Ο Παναγιώτης και ο Δημήτρης Χριστοδούλου έχουν ξεχωρίσει για την τέχνη τους στην Αμερική και μιλούν για το αγιογραφικό έργο τους που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη σε Πενσιλβανία, Νέα Υόρκη, Βιρτζίνια και Τέξας
Τον θαυμασμό και την εκτίμηση των ορθόδοξων πιστών της ελληνικής ομογένειας στις ΗΠΑ έχουν κερδίσει εδώ και 20 χρόνια με το ταλέντο και τον επαγγελματισμό τους οι αγιογράφοι -με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη- Παναγιώτης και Δημήτρης Χριστοδούλου.
- Από τον Σωτήρη Λετσιο
Εως και σήμερα δείγματα των σπουδαίων ικανοτήτων τους στο πεδίο της αγιογραφίας έχουν αποτυπωθεί σε 12 ναούς των ΗΠΑ, ενώ ο αριθμός των ναών αναμένεται να αυξηθεί το αμέσως προσεχώς διάστημα, αφού βρίσκεται σε εξέλιξη η αγιογράφηση και άλλων ορθόδοξων ναών επί αμερικανικού εδάφους. Αυτή την περίοδο έχουν ήδη αρχίσει την αγιογράφηση ναών στη Πενσιλβανία, στη Νέα Υόρκη, στη Βιρτζίνια και στο Τέξας, όπου και σε εκείνες τις περιοχές αναμένεται με τη συνεργασία και τη συμπαράσταση των ελληνικών κοινοτήτων να συμβάλουν οι αδελφοί Χριστοδούλου στην ανάδειξη των ναών μέσα από την πνευματική αρτιότητα και την προοπτική, που χαρακτηρίζουν διαχρονικά την τέχνη της αγιογραφίας.
Το ταξίδι τους προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ξεκίνησε το 2005 και αφορμή υπήρξε ένα απρόσμενο γεγονός, έτσι όπως το εξιστορεί μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» Παναγιώτης Χριστοδούλου. «Είχε βρεθεί στην Ελλάδα ο π. Βασίλειος, προϊστάμενος του Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου στο Μέιν των ΗΠΑ, προκειμένου να αναζητήσει και να βρει τους κατάλληλους αγιογράφους για να αναλάβουν την αγιογράφηση αυτού του ναού» αναφέρει ο κ. Χριστοδούλου και συνεχίζει: «Αφετηρία του ταξιδιού του ήταν η Κρήτη, και αφού πρώτα επισκέφθηκε διάφορους ναούς, στη συνέχεια βρέθηκε στην Πορταριά του Πηλίου. Εκεί συνάντησε έναν μοναχό από το Αγιον Ορος, ο οποίος προθυμοποιήθηκε να τον μεταφέρει με το αυτοκίνητό του στη Θεσσαλονίκη.
Ο μοναχός αυτός επειδή μας είχε γνωρίσει του μίλησε κατά τη διαδρομή για εμάς και το έργο μας. Ετσι, λοιπόν, ο π. Βασίλειος όταν έφθασε στη Θεσσαλονίκη ήρθε στο εργαστήριο και συζήτησε μαζί μας σχετικά με τον τρόπο της δουλειάς μας. Συγκέντρωσε όσες πληροφορίες χρειαζόταν τόσο από εμάς αλλά και από άλλους αγιογράφους και επέστρεψε στις ΗΠΑ. Σε πρώτο στάδιο παρουσίασε δείγματα από τη δουλειά μας στην επιτροπή της ενορίας, ενώ στη συνέχεια κλήθηκαν οι ενορίτες να αποφασίσουν ποιοι επιθυμούσαν να είναι αυτοί που θα αγιογραφούσαν τον ναό. Επέλεξαν εμάς και αφού υπεγράφησαν τα συμβόλαια, τέθηκαν οι βάσεις ώστε να ξεκινήσει η συνεργασία.
