Με τις ευλογίες Ράμα τα παιδιά μαθαίνουν ότι η Ηπειρος, η Μακεδονία και τα νησιά Κέρκυρα, Παξοί και Αντιπαξοί είναι αλβανικά εδάφη που κατέχει η Ελλάδα
- Νικ. Σταυρουλάκις
Στα πατήματα του Ερντογάν, ο Αλβανός πρωθυπουργός Εντι Ράμα διαμορφώνει από νωρίς τις παιδικές συνειδήσεις με αλυτρωτικά μηνύματα σε βάρος της Ελλάδας. Τα σχολικά βιβλία που διδάσκονται οι μαθητές στην Αλβανία βρίθουν από πλήθος αντιεπιστημονικών αναφορών κατά των Ελλήνων και της ελληνικής Ιστορίας. Σχολικά εγχειρίδια Γεωγραφίας και Ιστορίας παρουσιάζουν αλυτρωτικές απεικονίσεις της αλβανικής επικράτειας, με χάρτες που αναδεικνύουν εμφανείς, απροκάλυπτους αναθεωρητικούς σκοπούς.
Με βάση τα ντοκουμέντα που είναι τα ίδια τα βιβλία, τα νησιά Κέρκυρα, Παξοί και Αντιπαξοί εμφανίζονται ως αλβανικά, ενώ άλλοι χάρτες δείχνουν τους νομούς Ιωαννίνων, Θεσπρωτίας, Πρέβεζας, Αρτας, Γρεβενών, Καστοριάς και Φλώρινας ως αλβανικά εδάφη που κατέχει η Ελλάδα. Να σημειωθεί ότι τα παραπάνω βιβλία διδάσκονται και στους Ελληνες μαθητές της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας (ΕΕΜ) της Βορείου Ηπείρου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται στη διαδικασία διαμόρφωσης της εθνικής συνείδησης, καθώς υποσκάπτουν την πεποίθηση της ελληνογενούς καταγωγής στα Ελληνόπουλα της Αλβανίας.
Το θέμα των αλυτρωτικών στοιχείων στα αλβανικά σχολικά βιβλία συνιστά επίμαχο ζήτημα στις ελληνοαλβανικές σχέσεις, με την Αθήνα να το έχει «καταπιεί», ως συνήθως, την ώρα που για κάποιους «ανεξήγητους» (;) λόγους «γλείφει» τον Ράμα χωρίς να προκύπτει κάποιο αποτέλεσμα στα ελληνικού ενδιαφέροντος ζητήματα. Το μόνο που ξέρει να λέει η Αθήνα είναι ότι «στηρίζει την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας υπό την προϋπόθεση της τήρησης γνωστών προαιρέσεων» και μέχρι εκεί. Αποτέλεσμα: Ο Ράμα γλεντάει την Αθήνα όπως ο αρκουδιάρης τους χωριάτες με την αρκούδα του.
Το ζήτημα έχει προκαλέσει συζητήσεις και διπλωματικές εντάσεις, αλλά μέχρι εκεί. Σύμφωνα με διάφορες πηγές, ορισμένα αλβανικά εγχειρίδια παρουσιάζουν ελληνικά εδάφη ως μέρος της αλβανικής εθνικής αφήγησης, ενισχύοντας ιδέες για τη «Μεγάλη Αλβανία» ή και το αφήγημα της Τσαμουριάς. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, αλλά έχει επανέλθει στο προσκήνιο εν όψει της ενταξιακής πορείας της Αλβανίας στην Ε.Ε.
Στα αλβανικά σχολικά βιβλία έχουν εντοπιστεί τα στοιχεία που προκαλούν ανησυχία. Οι χάρτες σε βιβλία Γεωγραφίας παρουσιάζουν μερικά Επτάνησα (κυρίως της Κέρκυρα) ως «αλβανικά» ή μέρος ιστορικών αλβανικών εδαφών. Αλλά και νομοί της Ηπείρου και της Μακεδονίας απεικονίζονται ως κατεχόμενα από την Ελλάδα. Το πακέτο είναι ενταγμένο σε διάφορες επινοήσεις, όπως η λεγόμενη «Εθνική Αλβανία» ή η υπόθεση της «Τσαμουριάς», της περιοχής που αναφέρεται στους μουσουλμάνους Τσάμηδες, που εκδιώχθηκαν από την Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω συνεργασίας με τους Γερμανούς ναζί.
Τα στοιχεία έχουν τεκμηριωθεί σε επίσημα έγγραφα που υποβλήθηκαν στο ελληνικό Κοινοβούλιο και σε ερωτήσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σχετική ερώτηση υπήρξε το 2015 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (E-006518/2015), στην οποία επισημαίνεται ότι εγχειρίδια εγκεκριμένα από το αλβανικό υπουργείο Παιδείας περιέχουν αλυτρωτικές τάσεις εναντίον της Ελλάδας. Μία επόμενη ερώτηση του 2026 επίσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (E-000653/2026) αναφέρει ότι τα βιβλία δείχνουν χάρτες όπου μέρη της Ελλάδας (π.χ. Κέρκυρα, Ηπειρος, Δυτική Μακεδονία) παρουσιάζονται ως «αλβανικά», ενώ κεφάλαια Ιστορίας κάνουν σαφείς αναφορές στην υπόθεση της Τσαμουριάς. Οι απαντήσεις που δόθηκαν ήταν «καθωσπρέπει», το οποίο μεθερμηνευόμενο δηλώνει: «Ράμα, κάνε ό,τι θέλεις… στην Αθήνα κοιμούνται»!
