Εστάλη εγκύκλιος από το υπ. Ανάπτυξης σε υπουργεία και ΟΤΑ. Εμμεση παραδοχή πως η κατάσταση είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο
Μετά το «χαστούκι» του Ελεγκτικού Συνεδρίου που… ξεμπρόστιασε το κυβερνητικό «πάρτι» με τις απευθείας αναθέσεις, το υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε πριν από λίγες ημέρες εγκύκλιο με την οποία δίνει σαφείς και αναλυτικές οδηγίες προς τις αναθέτουσες Αρχές για τη διαδικασία των απευθείας αναθέσεων προμηθειών και υπηρεσιών. Πρόκειται για μία έμμεση παραδοχή πως η κατάσταση είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο, επιβεβαιώνοντας τις φωνές που μιλούν για ένα τεράστιο «φαγοπότι» χωρίς φραγμούς και πραγματικούς ελέγχους, μεταξύ φίλων και γνωστών.
Υπενθυμίζεται πως τα στοιχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου είχαν αποκαλύψει εξόφθαλμες περιπτώσεις στις συνολικά 15.777 συμβάσεις, συνολικής αξίας 4,6 δισ. ευρώ. Σχεδόν οι 8 στις 10 ήταν απευθείας αναθέσεις (12.856 περιπτώσεις), ενώ σε 78 περιπτώσεις ακολουθήθηκε η διαδικασία του «συνοπτικού διαγωνισμού», με το συνολικό ποσό να διαμορφώνεται στα 1,98 δισ. ευρώ. Μάλιστα, είχε εντοπιστεί πως τέσσερα υπουργεία (Εθνικής Αμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Υποδομών και Μεταφορών, Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής) «έτρεξαν» τα προηγούμενα χρόνια τη διαδικασία του συνοπτικού διαγωνισμού, η οποία όμως, όπως αναφέρει και το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο, έχει καταργηθεί ήδη από την 1η Σεπτεμβρίου 2021!
Η διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, αν και νόμιμη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, είχε μετατραπεί σε κανονικότητα, με την πλειονότητα των συμβάσεων να υλοποιείται χωρίς πραγματικό ανταγωνισμό και με περιορισμένα στοιχεία ελέγχου.
Η εγκύκλιος του υπουργείου Ανάπτυξης υπενθυμίζει ότι η απευθείας ανάθεση αποτελεί εξαιρετική διαδικασία, η οποία επιτρέπεται μόνο για συμβάσεις μικρής αξίας και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οπως διευκρινίζεται, το ανώτατο όριο για προμήθειες και υπηρεσίες ανέρχεται στις 30.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ για ορισμένες συμβάσεις υπηρεσιών και έργα Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών το όριο αυξάνεται στα 60.000 ευρώ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υποχρεωτική τεκμηρίωση της σκοπιμότητας και της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, η οποία πρέπει να βασίζεται σε προηγούμενη έρευνα αγοράς. Το υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι απαγορεύονται οι τεχνητές κατατμήσεις συμβάσεων με σκοπό την αποφυγή διαγωνιστικών διαδικασιών, ενώ υπογραμμίζεται ότι κάθε απευθείας ανάθεση πρέπει να εντάσσεται σε ορθολογικό προγραμματισμό των αναγκών του φορέα.
Η διαδικασία εκκινεί με τη δημοσίευση εγκεκριμένου αιτήματος στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), ενώ ακολουθεί η αποστολή πρόσκλησης υποβολής προσφοράς σε έναν ή περισσότερους συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς. Οπως τονίζεται, πρόσκληση ανοιχτή προς κάθε ενδιαφερόμενο δεν συνιστά απευθείας ανάθεση, αλλά ανοιχτή διαγωνιστική διαδικασία, με όλες τις υποχρεώσεις που αυτή συνεπάγεται.
