Το κράτος παραιτείται από τη διεκδίκηση αν ο ιδιώτης διαθέτει τίτλο κτήσης που έχει μεταγραφεί πριν από το 1975 ή οι ιδιοκτησίες προέρχονται από αγροτικές διανομές
- Από τον Βασίλη Παπακωνσταντόπουλο
[email protected]
Νομοθετική ρύθμιση που φιλοδοξεί να ξεδιαλύνει το ιδιοκτησιακό καθεστώς για χιλιάδες ιδιωτικά ακίνητα προωθεί η κυβέρνηση. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, θεσπίζεται η παραίτηση του κράτους από τη διεκδίκηση ακινήτων για τα οποία ο ιδιώτης διαθέτει τίτλο κτήσης που έχει μεταγραφεί πριν από το 1975 ή ακινήτων που προέρχονται από αγροτικές διανομές.
Πρόκειται για μία ρύθμιση που απελευθερώνει χιλιάδες ιδιοκτήτες, κυρίως στην περιφέρεια, οι οποίοι βρίσκονταν σε ομηρία καθώς το Δημόσιο πρόβαλε δικαιώματα σε εκτάσεις που κατέχονταν νόμιμα από γενιά σε γενιά, εμποδίζοντας κάθε μεταβίβαση ή αξιοποίηση της περιουσίας τους. Μέχρι σήμερα το Δημόσιο διεκδικεί δικαστικά ακίνητα χωρίς να διαθέτει τίτλο ή επικαλούμενο ότι ήταν δημόσια γη επί Τουρκοκρατίας. Μεταξύ άλλων το Δημόσιο διεκδικούσε ολόκληρη την πόλη της Σαρωνίδας και το κέντρο της Καρδίτσας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και η περιοχή Κορυδαλλού – Νίκαιας στο Ποικίλον Ορος, όπου το Ελληνικό Δημόσιο έχει εγείρει αγωγές για συνολική έκταση έως 1.800 στρεμμάτων σε εκτός σχεδίου περιοχή, την οποία διεκδικεί ως δασική. Οι φερόμενοι ως ιδιοκτήτες υποστηρίζουν ότι διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας που φτάνουν ως τα μέσα του 17ου αιώνα κι έχουν αναγνωριστεί από το 2003.
Τι προβλέπει λοιπόν το σχέδιο νόμου «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη», που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση η αντιπροεδρία της κυβέρνησης; Για κάθε περίπτωση, για την οποία το Δημόσιο επικαλείται διαδοχή από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα πρέπει να αποδεικνύει ότι το ακίνητο που διεκδικεί ήταν πράγματι δημόσιο ακίνητο επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ειδικότερα, το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα έναντι τρίτων και απέχει από την άσκηση αγωγών της παρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 2664/1998 (Α’ 275) όταν:
α) ο τρίτος απέκτησε την κυριότητα με παράγωγο τρόπο και ο τίτλος κτήσης του έχει μεταγραφεί στο οικείο υποθηκοφυλακείο έως την 11η Ιουνίου 1975. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται και από τους τίτλους των δικαιοπαρόχων του, οι οποίοι μεταγράφηκαν εντός της προθεσμίας του πρώτου εδαφίου,
β) ο τρίτος κατέχει το ακίνητο μετά από προσωρινό παραχωρητήριο ή έναρξη διαδικασίας διανομής, συμπεριλαμβανομένων των αγροτικών διανομών από οποιαδήποτε αιτία, από το Δημόσιο προς τον τρίτο ή τον δικαιοπάροχό του, υπό την προϋπόθεση ότι η παραχώρηση ή η διανομή δεν ολοκληρώθηκε χωρίς υπαιτιότητα του δικαιούχου,
γ) επί ακινήτων που διαχειρίζεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, ο τρίτος ή ο δικαιοπάροχός του: γα) απέκτησε κυριότητα βάσει τίτλου, ο οποίος μεταγράφηκε μέχρι την 5η Ιουνίου 1993, ή γβ) συντρέχουν οι προϋποθέσεις των υποπερ. ββ), γγ) ή δδ) της περ. α), ή της περ. β) της παρ. 1 του άρθρου 22 του ν. 4061/2012 (Α’ 66), περί μη προβολής δικαιωμάτων κυριότητας από το Δημόσιο, ή
δ) κατ’ εφαρμογή της αγροτικής εποικιστικής νομοθεσίας, έχει υποδειχθεί στον τρίτο ή σε δικαιοπαρόχους του από δημόσια αρχή η εγκατάσταση σε συγκεκριμένο ακίνητο, ιδίως στο πλαίσιο διαδικασιών αποκατάστασης πληθυσμών (προσφύγων), αγροτικών διανομών και αναδασμών.