Ερωτήσεις έχουν υποβληθεί και στο ελληνικό Κοινοβούλιο, με την κυβέρνηση, και ειδικότερα την ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών, να απαξιοί να απαντήσει. Ο πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΙΚΗΣ Δημήτρης Νατσιός έχει υποβάλει σχετική ερώτηση στις αρχές του προηγούμενου χρόνου (18/3/2025), η οποία ουδέποτε απαντήθηκε από κάποιον από την ηγεσία του ΥΠΕΞ. Ο Δ. Νατσιός επανήλθε πρόσφατα με επίκαιρη ερώτηση (22/1/2026), η οποία επίσης δεν έχει ακόμα απαντηθεί.
Τα δεδομένα που απαριθμούνται θεωρούνται σαφής προώθηση αλυτρωτισμού, που παραβιάζει τις αρχές καλής γειτονίας και τα κριτήρια ένταξης στην Ε.Ε. Το 2025 χάρτες στο περιοδικό του αλβανικού υπουργείου Αμυνας «Ushtria» και του υπουργείου Εξωτερικών απεικόνιζαν την Κέρκυρα (Korfuz), τα Ιωάννινα (Janinë), την Πρέβεζα (Preveze), την Αρτα (Artë), τα Γρεβενά (Grevenë), την Καστοριά και τη Φλώρινα ως μέρος «Εθνικής Αλβανίας», προκαλώντας διπλωματικές διαμαρτυρίες από την Ελλάδα και τα οποία ουδέποτε αποσύρθηκαν και οι ελληνικές διαμαρτυρίες ουδέποτε απαντήθηκαν. Η Αθήνα υποστήριξε ότι τέτοια αφηγήματα ενισχύουν εθνικιστικές τάσεις (τι λες;) και υπονομεύουν τα δικαιώματα της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας (ΕΕΜ) στην Αλβανία, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα, όπως κατασχέσεις περιουσιών και περιορισμούς στην χρήση της ελληνικής γλώσσας.
Το ιστορικό υπόβαθρο του ζητήματος ανάγεται στους Βαλκανικούς Πολέμους και στην ίδρυση του αλβανικού κράτους το 1912-1913. Η περιοχή της Ηπείρου, γνωστή στους Ελληνες ως Βόρειος Ηπειρος, ήταν αντικείμενο διεκδικήσεων λόγω της παρουσίας ελληνικού πληθυσμού. Το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας το 1914 παραχώρησε αυτονομία στη Βόρειο Ηπειρο υπό αλβανική κυριαρχία, αναγνωρίζοντας δικαιώματα όπως η ελληνική εκπαίδευση και η αυτοδιοίκηση. Ωστόσο, μετά την ενσωμάτωση στην Αλβανία, αυτά τα δικαιώματα συχνά παραβιάστηκαν, ιδιαίτερα κατά την κομμουνιστική περίοδο του Ενβέρ Χότζα, όπου η ελληνική μειονότητα αντιμετώπισε διώξεις. Σήμερα η ελληνική μειονότητα στην Αλβανία, συγκεντρωμένη σε περιοχές όπως η Δρόπολη και το Αργυρόκαστρο, αριθμεί περίπου 50.000-100.000 άτομα, σύμφωνα με εκτιμήσεις, και ζητά σεβασμό των δικαιωμάτων της, συμπεριλαμβανομένων της εκπαίδευσης και της περιουσίας.
Εθνικισμός στη σκιά της «Μεγάλης Αλβανίας»
Αντίστοιχα με τον ελληνικό όρο της Βορείου Ηπείρου οι Αλβανοί έχουν υιοθετήσει τον όρο «Κάτω Αλβανία». Από αλβανικής πλευράς, Αλβανοί ιστορικοί, όπως ο Joseph Dedvukaj, υποστηρίζουν ότι η Ηπειρος (ιδίως τα Ιωάννινα, η Αρτα) ήταν ιστορικά μέρος «Κάτω Αλβανίας» βάσει ευρωπαϊκών πηγών του 19ου αιώνα, πριν από την εδραίωση του ελληνικού κράτους. Θεωρούν ότι οι αναφορές σε «Τσαμουριά» αφορούν ιστορικά δικαιώματα των Τσάμηδων, οι οποίοι υπέστησαν εκδιώξεις το 1944-1945 και όχι ενεργές εδαφικές διεκδικήσεις. Η Αλβανία επισημαίνει ότι δεν επιδιώκει αλυτρωτισμό, όπως δηλώνεται σε διεθνή fora, και ότι η εκπαίδευση εστιάζει στην εθνική ταυτότητα χωρίς επιθετικές προθέσεις. Ωστόσο, εθνικιστικές ομάδες στην Αλβανία προωθούν ιδέες «Μεγάλης Αλβανίας», που περιλαμβάνουν όχι μόνο ελληνικά εδάφη, αλλά και το Κόσοβο, και τη λεγόμενη «Βόρεια Μακεδονία».