Οι πολεμικές εξελίξεις στο Ιράν αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες και ανοίγουν ένα νέο μέτωπο αβεβαιότητας στη Μέση Ανατολή
- Θεοφάνης Μαλκίδης*
Ηταν 15 Αυγούστου του 1984 όταν οι Κούρδοι της Τουρκίας, με το PKK, ξεκίνησαν τον ένοπλο αγώνα για ελευθερία. Η κουρδική ενεργοποίηση συνάντησε την κρατική καταστολή: στην Τουρκία βεβαίως, στο Ιράκ, αργότερα στη Συρία από τις τουρκοχρηματοδοτούμενες οργανώσεις. Και εκεί που τα κρατικά εγκλήματα προσπάθησαν να καλύψουν το κουρδικό απελευθερωτικό κίνημα, η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου στο Ιράν φέρνει το κουρδικό ζήτημα ξανά στο προσκήνιο.
Το Ιράν
Οι καταιγιστικές εξελίξεις στο Ιράν μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου έχουν τοποθετήσει τον κουρδικό παράγοντα στο επίκεντρο της στρατιωτικής και πολιτικής εξίσωσης. Οι Κούρδοι του Ιράν, οι οποίοι έχουν για χρόνια αντιπολιτευτική δράση κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης, έχοντας στενές σχέσεις τόσο με τους Κούρδους της Τουρκίας όσο και με τον αμερικανικό παράγοντα, αποτελούν την (πιθανή) «επίγεια αιχμή του δόρατος» της στρατιωτικής επιχείρησης ΗΠΑ και Ισραήλ.
Μετά την εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ οι κουρδικές οργανώσεις έχουν περάσει στην επίθεση και εκατοντάδες έως και χιλιάδες Κούρδοι μαχητές έχουν αρχίσει να διεισδύουν στο δυτικό Ιράν από το βόρειο Ιράκ, γεγονός που επισήμως διαψεύδεται.
Στο πολιτικό επίπεδο, λίγες ημέρες πριν από την επίθεση, και συγκεκριμένα στις 22 Φεβρουαρίου 2026, οι μεγάλες κουρδικές οργανώσεις (PDKI, PJAK, PAK κ.ά.) σχημάτισαν τον «Συνασπισμό Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν» με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος και την απόκτηση αυτονομίας. Παράλληλα, οι οργανώσεις αυτές στοχεύουν στη δημιουργία ενός δεύτερου (εσωτερικού) μετώπου στα δυτικά, γεγονός που θα αναγκάσει τους Φρουρούς της Επανάστασης να διασπάσουν τις δυνάμεις τους, αποδυναμώνοντας την άμυνα στην πρωτεύουσα και σε άλλες πόλεις.
Η υποστήριξη των Κούρδων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ φαίνεται να αποτελεί βασικό πυλώνα του σχεδίου για την επόμενη μέρα στο Ιράν και, παρά τις επίσημες διαψεύσεις από τον Λευκό Οίκο, υπάρχουν αναφορές ότι υπάρχουν σχέσεις με τις κουρδικές ομάδες.
Ταυτόχρονα, οι ΗΠΑ φέρεται ότι είναι έτοιμες να παρέχουν στρατιωτική υποστήριξη σε περίπτωση που οι κουρδικές δυνάμεις εδραιώσουν προγεφυρώματα εντός του Ιράν.
Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη αντιδρά βίαια με βομβαρδισμούς στο ιρακινό Κουρδιστάν εναντίον στρατοπέδων και προσφυγικών καταυλισμών, κατηγορώντας τους Κούρδους ως «συνεργάτες της Δύσης».
Ταυτόχρονα, στις κουρδικές επαρχίες του Ιράν (Σαναντάζ) ο ιρανικός στρατός προειδοποίησε για αμείλικτη στάση απέναντι σε κουρδικές αποσχιστικές κινήσεις. Ετσι η κατάσταση στο Ιράν ανοίγει, όπως είναι αναμενόμενο, τον ασκό του Αιόλου τόσο για τη χώρα όσο και για ολόκληρη την περιοχή. Ειδικότερα, στο Ιράν η κουρδική εξέγερση θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν γενικευμένο και χαοτικό εμφύλιο πόλεμο εντός της χώρας, ενώ στο γειτονικό Ιράκ όπου υπάρχει η de facto εξουσία των Κούρδων, η κυβέρνηση της Βαγδάτης βρίσκεται σε δύσκολη θέση, προσπαθώντας να διατηρήσει την ουδετερότητα, ενώ το έδαφός της χρησιμοποιείται ως βάση εξόρμησης των Κούρδων εναντίον του Ιράν.