Η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά ακίνητα και κυρίως κατοικίες για τα οποία το Δημόσιο επί δεκαετίες δεν επέδειξε το παραμικρό ενδιαφέρον. Αντίθετα με πράξεις της διοίκησης (π.χ. κατασκευή δρόμων, δικτύων ύδρευσης – ηλεκτροδότησης κ.λπ. από κρατικές τότε εταιρίες) αναγνώρισε έμμεσα την υπάρχουσα κατάσταση. Από τη ρύθμιση εξαιρούνται κοινόχρηστα ακίνητα, αιγιαλοί, αρχαιολογικοί χώροι ενώ δεν επηρεάζεται επίσης η εφαρμογή της δασικής νομοθεσίας.
Επίσης, αν το Δημόσιο έχει τίτλο ή αμετάκλητη δικαστική απόφαση (δηλαδή έχει περάσει και το στάδιο του Αρείου Πάγου), δεν παραιτείται από τα δικαιώματά του. Παράλληλα, το κράτος δεν θα ασκεί πλέον αυτόματα εφέσεις σε δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν πολίτες για υποθέσεις ιδιαίτερης κοινωνικής σημασίας, όπως φυσικές καταστροφές ή ατυχήματα σε δημόσιους χώρους.
Μπαίνουν στον πάγο μέχρι τέλος Μαΐου οι κτηματολογικές αγωγές
Στο πλαίσιο αυτό, παρατάθηκε για ακόμα τέσσερις μήνες η προσωρινή αναστολή κτηματολογικών αγωγών με ενάγοντα το Δημόσιο. Η σχετική προθεσμία εξέπνευσε στις 31 Ιανουαρίου και το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών μετέθεσε την καταληκτική ημερομηνία για τις 31 Μαΐου. Στόχος είναι μέχρι τότε να έχει ψηφιστεί η νέα νομοθετική ρύθμιση.
Η άσκηση αγωγών από το Δημόσιο για τη διεκδίκηση ιδιωτικών ακινήτων, καθώς και η πρόοδος αγωγών που έχουν ήδη κατατεθεί και εκκρεμούν αναστέλλονται μέχρι τον Μάιο. Αυτό σημαίνει ότι το Δημόσιο δεν θα καταθέτει κτηματολογικές αγωγές με αντικείμενο τη διόρθωση των πρώτων εγγραφών στο Κτηματολόγιο. Σε σχέση με τις κτηματολογικές αγωγές του Δημοσίου που έχουν ήδη κατατεθεί και βρίσκονται σε οποιοδήποτε στάδιο της εκκρεμοδικίας στον πρώτο βαθμό μέχρι τις 3l Μαΐου 2026 σταματούν οι σχετικές διαδικασίες.
Οι προθεσμίες για την κατάθεση προτάσεων και αντικρούσεων διακόπτονται και αρχίζουν πάλι μετά την ανωτέρω προθεσμία, δεν προχωρά ο ορισμός συνθέσεων των δικαστηρίων που θα εξετάσουν τις υποθέσεις ή η εκφώνησή τους και δεν εκδίδονται αποφάσεις.
Επισημαίνεται ότι για τον υπολογισμό των πιο πάνω προθεσμιών δεν θα προσμετρηθεί ο χρόνος που μεσολάβησε από τις 31 Ιανουαρίου 2026 έως την ψήφιση της ρύθμισης, προς διευκόλυνση των δικαστηρίων και των διαδίκων.
Ωστόσο, για αντιδίκους του Δημοσίου που επιθυμούν να μην καθυστερήσει η πρόοδος της δίκης τους διατηρείται το δικαίωμα να ζητήσουν την κανονική πρόοδο της δίκης με αίτησή τους στον πρόεδρο του αρμόδιου Τριμελούς Συμβουλίου Με τον τρόπο αυτόν αίρεται η πιθανότητα να υποστούν βλάβη από την καθυστέρηση της δίκης. Η συγκεκριμένη ρύθμιση κρίθηκε αναγκαία, προκειμένου να αποφευχθεί η κατάθεση αγωγών σε χρόνο προγενέστερο της αναθεώρησης του νομικού πλαισίου, δηλαδή προτού να εισαχθούν σαφή κριτήρια ως προς τις περιπτώσεις εκείνες που μια έκταση θα χαρακτηρίζεται δημόσια περιουσία και κατά συνέπεια το Ελληνικό Δημόσιο θα ασκεί κτηματολογική αγωγή, ώστε να αναγνωριστεί η κυριότητά του.
