Οι Βρυξέλλες ετοιμάζουν σχέδιο επίσπευσης της διαδικασίας, παρακάμπτοντας τους αυστηρούς κανόνες που ισχύουν
Η Ευρωπαϊκή Ενωση μελετά ένα καθεστώς πρόωρης ένταξης της Ουκρανίας, ένα ενδιάμεσο στάδιο συμμετοχής με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας της χώρας μετά τη λήξη του πολέμου.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Λόγω της πίεσης εκ μέρους των ΗΠΑ για την επίσπευση των ειρηνευτικών συνομιλιών, οι Ευρωπαίοι συζητούν πλέον την αλλαγή των κριτηρίων προσχώρησης τα οποία είχαν συμφωνηθεί για τη διεύρυνση από το 1993, ώστε να επιτρέπεται η πιο ευέλικτη ένταξη νέων μελών.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατίας», το σχέδιο που μελετούν οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προβλέπει σταδιακή πρόσβαση της Ουκρανίας στα οφέλη της Ε.Ε., με δικαιώματα που θα αποδίδονται αργότερα και θα εξαρτώνται από μελλοντικές μεταρρυθμίσεις, σε αντίθεση με τις παραδοσιακές διαδικασίες. Αυτή η ενδιάμεση προσέγγιση θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εσωτερικές εντάσεις εντός της Ε.Ε., ενώ κινδυνεύει να αποδυναμώσει περαιτέρω την ευρωπαϊκή ενότητα απέναντι στις τρέχουσες γεωπολιτικές προκλήσεις.
Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, παρουσιάζεται ως «εγγύηση ασφαλείας» μετά την παύση των εχθροπραξιών στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Το Κίεβο βλέπει αυτή την εξέλιξη ως το εισιτήριο για μια μακροπρόθεσμη σταθερότητα κι αυτό ταιριάζει απόλυτα με το ειρηνευτικό σχέδιο των 20 σημείων, που συζητείται μεταξύ Αμερικανών, Ουκρανών και Ευρωπαίων, το οποίο στοχεύει σε ταχεία ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. έως το 2027. Οι ειρηνευτικές συνομιλίες συνεχίζονται και στο φόρουμ του Νταβός, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη και όπου αναμένεται ο Ντόναλντ Τραμπ.
Ωστόσο, η επίσπευση της διαδικασίας συγκρούεται με τα σημερινά κριτήρια: Κανονικά, για την ένταξη ενός μέλους απαιτούνται η σταδιακή υιοθέτηση των κοινοτικών κανόνων και η ομόφωνη έγκριση των 27 εθνικών Κοινοβουλίων. Εδώ όμως μιλάμε για μηχανισμούς που επισπεύδουν διαδικασίες, δικαιώματα που αναβάλλονται και προνόμια κατά περίπτωση. Στην περίπτωση της Ουκρανίας οι Βρυξέλλες φαίνεται να επινοούν μια «γρήγορη λωρίδα κυκλοφορίας», μια γρήγορη διαδρομή μέσα από την οποία το Κίεβο θα γίνει το επόμενο μέλος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Ομως το δικαίωμα ψήφου και καίριες θέσεις θα αποδίδονται σταδιακά μόνο αφότου η χώρα θα έχει αποδείξει την καλή της «διαγωγή». Πρόκειται για μια πραγματική πρωτοτυπία, όταν γνωρίζουμε ότι η Πολωνία χρειάστηκε 10 χρόνια για να διαβεί τον Ρουβίκωνα, με ατελείωτες διαπραγματεύσεις πριν από την ένταξή της το 2004. Οι διευκολύνσεις και οι εκπτώσεις που γίνονται από τα ανώτατα ευρωπαϊκά κλιμάκια για χάρη της Ουκρανίας είναι κραυγαλέες.
Τα κριτήρια προσχώρησης του 1993 απαιτούσαν ρητά: Κάθε υποψήφια χώρα να συμμορφώνεται πλήρως με τα κοινοτικά κεκτημένα πριν υπογράψει. Σήμερα οι Βρυξέλλες είναι έτοιμες να ανατρέψουν τα πάντα και να επιτρέψουν τη σταδιακή πρόσβαση της Ουκρανίας στην ενιαία αγορά (κάτι που ήδη γίνεται), στις αγροτικές επιδοτήσεις και στα διαρθρωτικά ταμεία, υπό την προϋπόθεση μεταρρυθμίσεων μετά την ένταξη.
Τα ρήγματα
Αυτή η κίνηση μοιάζει σαν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να βάζουν την Ουκρανία στην Ε.Ε. από το παράθυρο. Υποψήφιες προς ένταξη χώρες, όπως το Μαυροβούνιο ή η Αλβανία, που μοχθούν εδώ και χρόνια στην κλασική διαδρομή, βλέπουν την προνομιακή μεταχείριση του Κιέβου ως ψυχρολουσία και την αμφισβητούν. Η στροφή προς ένα «ενδιάμεσο» μοντέλο για το Κίεβο αφήνει πικρή γεύση και σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αρκετά κράτη-μέλη φοβούνται ότι η ταχεία οδός υπονομεύει το ίδιο το νόημα της ένταξης: την πλήρη δέσμευση, χωρίς εξαιρέσεις.
Εκτός από την ένταση, τους φόβους, την αμφισβήτηση… έντονη είναι και η δυσαρέσκεια. Φανταστείτε μικρές χώρες, ήδη πιεσμένες από τον πληθωρισμό και τους διογκούμενους λογαριασμούς, να βλέπουν τις Βρυξέλλες να κατασκευάζουν εξαιρέσεις με υποχρεώσεις που αναβάλλονται για να εξυπηρετήσουν γεωπολιτικές σκοπιμότητες. Κάτι τέτοιο δύσκολα γίνεται κατανοητό. Ανώνυμες πηγές στους διαδρόμους των Βρυξελλών μιλούν για τον κίνδυνο περαιτέρω εσωτερικών ρηγμάτων που θα αποδυναμώσουν ακόμα περισσότερο μια ήδη εύθραυστη Ε.Ε.
Επιπλέον, οι μηχανισμοί ένταξης χρονολογούνται εδώ και πάνω από τρεις δεκαετίες, σχεδιασμένοι για τον μεταψυχροπολεμικό κόσμο. Σήμερα, με χώρες όπως η Τουρκία ή η Βοσνία-Ερζεγοβίνη να περιμένουν στην αναμονή, ακούγεται ήδη ότι ένα ενδιάμεσο μοντέλο για τους περισσότερο «ταλαιπωρημένους» ενδέχεται να γενικευτεί, με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για την Ελλάδα και τα εθνικά της συμφέροντα!
