Πολλές φορές βοήθησε ο Ιπποκράτης και τους Θεσσαλούς Αργείους και τους Αθηναίους. Οι τελευταίοι, δείχνοντας την ευγνωμοσύνη τους, τον μύησαν, μετά τον Ηρακλή, στα Ελευσίνα Μυστήρια, τον έκαναν πολίτη των Αθηνών και εξασφάλισαν σε αυτόν και στους απογόνους του σίτιση στο Πρυτανείο.
- Γράφει ο Χρήστος Η. Χαλαζιάς
Τον εκτιμούσαν ιδιαίτερα ως υπέροχο διδάσκαλο της Ιατρικής, την οποία δίδασκε με το σύστημα των Ασκληπιάδων, με όρκο που έπρεπε να δίνουν όσοι έμελλαν να σπουδάσουν αυτή την επιστήμη.
Ο Ιπποκράτης άφησε δύο γιους, τον Θεσσαλό και τον Δράκοντα. Και οι δύο ήταν διάσημοι γιατροί. Γαμπρός του ήταν ο Κώος Ασκληπιάδης Πόλυβος. Ο Θεσσαλός έγινε γιατρός του βασιλιά της Μακεδονίας Αρχελάου και απέκτησε τρεις γιους, τον Γοργία, τον Δράκοντα Β΄ και τον Ιπποκράτη Δ΄, γιατρό της Ρωξάνης, συζύγου του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Ο Σωρανός ο Εφέσιος αναφέρει πως ο Ιπποκράτης είχε φύγει από την πατρίδα του την Κω επειδή είχε βάλει φωτιά στις παλαιές έγγραφες διδασκαλίες που βρίσκονταν μέσα στον ναό. Οπως αναφέρει όμως ο Πλίνιος, ο Ιπποκράτης δεν είχε καμία σχέση με την πυρκαγιά του ναού. Απλώς αντέγραψε, όταν ο ναός κάηκε, μερικές από τις θεραπείες που υπήρχαν. Ενα άλλο σημείο που αμφισβητείται είναι αν ο Ιπποκράτης έμεινε στην Αθήνα, κι αν έλαβε μέρος στην καταπολέμηση του μεγάλου αττικού λοιμού.
Ο λοιμός
Ο Ιπποκράτης ήταν γνωστός στην Αθήνα, όπως δείχνουν μερικά χωρία αρχαίων συγγραφέων (Πλάτωνος «Πρωταγόρας» 311β και «Φαίδρος» 270γ, Αριστοφάνης, Αριστοτέλης), και μάλιστα τον θεωρούσαν εξαιρετικό δάσκαλο της ιατρικής. Η μύησή του στα Ελευσίνια Μυστήρια και η σίτισή του στο Πρυτανείο ενισχύουν αυτή τη γνώμη. Στον πρεσβευτικό λόγο του Θεσσαλού, γιου του Ιπποκράτη, αναφέρεται ότι για τη σωτηρία των Αθηνών από τον λοιμό (τον μεγάλο ή άλλον) ο πατέρας του παράγγειλε να ανάψουν φωτιές για να καθαριστεί ο αέρας από το μίασμα.
Ο Ιπποκράτης υπήρξε και έξοχος ιατρικός συγγραφέας. Ο Γαληνός λέει γι’ αυτό: «Πάντων υπερήνεγκε και πρώτος εις φως εξηνέγκε την τελείαν παρ’ Ελλησιν ιατρική». Ο Σωρανός ο Εφέσιος αναφέρει 64 συγγράμματά του, ο Βυζαντινός λόγιος Ιωάννης Τζέτζης (1110-1180) 53.
Σήμερα σώζονται 57 συγγράμματα. Η γλώσσα που χρησιμοποίησε ο Ιπποκράτης ήταν η ιωνική, με πολλές διαφοροποιήσεις, διότι η καταγωγή του ήταν δωρική. Τα έργα του αποτελούν την Ιπποκράτεια συλλογή, που συγκροτήθηκε από τον Ευφορίωνα ή αργότερα. Μεταξύ εκείνων που υπομνημάτισαν και σχολίασαν τα έργα του Ιπποκράτη συγκαταλέγονται ο Διοκλής ο Καρύστιος, ο Ηρόφιλος, ο Ζεύξις, ο Ηρακλείδης, ο Ταραντίνος, ο Διοσκουρίδης, ο Βακχείος κ.ά. Μεγάλος κριτικός και εξηγητής των έργων του Ιπποκράτη ήταν και ο Γαληνός.
