ζήτημα. Και είναι δουλειά της Πολιτείας αυτό» ξεκαθαρίζει στη «δημοκρατία» ο πρόεδρος των εργαζομένων στο Παίδων «Αγία Σοφία», Δημοσθένης Κωνσταντόπουλος, και συμπληρώνει: «Εμείς είμαστε νοσοκομείο, όχι δομή φιλοξενίας. Περιθάλπουμε, δεν φιλοξενούμε».
Μόνο που το «Αγία Σοφία» έχει αναγκαστεί να γίνει ακριβώς αυτό. Μια άτυπη δομή για παιδιά που δεν έχουν πού αλλού να πάνε. Και κάπως έτσι ανήλικοι που δεν χρήζουν νοσηλείας περνούν τις ημέρες τους μέσα σε δωμάτια νοσοκομείου και βγαίνουν μέχρι τις κούνιες για να «προαυλιστούν». «Λες και είναι τρόφιμοι. Δυστυχώς, αυτή είναι η κατάσταση» λέει ο κ. Κωνσταντόπουλος.
Η πιο σκληρή απόδειξη είναι η περίπτωση ενός παιδιού που εγκαταλείφθηκε στο Παίδων όταν ήταν μωρό κι έκτοτε μεγάλωσε στους νοσοκομειακούς θαλάμους. Σήμερα είναι 11 ετών και το «Αγία Σοφία» εξακολουθεί να είναι ο μοναδικός κόσμος που γνώρισε ως σπίτι.
«Δεν έχει βγει ποτέ να ζήσει έξω. Εχει μεγαλώσει εδώ» αποκαλύπτει ο κ. Κωνσταντόπουλος. Οι γονείς του το άφησαν και έφυγαν, βαφτίστηκε μέσα στο νοσοκομείο και όταν ήρθε η ώρα να βγει για πρώτη φορά έξω, φοβήθηκε. «Είχε αγοραφοβία, δεν ήθελε. Είχε μάθει να μεγαλώνει στην κούνια. Τώρα πηγαίνει δημοτικό και είναι ένα πανέξυπνο παιδί» προσθέτει.
Από βρέφος μέχρι και σήμερα μέσα σε ένα νοσοκομείο. Αυτή είναι η πραγματικότητα πίσω από τις κυβερνητικές διακηρύξεις για αποϊδρυματοποίηση.
Και το αδιέξοδο μεγαλώνει όσο δυσκολεύει το περιστατικό. Παιδιά με σοβαρά προβλήματα υγείας, ψυχιατρικές διαταραχές ή αυξημένες ανάγκες φροντίδας βρίσκονται ουσιαστικά με την πόρτα της εξόδου κλειστή, καθώς οι δομές που θα έπρεπε να τα υποδεχθούν είτε δεν μπορούν είτε φοβούνται να αναλάβουν την ευθύνη. «Τα παιδιά που χρήζουν θεραπείας, νοσηλείας, ιατρικής βοήθειας και παρακολούθησης δεν είναι εύκολο να τα αναλάβουν οι δομές. Εάν δεν διαθέτουν γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό, δεν μπορούν να τους παρέχουν αυτή τη φροντίδα» εξηγεί ο κ. Κωνσταντόπουλος. Το αποτέλεσμα; Το παιδί επιστρέφει εκεί από όπου επιχειρείται να φύγει.
Αλλά και η κυρία Θειάκου επιβεβαιώνει ότι δεν αρκεί απλώς να βρεθεί ένα κενό κρεβάτι. «Δεν μπορούν όλα τα παιδιά να πάνε σε όλες τις δομές» εξηγεί, καθώς ένα παιδί με κινητικά, διανοητικά ή άλλα προβλήματα χρειάζεται ένα περιβάλλον ικανό να υποστηρίξει τις ανάγκες του.
