«Ισχυρότερες από ποτέ» χαρακτήρισε τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ο πρόεδρος των ΗΠΑ κατά την τελετή επίδοσης των διαπιστευτηρίων του νέου μας πρέσβη Αντ. Αλεξανδρίδη
Η επίσημη τελετή παράδοσης των διαπιστευτηρίων του νέου πρέσβη της Ελληνικής Δημοκρατίας στην Ουάσινγκτον Αντώνη Αλεξανδρίδη στον Λευκό Οίκο αποτέλεσε το έναυσμα για μια σαφή και ηχηρή επαναβεβαίωση των δεσμών μεταξύ Αθήνας και Ουάσινγκτον.
Σε ένα εξαιρετικά φιλικό κλίμα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν περιορίστηκε στο τυπικό πρωτόκολλο, αλλά μέσω της επιστολής αποδοχής των διαπιστευτηρίων χαρτογράφησε το μέλλον της διμερούς συνεργασίας με επίκεντρο το δόγμα «ειρήνη μέσω της ισχύος». Στην τοποθέτησή του ο κ. Τραμπ δεν στάθηκε μόνο στην ιστορική και πνευματική κληρονομιά που συνδέει τα δύο έθνη, αλλά εστίασε σε μια στρατηγική συνεργασία που βασίζεται στο δόγμα «ειρήνη μέσω της ισχύος».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της Ελλάδας εντός του ΝΑΤΟ, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα αποτελεί έναν αξιόπιστο σύμμαχο που επιδεικνύει ουσιαστική ηγεσία, ειδικά καθώς κινείται σταθερά προς τον στόχο για αμυντικές δαπάνες στο επίπεδο του 5% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κεντρικό πυλώνα για την ενεργειακή ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής, με τον Κάθετο Διάδρομο και τις εισαγωγές αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου να βρίσκονται στην αιχμή του δόρατος.
Παράλληλα, εξέφρασε την έντονη ικανοποίησή του για τη στάση της ελληνικής πλευράς στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, όπου η Αθήνα επέλεξε να απόσχει από την υιοθέτηση φόρου άνθρακα, μια κίνηση που ο κ. Τραμπ χαρακτήρισε «θαρραλέα», καθώς προστατεύει το κοινό εμπόριο και τις επιχειρήσεις. Ο πρόεδρος Τραμπ προχώρησε και σε μια σημαντική προαναγγελία για τον ναυπηγικό τομέα, διαβλέποντας τεράστιες προοπτικές στη συνεργασία για την αναβίωση των μεγάλων αμερικανικών ναυπηγείων και τη συνέχιση των συνομιλιών για την κατασκευή αμερικανικών φρεγατών σε ελληνικό έδαφος.
Τέλος, η προσωπική του δέσμευση απέναντι στη διμερή σχέση επισφραγίστηκε από την αναφορά του στην πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα Κιμπέρλι Γκίλφοϊλ, ως μία από τις πλέον έμπιστες απεσταλμένες του, αλλά και από την εκπεφρασμένη επιθυμία του να επισκεφθεί την Ελλάδα, μεταφέροντας παράλληλα θερμούς χαιρετισμούς προς τον Ελληνα πρωθυπουργό.
Πίσω από το εξαιρετικά θερμό κλίμα και τις δεσμεύσεις για επενδύσεις και αμυντική ενίσχυση αναδύονται κρίσιμα ερωτήματα για το πώς αυτές οι δηλώσεις μεταφράζονται στην πράξη για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα. Η «δημοκρατία», επιδιώκοντας μια βαθύτερη και ουσιαστική ερμηνεία των λεγομένων του Ντόναλντ Τραμπ, απευθύνθηκε σε τρεις κορυφαίους ειδικούς για να σχολιάσουν και να φωτίσουν τις πτυχές αυτής της κρίσιμης συγκυρίας.
«Ικανοποίηση με πνεύμα ρεαλισμού: Επιδέξιοι χειρισμοί απέναντι στην απρόβλεπτη πολιτική των ΗΠΑ»
Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ είναι πράγματι ικανοποιητικές. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι πάντα κατά την επίδοση των διαπιστευτηρίων, τόσο από την πλευρά της χώρας υποδοχής όσο και από τη χώρα προέλευσης του πρέσβη, συνηθίζεται να δίνεται ένας τόνος υψηλών προθέσεων και φιλοφρονήσεων. Εντούτοις, λόγω της σημασίας που έχουν οι ΗΠΑ αλλά και λόγω της προσωπικότητας του Αμερικανού προέδρου, όταν τα θερμά λόγια και οι έπαινοι προέρχονται από τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτό αποκτά μια πρόσθετη αξία. Επομένως, καλό είναι να αποφεύγονται πανηγυρισμοί και θριαμβευτικές δηλώσεις.