Ετσι έγινε, λοιπόν, η αρχή και ξεκινήσαμε την αγιογράφηση του πρώτου ναού, που ήταν αυτός του Αγίου Δημητρίου στο Μέιν». Εφόσον το πρώτο στάδιο της συνεργασίας στέφθηκε από επιτυχία, η μία ενορία άρχισε να συστήνει τους αδελφούς Χριστοδούλου στην άλλη εκφράζοντας εμπράκτως την ικανοποίηση για το αποτέλεσμα της δουλειάς τους. Από την πρώτη στιγμή που αντίκρισε τους ορθόδοξους ναούς στις ΗΠΑ ο κ. Χριστοδούλου αντιλήφθηκε τις διαφορές που έχουν σε σχέση με εκείνους στην Ελλάδα. Ως προς το κομμάτι της αρχιτεκτονικής, εκεί δεν απαντώνται συχνά οι παραδοσιακοί ρυθμοί της ορθόδοξης παράδοσης.
Αρκετές ενορίες –ειδικά οι παλαιότερες- στεγάζονται σε ναούς, οι οποίοι αποκτήθηκαν πριν από 50 χρόνια. Και δεν ήταν φυσικά χώροι που προορίζονταν για ναοί, αλλά αναγκαστικά κατέληξαν να έχουν αυτή τη χρήση λόγω των περιορισμένων οικονομικών των ενοριών αλλά και της άμεσης κάλυψης των λατρευτικών αναγκών. Πολλές είναι όμως και οι ενορίες που σε σχέση με όσα ίσχυαν σε αρχικό στάδιο κατάφεραν να μετακομίσουν σε νεόδμητα κτίρια τα οποία προσιδιάζουν με τα πρότυπα των ορθοδόξων ναών. Οι λευκοί τοίχοι των περισσότερων ορθόδοξων ναών στις ΗΠΑ είναι κατάλοιπο από τις παλαιότερες εποχές. Οταν ο Ελληνισμός προσπαθούσε στην αρχή της πορείας του να προσαρμοστεί στο καινούργιο περιβάλλον, αλλά και για να ταιριάξει με μια χώρα οι κάτοικοι της οποίας είναι κυρίως καθολικοί και προτεστάντες.
«Βλέπαμε τα μάτια τους να γεμίζουν με δάκρυα, μόλις αντίκριζαν το αποτέλεσμα»
«Κληθήκαμε να καλύψουμε από την πλευρά μας τους λευκούς τοίχους στο εσωτερικό των εκκλησιών αντιμετωπίζοντας κατά περιόδους διάφορα εμπόδια» παρατηρεί ο κ. Χριστοδούλου και συνεχίζει: «Πολλοί ηλικιωμένοι λόγω του ότι είχαν συνηθίσει να βλέπουν επί πολλά χρόνια τους ναούς άδειους δυσκολεύτηκαν αρχικά να δεχτούν την αγιογράφηση. Μετά την ολοκλήρωση όμως της ιστόρησης των ναών εξέφραζαν αυθόρμητα τον ενθουσιασμό αλλά και τη συγκίνησή τους. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν χρειαζόταν να μιλήσουμε με κάποιους, αφού αρκούσε το ότι βλέπαμε τα μάτια τους να γεμίζουν με δάκρυα αμέσως μόλις αντίκριζαν τις τοιχογραφίες!
Δεν δίσταζαν μάλιστα αρκετοί από αυτούς ν’ αναρωτηθούν πώς ήταν δυνατόν τόσο καιρό να εκκλησιάζονται σε ναούς κενούς από αγιογραφίες. Αξίζει ακόμη να αναφέρω και την περίπτωση της προέδρου μιας ενορίας στο Νιου Τζέρσεϊ (κοντά στη Νέα Υόρκη), η οποία αμέσως μόλις εισήλθε στον ναό και είδε ολοκληρωμένες τις αγιογραφίες λιποθύμησε από τη χαρά της! Είναι αρκετοί ακόμη και αυτοί που αν και δεν είναι ορθόδοξοι, όταν επισκέπτονται τους ναούς και παρατηρούν τη διακόσμηση συγκλονίζονται, νιώθουν σαν να αποκαλύπτεται ξαφνικά στη ζωή τους κάτι απολύτως καινούργιο» υπογραμμίζει ο κ. Χριστοδούλου.