Η Τουρκία
Εκεί όμως που υπάρχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι ποιες θα είναι οι επιπτώσεις της νέας κατάστασης στο Ιράν με την ένοπλη και πολιτική παρουσία των Κούρδων στην Τουρκία. Η Aγκυρα παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, με τοn φόβο ότι η ενίσχυση των Κούρδων του Ιράν θα αναζωπυρώσει το κουρδικό ζήτημα και στο δικό της έδαφος.
Οι ιστορικά τεταμένες σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και των Κούρδων του Ιράν και κυρίως με το PJAK, το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν , το οποίο θεωρείται βραχίονας του ΡΚΚ, επανέρχονται, καθώς η Aγκυρα θεωρεί κάθε κουρδική κίνηση για αυτονομία στα σύνορά της υπαρξιακή απειλή. Παρότι το PKK ξεκίνησε διαδικασία αφοπλισμού και διάλυσης το 2025, παρότι ο ηγέτης του ο Αμπντουλάχ Οτσαλάν είναι φυλακισμένος από το 1999, οι Κούρδοι στο Ιράν παραμένουν πολιτικά και στρατιωτικά ενεργοί. Παράλληλα, η Τουρκία εμφανίζεται εξοργισμένη με τις αναφορές ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενισχύουν στρατιωτικά τους Κούρδους του Ιράν για να τους χρησιμοποιήσουν ως χερσαία δύναμη κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης, με το οποίο η ίδια ως μέλος του ΝΑΤΟ διατηρεί προνομιακές σχέσεις.
Η Τουρκία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι, εάν οι Κούρδοι στο Ιράν αποκτήσουν μόνιμο έλεγχο εδαφών, θα επέμβει στρατιωτικά εντός του ιρανικού εδάφους για να δημιουργήσει «ζώνη ασφαλείας», δηλαδή να υλοποιήσει άλλη μία Γενοκτονία, όπως έκανε και στη Συρία.
Είναι προφανές ότι η Τουρκία φοβάται ότι οποιαδήποτε ενίσχυση των Κούρδων στο Ιράν θα λειτουργήσει ως «συγκοινωνούν δοχείο» για τους Κούρδους που βρίσκονται στο έδαφός της, προσφέροντάς του νέες βάσεις, οπλισμό και ανθρώπινο δυναμικό για επιχειρήσεις εντός της Τουρκίας.
Μετά την αυτονομία των Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ και την de facto αυτονομία στη Βόρεια Συρία (Rojava), μία νέα κουρδική οντότητα στο Ιράν θα ολοκλήρωνε μια ζώνη κουρδικού ελέγχου, ενθαρρύνοντας και τους Κούρδους της Τουρκίας. Eτσι, η νέα κατάσταση, αυτή που προσπαθεί να σκεπάσει με καταπίεση και καταστολή, με βομβαρδισμούς και εν τέλει με τη Γενοκτονία του κουρδικού λαού, είναι μπροστά της. Και είναι πρόδηλο πως ό,τι και να κάνει η Τουρκία, ακόμη και νέα εγκλήματα, οι Κούρδοι θα ζήσουν την αποκατάσταση της Ιστορίας και της δικαιοσύνης!
ΥΓ.Q Στη μνήμη του μέλους της Κυπριακής Επιτροπής Αλληλεγγύης στο Κουρδιστάν Θεόφιλου Γεωργιάδη, ο οποίος δολοφονήθηκε από «αγνώστους» στη Λευκωσία στις 20 Μαρτίου 1994, και στη μνήμη του Μιχάλη Χαραλαμπίδη, ο οποίος αυτές τις μέρες του 1985 έθεσε στον ΟΗΕ, πρώτη φορά παγκοσμίως, το κουρδικό ζήτημα.
*Διδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