Ερωτηθείς για το ζήτημα των δομών, ο κ. Γλούμης-Ατσαλάκης αναφέρει ότι λειτουργούν 84 μονάδες παιδικής προστασίας πανελλαδικά, καθεμία με συγκεκριμένες προδιαγραφές ως προς τα παιδιά που μπορεί να φιλοξενήσει.
Οι προδιαγραφές αυτές, αναγκαίες για την ασφαλή λειτουργία των δομών, είχαν όμως και πρακτική συνέπεια στη διαθέσιμη χωρητικότητα. Οπως περιγράφει ο κ. Κωνσταντόπουλος, επί Δόμνας Μιχαηλίδου τέθηκαν όρια ανάλογα με τα τετραγωνικά και τις προϋποθέσεις λειτουργίας. «Κι έτσι πρέπει να γίνει» ξεκαθαρίζει ο ίδιος, προσθέτοντας όμως ότι οι υπόλοιπες δομές «μίκρυναν ουσιαστικά» ώστε να τηρήσουν το γράμμα του νόμου. «Με τον τρόπο αυτό μειώνεις τα κεφάλια ουσιαστικά. Η υπουργός, τότε, ήθελε περισσότερο να πάει σε αναδοχή» σημειώνει.
Μόνο που ούτε η αναδοχή απορροφά σήμερα όλες τις ανάγκες. Κατά τον κ. Κωνσταντόπουλο, «οι περισσότερες δομές είναι γεμάτες» και κάθε νέα εφημερία μπορεί να προσθέσει κι άλλα παιδιά σε εκείνα που ήδη περιμένουν. Ακόμα δυσκολότερη είναι η κατάσταση όταν πρόκειται για αδέλφια. «Αν είναι πέντε, θα τα πάρει όλα (…), φανταστείτε τώρα πέντε αδέρφια, ποια δομή θα τα πάρει;» διερωτάται.
Τα νοσοκομεία μένουν έτσι να διαχειρίζονται όσα το σύστημα δεν κατορθώνει να απορροφήσει. Ο κ. Κωνσταντόπουλος περιγράφει περιστατικά μεγαλύτερων παιδιών που πετούν ακόμα και σίδερα από τα παράθυρα ή φεύγουν από το νοσοκομείο. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ανηλίκου που το έσκασε κι έφτασε μέχρι την Ομόνοια, όπου τον εντόπισε τυχαία εργαζόμενος του νοσοκομείου.
Δεν είναι λίγες και οι περιπτώσεις παιδιών που επιτίθενται σε εργαζομένους και συνοδούς ασθενών. «Οι υγειονομικοί δεν είναι χωροφύλακες» λέει στη «δημοκρατία» ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ Μιχάλης Γιαννάκος, κάνοντας λόγο για περιστατικά βίας, κλοπών ακόμα και απαγωγών από συγγενικά πρόσωπα: «Είναι όνειδος για το κράτος πρόνοιας η κατάσταση αυτή. Παρκαρισμένα στα νοσοκομεία τα κακοποιημένα παιδιά. Δεν υπάρχουν προνοιακές μονάδες για να τα υποδεχτούν, με αποτέλεσμα να κακοποιούνται για δεύτερη φορά, αφού παραμένουν σε έναν θάλαμο νοσοκομείου». Πρόκειται, όπως λέει, για παιδιά που δεν πηγαίνουν στο σχολείο, δεν λαμβάνουν τη μόρφωση που πρέπει, στερούνται δραστηριότητες και βρίσκονται συχνά ήδη σε πολύ κακή ψυχολογική κατάσταση.
