Ακυρα οι διαταγές πληρωμής και οι πλειστηριασμοί από servicers και funds αν δεν αναγράφεται το τίμημα πώλησης
- Αριάδνη Νούκα*
Την τελευταία δεκαετία εκατοντάδες χιλιάδες δάνεια μεταβιβάστηκαν από τράπεζες σε εταιρίες ειδικού σκοπού (funds) στο πλαίσιο τιτλοποιήσεων. Οι απαιτήσεις αυτές στη συνέχεια διαχειρίζονται από εταιρίες διαχείρισης (servicers), οι οποίες προχωρούν συχνά σε έκδοση διαταγών πληρωμής και σε πλειστηριασμούς, μια πραγματικότητα που έχει πλέον καταστεί καθημερινότητα.
Η μεταβίβαση των δανείων αυτών δεν ολοκληρώνεται απλώς με την υπογραφή της σύμβασης. Απαιτείται η καταχώριση περίληψης σε ειδικό δημόσιο βιβλίο και η πράξη αυτή δεν είναι τυπική δημοσιότητα. Είναι η πράξη που ενεργοποιεί τη μεταβίβαση και λειτουργεί ως επίσημη γνωστοποίηση προς τον οφειλέτη. Αν δεν γίνει σωστά, η μεταβίβαση δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Το ερώτημα είναι θεμελιώδες. Πρέπει να αναγράφεται το τίμημα;
Η απάντηση που έδωσαν οι Δικαστές Ουσίας είναι ξεκάθαρη. Εάν το τίμημα δεν αναγράφεται στην καταχωρισμένη περίληψη, η μεταβίβαση δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Και αν δεν έχει επέλθει νόμιμα μεταβίβαση, δεν υπάρχει νομιμοποίηση για διαταγές πληρωμής και πλειστηριασμούς.
Οι αποφάσεις αυτές θυμίζουν κάτι απλό αλλά θεμελιώδες. Ακόμη και οι πιο σύνθετες χρηματοοικονομικές συναλλαγές οφείλουν να τηρούν τον νόμο κατά γράμμα.
Κάποιοι θα σπεύσουν να μιλήσουν για τυπικότητες» ή για «νομικισμό». Θα πουν ότι η οικονομική ουσία δεν επηρεάζεται από το αν το ποσό γράφτηκε ρητά ή παραπέμφθηκε σε άλλο έγγραφο.
Όμως το τίμημα δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Δεν αποτελεί απλή πληροφορία. Είναι ο πυρήνας της συναλλαγής, η καρδιά της σύμβασης πώλησης. Οταν ο νόμος απαιτεί να καταχωρίζεται περίληψη με τα ουσιώδη στοιχεία, δεν το κάνει για διακοσμητικούς λόγους. Απαιτεί διαφάνεια και ασφάλεια δικαίου.
Γι’ αυτό και η καταχώριση στο ειδικό βιβλίο δεν είναι απλή γραφειοκρατική πράξη. Είναι η πράξη που «γεννά» τη μεταβίβαση έναντι τρίτων και λειτουργεί ως επίσημη γνωστοποίηση προς τον οφειλέτη. Αν η καταχώριση είναι ελλιπής, η μεταβίβαση μένει μετέωρη.
Τα δικαστήρια μάλιστα έκριναν ότι δεν απαιτείται καν να αποδειχτεί βλάβη του οφειλέτη. Η πλημμέλεια εξετάζεται αντικειμενικά. Χωρίς ορθή καταχώριση δεν υπάρχει ενεργητική νομιμοποίηση.
Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη σημασία της διαφάνειας και της τυπικής ακρίβειας σε ένα πεδίο που επηρεάζει άμεσα περιουσίες και ζωές.
Η διαχείριση των «κόκκινων» δανείων ήταν και παραμένει κρίσιμη για την οικονομική σταθερότητα. Οι τιτλοποιήσεις και, μέσω αυτών, η πώληση των δανείων αποτέλεσαν βασικό εργαλείο αυτής της στρατηγικής.
Ομως η ανάγκη ταχύτητας και αποτελεσματικότητας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ελαστικότητα απέναντι σε ρητές νομοθετικές απαιτήσεις. Η έννομη τάξη δεν λειτουργεί με βάση την «ουσία όπως τη βλέπει η αγορά», αλλά με βάση τους κανόνες που η ίδια θέτει.
Εάν επιτραπεί η αντίληψη ότι οι ουσιώδεις όροι μπορούν να αποσιωπώνται ή να κρύβονται πίσω από γενικές παραπομπές, τότε η δημοσιότητα χάνει τον ρόλο της και η διαφάνεια καθίσταται κενό γράμμα.
Η προβληματική αυτή δεν περιορίζεται στη νομολογία. Με τον νόμο 5072/2023, ο οποίος αναμόρφωσε το σχετικό πλαίσιο και ενσωμάτωσε την Οδηγία (Ε.Ε.) 2021/2167 για τους διαχειριστές και αγοραστές πιστώσεων, θεσπίστηκε νέο καθεστώς που εφαρμόζεται στις μεταβιβάσεις δανείων μετά την έναρξη ισχύος του. Τον Φεβρουάριο του 2024, με την υπ’ αριθμ. 19169 ΕΞ 2024 υπουργική απόφαση, φάνηκε αρχικά ότι διατηρείται η υποχρέωση αναφοράς του τιμήματος στο έντυπο δημοσίευσης της αγοράς δανείων. Ωστόσο στο Παράρτημα της ίδιας απόφασης (Παράρτημα 2, όρος 2α) διευκρινίστηκε ότι αρκεί το τίμημα να περιλαμβάνεται στη σύμβαση πώλησης, δηλαδή στο ιδιωτικό συμφωνητικό μεταξύ τράπεζας και fund, το οποίο δεν δημοσιοποιείται. Ετσι, η διαφάνεια διατηρείται τυπικά, αλλά αποδυναμώνεται ουσιαστικά.
Το αν η επιλογή αυτή θα αντέξει στον δικαστικό έλεγχο μένει να φανεί. Οι αρχές, όμως, που ανέδειξε η πρόσφατη νομολογία για ουσιαστική και όχι προσχηματική δημοσιότητα παραμένουν αδιαπραγμάτευτες.
Επισημαίνεται ότι οι αποφάσεις αυτές βεβαίως δεν απαλλάσσουν συλλήβδην τους οφειλέτες από τα δανειακά βάρη ούτε καταργούν τις υποχρεώσεις τους. Στέλνουν όμως ένα σαφές μήνυμα.
Οταν το κράτος απαιτεί από τον πολίτη ακρίβεια, συνέπεια και αυστηρή τήρηση των διαδικασιών, το ίδιο μέτρο ισχύει και για όσους διεκδικούν περιουσίες μέσω της αναγκαστικής εκτέλεσης. Η ασφάλεια δικαίου δεν είναι επιλεκτική.
Και σε ένα πεδίο τόσο ευαίσθητο όσο η απώλεια κατοικίας ή επαγγελματικής περιουσίας η τήρηση του νόμου δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Ισως τελικά η υπόθεση του «μη αναγραφόμενου τιμήματος» να είναι κάτι περισσότερο από μια νομική λεπτομέρεια. Ισως να αποτελεί υπενθύμιση ότι το κράτος δικαίου κρίνεται ακριβώς στις λεπτομέρειες.
*Δικηγόρος