Ενδιαφέρον βεβαίως έχει και η αναφορά ως προς τον τρόπο κατά τον οποίο οι αδελφοί Χριστοδούλου και οι συνεργάτες τους δουλεύουν πάνω στις αγιογραφίες, οι οποίες γίνονται εξ ολοκλήρου στο εργαστήριό τους στη Θεσσαλονίκη. Σε πρώτη φάση φροντίζουν ώστε αυτές να γίνουν πάνω σε μουσαμάδες. Κατόπιν τα έργα συσκευάζονται και μεταφέρονται με ασφάλεια στις ΗΠΑ. Οταν φτάσουν στον προορισμό τους οι μουσαμάδες απλώνονται και με τη βοήθεια ειδικών υλικών -μεταξύ των οποίων μονωτικά και κόλλες- τοποθετούνται στους τοίχους. Πρόκειται για μια τεχνική που αναπτύχθηκε περίπου τον 15ο αιώνα και εγγυάται ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο οι αγιογραφίες θα έχουν μεγάλη αντοχή στον χρόνο και δεν θα είναι ευάλωτες στην όποια φθορά.
Παλαιότερα οι αγιογράφοι έκαναν τα έργα τους απευθείας στον τοίχο. Η εργασία αυτή όμως γινόταν σε κτίρια φτιαγμένα από πέτρα και με υλικά τα οποία μπορούσαν ν’ αναπνέουν. Οι τοίχοι από τσιμέντο δεν είναι κατάλληλοι για αγιογραφίες, αφού φουσκώνουν λόγω της υγρασίας και στη συνέχεια σκάνε. Οι μουσαμάδες αυτοί έχει αποδειχθεί ότι μπορούν να συγκρατήσουν μεγάλες ποσότητες νερού -και για μεγάλο χρονικό διάστημα- χωρίς να καταστρέφεται η αγιογραφία.
Ο Παναγιώτης Χριστοδούλου από τα έως σήμερα έργα, τα οποία φιλοτέχνησε από κοινού με τον αδελφό του στις ΗΠΑ, ξεχωρίζει και μιλά εγκωμιαστικά για την αγιογράφηση που έγινε στο μικρό καθολικό της γυναικείας Ιεράς Μονής της Αγίας Σκέπης, μία από τις δύο μονές που ίδρυσε ο Αγιος Εφραίμ στην Αριζόνα – μορφή που χαίρει σήμερα μεγάλης αναγνώρισης ανάμεσα στον ορθόδοξο πληθυσμό των ΗΠΑ.
Επίσης, θεωρεί εξίσου σημαντική και την αγιογράφηση που έκαναν αυτός και η ομάδα του στον Ι.Ν. του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, στην πόλη του Σικάγου. «Το αποτέλεσμα της δουλειάς μας εκεί κάλλιστα μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ως λαμπρό δείγμα ορθόδοξου ναού που συναντάμε στο περιβάλλον μιας μοντέρνας περιοχής» τονίζει ο κ. Χριστοδούλου. Ως προς τα έργα της ομάδας του κ. Χριστοδούλου -που αυτή την περίοδο είναι σε εξέλιξη στις ΗΠΑ- ο ίδιος ξεχωρίζει και αναφέρει τις εργασίες που γίνονται στην ορθόδοξη ενορία του Ρίτσμοντ στη Βιρτζίνια, όπου εκεί έχει ήδη τελειώσει η πρώτη φάση του έργου και αφορά την κάτω χαμηλή ζώνη.
Σε εκείνη τη ζώνη έχουν απεικονιστεί ολόσωμοι άγιοι σε χορό και περιμετρικά του ναού, ενώ απομένει η δημιουργία της επάνω ζώνης και της οροφής. «Εφόσον ολοκληρωθούν εκεί οι εργασίες θα μπορούμε να πούμε ότι θα αποτελεί και αυτή μία από τις καλύτερες δουλειές μας» καταλήγει ο Παναγιώτης Χριστοδούλου.
