«Ο απατεών όχι μόνον αποκλείεται να είναι ευφυής, αλλ’ είναι αναγκαίως βλαξ»Ακολουθεί απόσπασμα από θρυλικό κείμενο του Ευάγγελου Λεμπέση με τίτλο «Η Τεράστια Κοινωνική Σημασία των Βλακών εν τω Συγχρόνω Βίω». Δημοσιεύτηκε το 1941 και αφορά ένα ζήτημα που απασχολεί και την πατρίδα μας:
«Αν ο βλαξ καταφεύγει εις την επιτηδειότητα λόγω των πενιχρών πνευματικών του μέσων εκ της αυτής ελλείψεως ανωτέρων πνευματικών μέσων, ωθείται και προς την απάτην. Απάτη είναι, ως γνωστόν, η αποσιώπησις της αληθείας ή η παράστασις ψευδών πραγμάτων ως αληθών. Εξ αυτού τούτου του ορισμού αυτής συνάγεται ότι η απάτη δεν ανάγεται εις την ευφυΐαν του απατεώνος, διότι πας άνθρωπος δύναται να παραστήση ψευδώς πράγματα ως αληθή και αυτός ούτος ο βλαξ, αλλ᾿ εις την ευπιστίαν του θύματος. Οτι, λοιπόν, καταφεύγει εις αυτήν ως διανοητικώς ευκολώτερον μέσον ο βλαξ, επειδή, στερούμενος ευφυΐας, είναι ανίκανος να μεταχειρισθή έντιμα μέσα, είναι αυτονόητον, διότι έντιμα μέσα ως δυσκολώτερα χρησιμοποιεί μόνον ο κεκτημένος πραγματικήν ατομικήν αξίαν.
Πόθεν, λοιπόν, προέρχεται η ευρέως διαδεδομένη αντίληψις ότι ο απατεών όχι μόνον αποκλείεται να είναι βλαξ, αλλ᾿ αναγκαίως είναι ευφυής, αντί της ως άνω αναλύσεως, εξ ης αντιθέτως προκύπτει ότι ο απατεών όχι μόνον αποκλείεται να είναι ευφυής, αλλ᾿ είναι αναγκαίως βλαξ; Η αντίληψις αύτη προέρχεται εκ της “θεωρίας” του βλακός περί της ευπιστίας. Ειθισμένος ο βλαξ να “σκέπτεται” ουχί διά του νοητικού μηχανισμού, αλλά διά χονδροειδών έξωθεν εντυπώσεων, δεν ερευνά τας αιτιοκρατικάς σχέσεις, αλλά περιορίζεται εις το γεγονός μίας επιτυχούσης απάτης, γεγονός εξ ου και μόνου συνάγει την βλακείαν του θύματος και την ευφυΐαν του απατεώνος. […] Η ευπιστία ενός ατόμου, ως προϋποθέτουσα τα άλλα άτομα ως έντιμα και συνεπώς ως ευφυά, είναι ασφαλώς το μέγιστον των τεκμηρίων της πνευματικής του αναπτύξεως και του πολιτισμού του. Οσον υψηλότερον επί των βαθμίδων της ευφυΐας και του πολιτισμού ίσταται εν άτομον ή εις λαός (οι Ευρωπαίοι εν σχέσει προς τους ανατολίτας), τόσον περισσότερον εύπιστος είναι. Ο τελευταίος των βλακών θα ηδύνατο να εξαπατήση έναν Καντ ή έναν Μπετόβεν».
Ακόμα και σήμερα, δυστυχώς, το κείμενο φαντάζει επίκαιρο…
Παναγιώτης Λιάκος