Ανατομία
Από την αρχαία εποχή υπήρχαν αμφιβολίες για τη γνησιότητα μερικών από τα έργα του Ιπποκράτη. Δεν αποκλείεται μερικά να συμπληρώθηκαν από σημειώσεις και προσθήκες μαθητών του ή και αμαθών αντιγραφέων. Πάντως, τα έργα του αποτέλεσαν επί ολόκληρους αιώνες τον πυρήνα κάθε ιατρικής διδασκαλίας. Ο Γαληνός τον θεωρεί τον μεγαλύτερο γιατρό και συγγραφέα των αιώνων. Ο Ερωτιανός τον παρομοιάζει με τον Ομηρο, τον Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο.
Ο Ιπποκράτης γνώριζε, στον τομέα της ανατομίας, σχεδόν όλα τα οστά, τον μυελό των οστών και τις αρθρώσεις. Αναφέρει λίγους μυς, ενώ οι τένοντες συγχέονται συχνά με τα νεύρα. Από τα σπλάχνα αναφέρει τα κυριότερα, αλλά η γνώση της λειτουργίας τους είναι ελλιπής. Γνωρίζει τη μήτρα και τον τράχηλό της, αγνοεί όμως τις σάλπιγγες και τις ωοθήκες. Αναφέρει τις βαλβίδες της καρδιάς. Οι φλέβες περιέχουν αίμα και οι αρτηρίες που καταλήγουν στην καρδιά περιέχουν αέρα. Περιγράφονται σφύξεις στα αιμοφόρα αγγεία. Η λειτουργία του εγκεφάλου παραμένει άγνωστη. Θεωρεί τον εγκέφαλο αδένα, αλλά γνωρίζει τις μήνιγγες που βρίσκονται γύρω από τον εγκέφαλο.
Οι γνώσεις του για τη λειτουργία του σώματος
Κατά τον Ιπποκράτη, το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από τέσσερα στοιχεία, τον αέρα, τη γη, τη φωτιά και το νερό. Στα στερεά συστατικά του σώματος υπερισχύει το στοιχείο της γης, στα υγρά το νερό. Σε καθένα από τα στοιχεία αυτά αντιστοιχεί μια ιδιότητα: Το ψυχρό, το ξηρό, το θερμό, το υγρό. Συνεκτική ουσία είναι το έμφυτο θερμό, που έχει για έδρα του την καρδιά. Κυριότερα υγρά του σώματος είναι το αίμα, το φλέγμα, η κίτρινη και η μαύρη χολή. Αν όλα αυτά είναι καλά αναμεμειγμένα, με ομοιομέρεια, υπάρχει υγεία, αλλιώς αναπτύσσεται αρρώστια.
Σπουδαία είναι η γνώμη του Ιπποκράτη ότι στο σώμα υπάρχει μια ζωική δύναμη, η φύσις, που προνοεί για τη συντήρησή του και την ανάπτυξή του, αλλά και για την αποκατάσταση της υγείας σε περίπτωση αρρώστιας. Στην πέψη, η τροφή αναλύεται στα διάφορα συστατικά της, που τα απορροφούν τα διάφορα όργανα, ανάλογα με τις ανάγκες τους. Το αίμα παρασκευάζεται στο συκώτι και με τις φλέβες μεταφέρεται σε όλο το σώμα.
Η καρδιά με το έμφυτο θερμό ζωογονεί το αίμα, που έρχεται στη δεξιά κοιλία της από το συκώτι και το διοχετεύει έπειτα σε όλο το σώμα, όπου μεταφέρει τη θερμότητά του. Παράλληλα, η καρδιά αντλεί από τους πνεύμονες τον αέρα που χρειάζεται για να ζωογονεί και να διατηρεί το πνεύμα, που μέσω των αρτηριών, από την αριστερή κοιλία, διοχετεύεται στο σώμα και χρησιμεύει για τη διατήρηση της αίσθησης και της κίνησης.
Οι νεφροί χρησιμεύουν για την απέκκριση των ούρων. Ο εγκέφαλος θεωρείται κέντρο της διανόησης, της κίνησης και της αίσθησης, κυρίως όμως χρειάζεται για τον μετριασμό της θερμότητας που υπάρχει στην καρδιά, για την προσέλκυση του φλέγματος κ.ά. Ο Ιπποκράτης συσχετίζει την όραση με τον εγκέφαλο, ενώ για την ακοή θεωρεί ότι παράγεται μέσω των σκληρών οστών στα αυτιά. Η όσφρηση επιτυγχάνεται με εισχώρηση των στοιχείων που μυρίζουν μέχρι τον εγκέφαλο και η καταρροή της μύτης την ελαττώνει.