Χαμηλές συντάξεις, υψηλές εισφορές

Tις διαρθρωτικές αδυναμίες του ασφαλιστικού συστήματος αναφορικά με τη σχέση κόστους – οφέλους ανάμεσα στις εισφορές που πληρώνουμε και τις συντάξεις που εισπράττουμε καταδεικνύει νέα μελέτη του ΟΟΣΑ.

Αφενός, το ύψος των εισφορών για τους εργαζομένους στην Ελλάδα είναι από τα υψηλότερα ανάμεσα στις χώρες-μέλη του οργανισμού, αφετέρου, το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των ελεύθερων επαγγελματιών έχει τη δυνατότητα να επιλέξει (και το κάνει) χαμηλό ύψος εισφορών συνεπάγεται ότι οι συντάξεις τους είναι πενιχρές. Την ίδια στιγμή, δε, η λέξη «αποταμίευση» για τους περισσοτέρους μοιάζει με… ανέκδοτο.

Παράδοξο

Το βασικό παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι ενώ οι μισθωτοί στην Ελλάδα επιβαρύνονται με ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά ασφαλιστικών εισφορών ανάμεσα στις ανεπτυγμένες οικονομίες, η ανταποδοτικότητα του συστήματος παραμένει χαμηλή, συμπιέζοντας το τρέχον διαθέσιμο εισόδημά τους χωρίς να εγγυάται ανάλογη ασφάλεια για το μέλλον.

Στην αντίπερα όχθη οι αυτοαπασχολούμενοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια διαφορετική αλλά εξίσου επικίνδυνη στρέβλωση. Η θεσμοθετημένη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα την ασφαλιστική τους κατηγορία οδηγεί τη συντριπτική πλειονότητα στην υιοθέτηση της κατώτατης κλίμακας.

Αν και η επιλογή αυτή λειτουργεί ως άμεση ανάσα επιβίωσης απέναντι στα τρέχοντα λειτουργικά έξοδα και τη φορολογική πίεση, μακροπρόθεσμα ναρκοθετεί το μέλλον τους. Οι πενιχρές εισφορές που καταβάλλονται σήμερα θα μεταφραστούν νομοτελειακά σε συντάξεις που θα θυμίζουν περισσότερο χαμηλό κοινωνικό επίδομα, παρά εισόδημα αξιοπρεπούς διαβίωσης, διογκώνοντας τον κίνδυνο της γεροντικής φτώχειας για μια ολόκληρη γενιά επαγγελματιών.

Πάνω από το 90% των 1,3 εκατομμυρίων ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων στην Ελλάδα επιλέγουν σταθερά την πρώτη και κατώτατη ασφαλιστική κατηγορία του e-ΕΦΚΑ. Στην κατηγορία αυτή η μηνιαία εισφορά για τον κλάδο της κύριας σύνταξης ανέρχεται στα 185,09 ευρώ, ενώ, αν προστεθούν οι εισφορές υγείας (65,68 ευρώ), το συνολικό μηνιαίο κόστος διαμορφώνεται στα 250,77 ευρώ (στα ποσά αυτά συνεισπράττονται επιπλέον 10 ευρώ υπέρ ΔΥΠΑ και 2 ευρώ για τη στέγη υγειονομικών).

Η επιλογή αυτή εξασφαλίζει άμεση οικονομική ανακούφιση στο παρόν, αλλά περιορίζει δραματικά τις μελλοντικές αποδοχές. Η μόνιμη παραμονή στην κατώτατη κατηγορία οδηγεί σε εξαιρετικά χαμηλές συντάξεις, καθώς το ανταποδοτικό μέρος υπολογίζεται επί των χαμηλών συντάξιμων αποδοχών που αντιστοιχούν σε αυτές τις εισφορές.

Ενας επαγγελματίας που συνταξιοδοτείται έχοντας συμπληρώσει 30 έτη ασφάλισης στην 1η κατηγορία θα λάβει μια μεικτή μηνιαία σύνταξη που κυμαίνεται περίπου στα 674 με 690 ευρώ. Αν ο ασφαλισμένος εξαντλήσει τον εργασιακό του βίο και φτάσει τα 35 έτη ασφάλισης, το προσδοκώμενο ποσό αυξάνεται ελαφρώς και διαμορφώνεται στα 740 με 790 ευρώ μεικτά. Ακόμα και στην περίπτωση της πλήρους 40ετίας, η συνολική μηνιαία σύνταξη, η οποία αποτελεί το άθροισμα της εθνικής σύνταξης (η οποία έχει ανέλθει στα 446,87 ευρώ από την 1η/1/2026) και της ανταποδοτικής σύνταξης, δεν ξεπερνά τα 860 με 897 ευρώ μεικτά.

Το χάσμα γίνεται ευκρινές αν συγκριθεί αυτή η επιλογή με τις ανώτερες ασφαλιστικές κατηγορίες. Στην 3η κατηγορία, όπου η εισφορά κύριας σύνταξης είναι 281,82 ευρώ (και η συνολική εισφορά στα 360,63 ευρώ), η σύνταξη για 40 έτη ασφάλισης αγγίζει τα 1.100 με 1.150 ευρώ. Αντίστοιχα, στην 6η και ανώτατη κατηγορία, με εισφορά κύριας σύνταξης στα 597,06 ευρώ (και συνολική εισφορά στα 675,87 ευρώ), η τελική σύνταξη για τα ίδια έτη εκτινάσσεται κοντά στα 1.850 με 1.895 ευρώ μεικτά.