Μόλις 545 μόνιμοι κοινωνικοί λειτουργοί σε 332 δήμους – Οι καθυστερήσεις που παραδέχεται ακόμη και το υπουργείο
Κι όμως η έξοδος από το νοσοκομείο δεν είναι ούτε άμεση ούτε αυτονόητη. Πίσω από την πολύμηνη αναμονή βρίσκεται μια διαδικασία που περνά μέσα από αξιολογήσεις, κοινωνικές έρευνες και αναζήτηση της κατάλληλης λύσης για κάθε παιδί, μια διαδικασία στην οποία το ίδιο το υπουργείο παραδέχεται ότι καταγράφονται καθυστερήσεις. Για κάθε παιδί πρέπει να καταρτίζεται ατομικό σχέδιο οικογενειακής αποκατάστασης από τις κοινωνικές υπηρεσίες των νοσοκομείων, στο οποίο καταγράφονται το κοινωνικό και οικογενειακό ιστορικό και η ενδεδειγμένη λύση για το μέλλον του. «Εκεί υπάρχουν αρκετές καθυστερήσεις» αναγνωρίζει ο κ. Γλούμης-Ατσαλάκης.
Και το ένα άτομο στην κοινωνική υπηρεσία του Παίδων Πεντέλης δεν αποτελεί παρά μία ψηφίδα μιας πολύ μεγαλύτερης υποστελέχωσης. Στους 332 δήμους της χώρας, υπηρετούν μόλις 545 μόνιμοι κοινωνικοί λειτουργοί, ενώ σε ορισμένες περιοχές η αναλογία φτάνει τον έναν ανά 30.000 κατοίκους. Στον Δήμο Αθηναίων, από τις 24 οργανικές θέσεις καλύπτονται μόλις οι 14. Παράλληλα, λειτουργούν επτά διαφορετικά δίκτυα κοινωνικοπρονοιακών υπηρεσιών, χωρίς έναν ενιαίο φορέα που να έχει τη συνολική ευθύνη κάθε υπόθεσης και χωρίς ενιαίο δεσμευτικό πρωτόκολλο συνεργασίας μεταξύ Εισαγγελίας, Αστυνομίας, κοινωνικών υπηρεσιών, σχολείων και υπηρεσιών Υγείας.
Τα κενά συνεχίζονται και στη δικαστική διαχείριση. Ο κ. Γλούμης-Ατσαλάκης επισημαίνει ότι εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης τις σχετικές υποθέσεις χειρίζονται γενικοί εισαγγελείς, οι οποίοι δεν διαθέτουν την ίδια εμπειρία με τις εξειδικευμένες Εισαγγελίες Ανηλίκων. «Είναι και αυτό ένα ζήτημα» παραδέχεται. Σχεδόν τρεις δεκαετίες έχουν περάσει, άλλωστε, από τον Ν. 2447/1996, ο οποίος προέβλεψε τη δημιουργία Κοινωνικής Υπηρεσίας σε κάθε Πρωτοδικείο για την υποβοήθηση του έργου των δικαστηρίων, με την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων να εξαρτάται από την προβλεπόμενη κανονιστική ενεργοποίησή τους.
Μέσα σε αυτό το σύστημα, η επείγουσα αναδοχή παρουσιάζεται από το υπουργείο ως η βασική διέξοδος. Σύμφωνα με τον κ. Γλούμη-Ατσαλάκη, από το 2022 έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 300 επείγουσες αναδοχές. Η θέση του είναι ξεκάθαρη: «Κανονικά θα πρέπει όλα τα παιδιά να πάνε σε επείγουσα αναδοχή και να μην πάει κανένα σε ίδρυμα».
Η «κανονικότητα», όμως, που περιγράφεται, απέχει πολύ από όσα συμβαίνουν στους παιδιατρικούς θαλάμους. Γιατί όσο το κράτος γνωρίζει τα κενά, καταγράφει τις καθυστερήσεις και εξαγγέλλει λύσεις χωρίς να καταφέρνει να αδειάσει τα νοσοκομεία από παιδιά που δεν χρειάζονται νοσηλεία, η αποϊδρυματοποίηση μένει στα χαρτιά. Και το τίμημα το πληρώνουν παιδιά που απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους για να προστατευτούν, αλλά βρέθηκαν εγκαταλειμμένα σε ένα νοσοκομειακό κρεβάτι.
