Η κρίση έκανε τους πλούσιους πλουσιότερους

Η κρίση του δημόσιου χρέους διεύρυνε σημαντικά τις κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα και τις υπόλοιπες πέντε χώρες της ευρωζώνης που επλήγησαν περισσότερο. Πάνω από το μισό του καθαρού πλούτου κατείχε το 2023 το πλουσιότερο 10% των νοικοκυριών στην ομάδα των έξι χωρών που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης χρέους. Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το μερίδιό τους ανέβηκε από 46% το 2010 σε 51,8% το 2023, ενώ περιορίστηκε το μερίδιο του φτωχότερου μισού των νοικοκυριών.

Η μελέτη εξετάζει από κοινού την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Στην ομάδα αυτή, ο δείκτης Gini, ο οποίος αυξάνεται όσο πιο άνισα κατανέμεται ο πλούτος, ανέβηκε από 61,5 μονάδες το 2010 σε 65,9 το 2023. Η ανισότητα συνέχισε να διευρύνεται έως το 2021 και παρέμεινε στα ίδια επίπεδα το 2023. Στην υπόλοιπη ευρωζώνη ο δείκτης υποχώρησε κατά 2,1 μονάδες, από 71,8 σε 69,7.

Το χάσμα άνοιξε κυρίως στα χρόνια της κρίσης. Με την πτώση των τιμών των ακινήτων, ένα νοικοκυριό που είχε αγοράσει σπίτι με στεγαστικό έβλεπε την αξία της κατοικίας του να μειώνεται, ενώ το υπόλοιπο του δανείου του παρέμενε. Παράλληλα, η υποχώρηση των εισοδημάτων ανάγκασε νοικοκυριά με περιορισμένη περιουσία να χρησιμοποιήσουν τις αποταμιεύσεις τους για να καλύψουν τις ανάγκες τους.

Οι μετοχές ανέκαμψαν ταχύτερα, ευνοώντας περισσότερο τα εύπορα νοικοκυριά, στα οποία συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος αυτών των επενδύσεων. Για τα νοικοκυριά με μικρότερη περιουσία η αναπλήρωση των αποταμιεύσεων που είχαν χρησιμοποιήσει στη διάρκεια της κρίσης πήρε περισσότερο χρόνο.

Ποιοι ωφελήθηκαν

Οταν οι τιμές των κατοικιών άρχισαν να ανεβαίνουν ξανά, λιγότερα νοικοκυριά μπορούσαν να επωφεληθούν. Στις έξι χώρες η ιδιοκατοίκηση είχε υποχωρήσει, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών. Η άνοδος της αξίας των ακινήτων ενίσχυσε έτσι την περιουσία όσων είχαν ήδη σπίτι, ενώ το χάσμα στην κατανομή του πλούτου παρέμεινε.

Τα ποσοστά αφορούν μερίδια στον συνολικό καθαρό πλούτο, δηλαδή στην αξία των περιουσιακών στοιχείων, αφού αφαιρεθούν τα χρέη. Η αύξηση από 46% σε 51,8% δείχνει πόσο μεγαλύτερο κομμάτι του συνόλου κατέχει πλέον το πλουσιότερο 10%. Η μεταβολή της περιουσίας του σε ευρώ είναι ξεχωριστό μέγεθος.

Οι συντάκτες της ανάλυσης, Danilo Bianco, Jiri Slacalek και Oreste Tristani, αξιοποίησαν την έρευνα του Ευρωσυστήματος για τα οικονομικά και την κατανάλωση των νοικοκυριών. Η έρευνα καλύπτει περίπου 90.000 νοικοκυριά σε 22 χώρες και καταγράφει, μεταξύ άλλων, τα εισοδήματα, τα περιουσιακά στοιχεία και τα χρέη τους.