Φυσικά, όμως, θα πρέπει ταυτόχρονα με την έκφραση ικανοποίησης να είμαστε ψύχραιμοι, ρεαλιστές και συγκρατημένοι. Διότι και σε άλλες περιπτώσεις ο Τραμπ έχει εκφραστεί εγκωμιαστικά, χωρίς αυτό να τον εμποδίσει -όταν κατά την κρίση του επιβαλλόταν- να γίνει δυσάρεστος, σε σημεία μάλιστα εξαιρετικά σοβαρά, όπως για παράδειγμα στη σχέση με την Ευρώπη. Εκεί, ενώ διακηρύσσει ότι οι σχέσεις είναι καλές, επιβάλλει εξοντωτικούς δασμούς ή απαιτεί την αύξηση του αμυντικού προϋπολογισμού των κρατών-μελών. Επομένως, με δυο λόγια θα έλεγα ότι οι δηλώσεις είναι αναμφίβολα ευχάριστες, αλλά πρέπει να γίνουν δεκτές με ικανοποίηση, ψυχραιμία και πνεύμα ρεαλισμού.
Σε ό,τι αφορά την επιθυμία του για την πραγματοποίηση επίσκεψης στην Ελλάδα, και αυτό το ενδεχόμενο πρέπει να αντιμετωπιστεί με άκρα προσοχή ως προς τον χρόνο, το κλίμα που θα επικρατεί κατά την επίσκεψη και κυρίως ως προς τα θέματα που θα θέσει η ελληνική πλευρά. Επίσης, πρέπει να είμαστε έτοιμοι ως προς τις απαντήσεις που θα δώσουμε, διότι κανείς δεν ξέρει τι μπορεί να προκύψει σε μια συνάντηση με τον πρόεδρο Τραμπ.
Θετικά είναι επίσης όσα είπε ο Τραμπ για τον Κάθετο Αξονα (Κάθετος Διάδρομος) και τη ναυπήγηση πλοίων. Εμείς έχουμε αποδεχθεί τον Κάθετο Αξονα, αλλά είναι καλό που τον μνημονεύει και ο ίδιος. Η συμμετοχή μας εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα, παράλληλα όμως αναδεικνύει τη χρησιμότητα της χώρας μας. Απομένει σε εμάς να το χειριστούμε έτσι ώστε να αντλήσουμε και συγκεκριμένα ωφελήματα ως αντάλλαγμα για την πολύ σημαντική συμβολή μας.
Αναπόφευκτα θα πρέπει να έχουμε κατά νου πως ό,τι δίνει σε εμάς η αμερικανική πλευρά θα σκέφτεται πώς θα αντισταθμίζεται στη σχέση της με την Τουρκία. Η αναφορά του στην αξία του Κάθετου Αξονα και στη ναυπήγηση πλοίων είναι φυσικά θετική, αλλά χρήζει κατάλληλων, προσεκτικών, επιδέξιων και αποτελεσματικών χειρισμών από τη δική μας πλευρά, ώστε να υπάρχουν οφέλη όχι μόνο για την αμερικανική πλευρά, αλλά και για την ελληνική.
«Η “διαμερισματοποίηση” της περιοχής και το στοίχημα των εξοπλιστικών»
Στα μάτια των Αμερικανών και του Τραμπ είναι πολύ πιθανό -κρίνοντας και από τις τοποθετήσεις του γενικά για την Τουρκία- να έχουν «διαμερισματοποιήσει» σε έναν βαθμό τη σημασία της Ελλάδας και της Τουρκίας. Δηλαδή η Ελλάδα να λειτουργήσει ως ένας άξονας στην ανατολική Μεσόγειο που θα διευκολύνει τη μεταφορά LNG στον άξονα Βορρά – Νότου (από την ανατολική Μεσόγειο στην ανατολική Ευρώπη) και η Τουρκία να λειτουργεί ως ένας πυλώνας εξυπηρέτησης αμερικανικών συμφερόντων στην Εγγύς Ανατολή.