Οπως επισημαίνει η εγκύκλιος του υπουργείου Ανάπτυξης, κρίσιμο σημείο αποτελεί η πενθήμερη υποχρεωτική προθεσμία που πρέπει να μεσολαβεί από τη δημοσίευση της πρώτης πρόσκλησης έως την απόφαση ανάθεσης. Η μη τήρηση της προθεσμίας καθιστά την ανάθεση παράνομη και οδηγεί σε ακυρότητα της σύμβασης.
Παράλληλα, αποσαφηνίζει τα υποχρεωτικά δικαιολογητικά που πρέπει να ζητούνται από τον ανάδοχο, όπως ποινικό μητρώο και φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα, καθώς και τα έγγραφα νόμιμης εκπροσώπησης. Για συμβάσεις έως 30.000 ευρώ δεν εφαρμόζονται οι λεγόμενοι «δυνητικοί λόγοι αποκλεισμού», περιορίζοντας έτσι τη γραφειοκρατία, και επαναβεβαιώνεται ότι η επιλογή αναδόχου εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια της αναθέτουσας Αρχής.
H έκθεση-κόλαφος του Ελεγκτικού Συνεδρίου
Στην πρόσφατη έκθεσή του το Ελεγκτικό Συνέδριο είχε εντοπίσει πως στις περισσότερες περιπτώσεις οι φορείς του Ελληνικού Δημοσίου ακολουθούσαν την εξής τακτική: μικρές συμβάσεις για να μη «χτυπάει» στο μάτι. Από τις συνολικά 12.856 απευθείας αναθέσεις, οι μισές, δηλαδή οι 6.481, ήταν έως 10.000 ευρώ, για τις οποίες δόθηκαν συνολικά σχεδόν 37,7 δισ. ευρώ.
Η κατανομή αυτή υποδηλώνει μια τακτική «διαίρει και βασίλευε», όπου μεγάλα έργα ή προμήθειες διασπώνται σε μικρότερα πακέτα για να αποφευχθεί η αναλυτική δημόσια παρακολούθηση ή ο διαγωνιστικός έλεγχος.
Στην επόμενη κατηγορία, συμβάσεις αξίας μεταξύ 10.000 και 20.000 ευρώ πραγματοποιήθηκαν 2.946 φορές, με συνολικό κόστος 42,3 εκατομμύρια ευρώ. Παρά την αύξηση της μέσης αξίας ανά σύμβαση, οι αναθέσεις παραμένουν σχετικά μικρές σε σχέση με τις συνολικές δαπάνες, γεγονός που επιβεβαιώνει τη στρατηγική των μικρών συμβάσεων. Ακολουθούν οι κατηγορίες 20.000-30.000 ευρώ με 2.045 συμβάσεις αξίας 52,9 εκατομμυρίων ευρώ και 30.000-37.200 ευρώ με 1.205 συμβάσεις συνολικής αξίας 41,5 εκατομμυρίων ευρώ, δείχνοντας ότι όσο αυξάνει το ύψος της σύμβασης, μειώνεται ο αριθμός των αναθέσεων, αλλά αυξάνεται το μέσο κόστος ανά σύμβαση.
Σημειώνεται πως το Ελεγκτικό Συνέδριο είχε εντοπίσει ασυμφωνίες μεταξύ των στοιχείων των δημόσιων συμβάσεων που τηρούνται στα εσωτερικά μητρώα των φορέων και σε εκείνα που καταχωρίζονται στα κεντρικά πληροφοριακά συστήματα (ΚΗΜΔΗΣ), αλλά και ευρεία χρήση εξαιρετικών διαδικασιών (διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, απευθείας ανάθεση). Σημαντικό ποσοστό συμβάσεων και συγκεκριμένα το 43% υλοποιήθηκε κατόπιν διαγωνισμού και το 61% κατόπιν εξαιρετικής διαδικασίας, κάτι που ανατίθενται με την υποβολή μόνο μίας προσφοράς.