Με αυτόν τον τρόπο προκύπτει ένας διαφορετικός γεωπολιτικός προσανατολισμός για την Ελλάδα και ένας άλλος για την Τουρκία. Φυσικά, σε όλα αυτά υπάρχουν πάρα πολλές παράμετροι που μένουν να εξεταστούν. Για την Ελλάδα, κατά πόσο θα είναι ελκυστικός ο διάδρομος για τις αγορές (όπου μέχρι στιγμής δεν έχουμε οριστικά αποτελέσματα) και για την Τουρκία αν θα καταφέρουν να τιθασεύσουν τους μαξιμαλιστικούς και νεοθωμανικούς της στόχους. Πράγμα καθόλου εύκολο, λόγω της αντιπαλότητας που υπάρχει επί του πεδίου με το Ισραήλ.
Αρα, δεν είναι περίεργες οι δηλώσεις Τραμπ για τη γεωπολιτική σημασία της Ελλάδος ούτε έρχονται σε αντίθεση με αντίστοιχες δηλώσεις του για τη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας, βάσει του τρόπου που αντιλαμβάνεται τα πράγματα ο Αμερικανός πρόεδρος. Εδώ, βέβαια, υπάρχουν πολλά «αν» σχετικά με το πώς η γραφειοκρατία των ΗΠΑ βλέπει αυτές τις διευθετήσεις. Για παράδειγμα, ούτε ο Μάρκο Ρούμπιο ούτε άλλοι έχουν δει με καλό μάτι κινήσεις όπως αυτή της «προδοσίας» των Κούρδων προς όφελος του Τζολάνι και της Τουρκίας.
Αναφορικά με τις φρεγάτες, είναι προφανές ότι ο Τραμπ θέλει να κάνει μπίζνες. Η ναυπηγική βιομηχανία των ΗΠΑ βρίσκεται σε κρίση και ο ίδιος αντιλαμβάνεται τη σημασία μιας συμπαραγωγής με μια χώρα που κατέχει εξέχουσα θέση στον ναυτιλιακό τομέα. Μια τέτοια επιλογή από την Ελλάδα θα μπορούσε να προσελκύσει και άλλους αγοραστές. Το ζήτημα, βέβαια, είναι για ποιο πλοίο μιλάμε: Θα υπάρξει νέο σχέδιο του ναυτικού των ΗΠΑ; Θα γίνει προσπάθεια να μας προσφέρουν κάποιο υπάρχον πλοίο, όπως για παράδειγμα αντιτορπιλικά; Αυτό μένει να το δούμε, όπως επίσης και το πώς αυτά «κουμπώνουν» με τις πραγματικές ανάγκες του Πολεμικού μας Ναυτικού.
«Από τον… δεδομένο στον αναντικατάστατο σύμμαχο: Η γεωοικονομία ως καταλύτης στις σχέσεις Αθήνας – Ουάσινγκτον»
Η συνάντηση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ, του 47ου προέδρου των ΗΠΑ, και του καινούργιου πρέσβη της Ελλάδας στην Ουάσινγκτον, κυρίου Αλεξανδρίδη, επιβεβαίωσε το ιστορικό υψηλό των σχέσεων Ελλάδας και ΗΠΑ. Η προεδρία Τραμπ ουσιαστικά είναι η τρίτη αμερικανική διοίκηση η οποία συνεχίζει τον πολιτικό σχεδιασμό στην ανατολική Μεσόγειο, με την Ελλάδα να είναι χώρα πρώτης γραμμής. Ξεκίνησε επί Τραμπ 1, συνεχίστηκε στη διοίκηση Μπάιντεν και τώρα, επί Τραμπ 2, η Ελλάδα συνεχίζει να είναι μια συμμαχική χώρα πολύ ιδιαίτερης σημασίας.
Η διαφορά σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους στον αμερικανικό σχεδιασμό είναι ότι, πέρα από τη γεωστρατηγική, που είναι το κλασικό κομμάτι της άμυνας και της ασφάλειας, έχει προστεθεί εδώ και οκτώ χρόνια περίπου το κομμάτι της γεωοικονομίας. Μιλάμε για το εμπόριο, το οποίο είναι βέβαια περιορισμένο και παραδοσιακό, όμως προμετωπίδα είναι πια η ενέργεια, με όλα αυτά τα ενεργειακά έργα τα οποία γίνονται και με τον Κάθετο Διάδρομο, αλλά και με τις προοπτικές εξόρυξης νότια της Πελοποννήσου, της Κρήτης και στο Ιόνιο, με τη Chevron και την ExxonMobil αντίστοιχα.
Είναι επίσης το κομμάτι των ναυπηγείων, όπου αναστήθηκε η ναυπηγική βιομηχανία με αμερικανικά κεφάλαια της DFC (International Development Finance Corporation), του χρηματοδοτικού βραχίονα των ΗΠΑ. Εχουμε το κομμάτι φυσικά της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου έχει γίνει μια σειρά από επενδύσεις, και έχουμε πάλι την ανασύσταση της προοπτικής των λιμένων μέσω της Ελευσίνας, που θα δράσει ανταγωνιστικά προς το λιμάνι του Πειραιά, στο οποίο βρίσκεται η κινεζική Cosco. Φυσικά, υπάρχει η Αλεξανδρούπολη, η οποία έχει δημιουργηθεί ως κέντρο αναδιανομής για να εξυπηρετεί βασικά τον ανεφοδιασμό προς την Ανατολή.
Ανατολικά προς την Ουκρανία, με προοπτική μάλιστα να γίνει εκεί ένας ακόμα πιο ισχυρός ενεργειακός κόμβος. Οι επενδύσεις οι οποίες έρχονται από τις ΗΠΑ καθιστούν τη σχέση στρατηγική, διότι δεν μπορεί να υπάρχει στρατηγική σχέση χωρίς γεωοικονομία. Αυτό ήταν στο οποίο έκανε σε μεγάλο βαθμό αναφορά ο Ντόναλντ Τραμπ· αναφέρθηκε σε θέματα βασικά γεωοικονομίας.
Τώρα η Ελλάδα «κουμπώνει» στον αμερικανικό πολιτικό σχεδιασμό με δύο μεγάλα έργα:
1. Το ένα κομμάτι είναι ο IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor).
2. Το δεύτερο είναι ο Κάθετος Διάδρομος, ο οποίος ξεκινά από την Αλεξανδρούπολη -την πρώτη δεξαμενή φυσικού αερίου της Ευρώπης- και συνεχίζει προς Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και από εκεί στην Ουκρανία.
Εχουμε επίσης το κομμάτι των εξορύξεων των δυνητικών κοιτασμάτων στην ανατολική Μεσόγειο μέσω της πολιτικής Drill, Baby, Drill, η οποία θα αποδώσει στις Ηνωμένες Πολιτείες νέα πεδία ενέργειας τα οποία διψούν, και θα δώσει στο Ελληνικό Δημόσιο περίπου το 40% των κερδών. Αυτά σύμφωνα με τον Σταύρο Παπασταύρου σε μια σχετική συνάντηση που έγινε χθες σε συνεδρίαση του Ομίλου Νίσυρος.
Από εκεί και πέρα, να πούμε ότι ο ελληνικός σχεδιασμός «κουμπώνει» με τον αμερικανικό σχεδόν πια σε όλα τα πεδία: Στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, που είναι το ναυτιλιακό κομμάτι για τις ΗΠΑ. Στο κομμάτι των ευρωατλαντικών σχέσεων, όπου εμείς, με τη στρατηγική εταιρική σχέση, βρισκόμαστε πολύ πιο μπροστά από άλλες χώρες. Στο μέτωπο ενάντια στη Ρωσία, το οποίο εξελίχθηκε όλο αυτό το διάστημα και εξυπηρετήσαμε τον αμερικανικό σχεδιασμό.
Και τώρα πάμε και σε ένα μέτωπο ενάντια στην Κίνα. Αυτό θα γίνει βέβαια μέσω του IMEC, εφόσον υλοποιηθεί, αλλά και ανταγωνιστικά μέσω της Ελευσίνας, η οποία θα μετατραπεί σε εμπορευματικό κόμβο για να παρακάμψει την περίπτωση του Πειραιά, ενώ παράλληλα θα γίνονται εκεί και ναυπηγήσεις.
Σε όλο αυτό θα πρέπει λοιπόν να πούμε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευνοϊκή συγκυρία διαρκείας, τόσο γεωστρατηγικά όσο και γεωοικονομικά. Ο,τι γίνεται στην ευρύτερη περιοχή από το 2011 και μετά ευνοεί την Ελλάδα. Το στοίχημα για την ελληνική Πολιτεία είναι να κεφαλαιοποιήσει στον μέγιστο δυνατό βαθμό τα οφέλη που έχουν προκύψει από αυτή τη στρατηγική εταιρική σχέση και από «δεδομένος σύμμαχος» να γίνει ο «αναντικατάστατος σύμμαχος» των ΗΠΑ. Με άλλα λόγια, να γίνει το κράτος-κλειδί των ΗΠΑ στην περιοχή.