Είναι προφανές ότι ο πλανήτης δεν είναι ίδιος μετά την 28η Φεβρουαρίου και την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, αφού εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας και βίας.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Οι εξελίξεις αυτές είναι επίσης σαφές ότι επηρεάζουν την Ελλάδα, με την ποικιλόμορφη παρουσία των ΗΠΑ (Σούδα, Αλεξανδρούπολη), και ευρύτερα τον Ελληνισμό, με το δεδομένο της έντασης στην Κύπρο και την παρουσία ελληνικών δυνάμεων στο ημικατεχόμενο νησί.
Η Θράκη, και ειδικότερα το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, μετά το 2022 και την ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο, λειτουργώντας ως ο βασικός «πνεύμονας» υποστήριξης των αμερικανικών και των νατοϊκών δυνάμεων. Παρότι η Αλεξανδρούπολη δεν έχει τα τυπικά χαρακτηριστικά μίας βάσης, έχει αποκτήσει, μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων στο Ιράν, επιπλέον ρόλο.
Η Αλεξανδρούπολη αποτελεί την κύρια πύλη εισόδου για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού και προσωπικού εκτός της ανατολικής Ευρώπης, πλέον και στην Εγγύς και τη Μέση Ανατολή. Με τη σύγκρουση στο Ιράν η σημασία του λιμένος έχει αναβαθμιστεί, καθώς επιτρέπει την ταχεία ανάπτυξη δυνάμεων παρακάμπτοντας τα Στενά του Βοσπόρου, προσφέροντας μια ασφαλή εναλλακτική οδό.
Οι υποδομές
Επιπλέον, λόγω της αστάθειας στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οι υποδομές στη Θράκη, όπως ο FSRU (πλωτός σταθμός αερίου) και οι μονάδες φυσικού αερίου, θεωρούνται στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή θωράκιση της Ευρώπης, η οποία επηρεάζεται άμεσα από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Με τη λειτουργία του FSRU και των διασυνδετήριων αγωγών (IGB) η Θράκη καθίσταται το «ενεργειακό κλειδί» της Ευρώπης, ενώ η αναβάθμιση της περιοχής αναγκάζει τη διεθνή κοινότητα (Ε.Ε. και ΗΠΑ) να δείχνει αυξημένο ενδιαφέρον για τη διατήρηση της ηρεμίας στον Εβρο, καθώς οποιαδήποτε αστάθεια θα απειλούσε την ενεργειακή τροφοδοσία.
Η παρουσία των ΗΠΑ στη Θράκη (Αμοιβαία Αμυντική Συνεργασία – MDCA) λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας για τη διάχυση της κρίσης και η Αλεξανδρούπολη αποτελεί το βόρειο άκρο ενός άξονα που συνδέει τη Σούδα και την Κύπρο με τις επιθέσεις στο Ιράν. Επιπλέον, η παρουσία των ΗΠΑ στην Αλεξανδρούπολη θεωρείται ότι έχει μεταβάλει ριζικά την ισορροπία ισχύος στην περιοχή, μετατρέποντας μια συνοριακή ζώνη σε έναν διεθνή στρατηγικό κόμβο, λειτουργώντας ως τα χερσαία Δαρδανέλια με τη λογική παράκαμψης του Βοσπόρου.
Οι ΗΠΑ μεταφέρουν εδώ και καιρό στρατιωτικές δυνάμεις και εφόδια χωρίς να εξαρτώνται από την Τουρκία ή τους περιορισμούς της Συνθήκης του Μοντρέ και μετά την 28η Φεβρουαρίου οι προοπτικές διευρύνονται, ενώ η Αγκυρα αντιλαμβάνεται ότι οποιαδήποτε πρόκληση ή «ατύχημα» στην περιοχή κινδυνεύει να εμπλέξει αμερικανικά συμφέροντα. Ετσι, είναι επόμενο η Τουρκία να υποστηρίζει ότι η Αλεξανδρούπολη δεν στοχεύει τη Ρωσία, αλλά την Τουρκία, καθώς περιορίζει την ελευθερία κινήσεών της στην περιοχή.
Η Τουρκία
Μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, η Τουρκία, ακολουθώντας την πάγια πολιτική του επιτήδειου ουδέτερου, αρνήθηκε να ευθυγραμμιστεί με τη στρατιωτική δράση. Ο Ερντογάν μίλησε για παράνομες επιθέσεις και για παραβίαση της κυριαρχίας του Ιράν, δήλωσε ότι δεν θα επιτρέψει τη χρήση του εναέριου χώρου της και του Ιντσιρλίκ, επαναλαμβάνοντας τη διαμεσολάβησή της για την κατάπαυση του πυρός.
Στα παραπάνω πρέπει να προστεθούν και οι προφανείς ανησυχίες για το τουρκικό μέλλον: Η κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα προκαλέσει ντόμινο εξελίξεων στα σύνορά της, εισροή προσφύγων, ενώ το κενό εξουσίας στο Ιράν θα ενισχύσει τις κουρδικές οργανώσεις, αλλά και de facto καταστάσεις όπως συνέβη στο Ιράκ. Επιπλέον, γνωρίζοντας ότι το Ιράν καλύπτει το 10% των τουρκικών ενεργειακών αναγκών, η καταστροφή των ιρανικών υποδομών απειλεί την τουρκική οικονομία με ενεργειακή ασφυξία και εκτόξευση του πληθωρισμού.
Παράλληλα, η Τουρκία έχει ένα ειδικό ενδιαφέρον που συνδέει τη σύγκρουση στο Ιράν με τα συμφέροντά της και την πολιτική της στη Θράκη. Εχοντας το δεδομένο ότι η Ελλάδα μέσω της Αλεξανδρούπολης λειτουργεί ως κόμβος της αμερικανικής ισχύος, η Τουρκία επιλέγει τον ρόλο του στρατηγικού αυτόνομου παίκτη, βλέποντας την ενίσχυση της Αλεξανδρούπολης ως προσπάθεια των ΗΠΑ να την παρακάμψουν.
Ταυτόχρονα ενισχύει το δικό της αντίπαλον δέος στην Ανατολική Θράκη, η οποία αποτελεί την καρδιά του ενεργειακού της σχεδιασμού με τον αγωγό Turk Stream, ο οποίος μεταφέρει ρωσικό αέριο, έχοντας στόχο να καταστεί ο διαμεσολαβητής φυσικού αερίου προς την Ανατολική Ευρώπη. Επιπλέον, προχωρά τις διαπραγματεύσεις (με εταίρους τη Νότια Κορέα, την Κίνα και τη Ρωσία) για την κατασκευή πυρηνικού σταθμού στην περιοχή της Ανατολικής Θράκης.
Ωστόσο, αυτό που συνεχίζει να χρησιμοποιεί ως μέσο πίεσης στην Ελλάδα είναι η πολιτική της για τις μουσουλμανικές μειονότητες. Παρά τη σχετική ηρεμία στις διμερείς συναντήσεις, η Τουρκία επιμένει να μιλά για «τουρκική μειονότητα», επιδιώκοντας να διατηρεί ρόλο «προστάτιδας δύναμης».
Αυτή η τακτική αποσκοπεί στον έλεγχο του εσωτερικού της μειονότητας και της Θράκης με κάθε τρόπο (οι επενδύσεις και ο τουρισμός είναι τα τελευταία βέλη στη φαρέτρα), την υποβάθμιση της Αλεξανδρούπολης, συνεχίζοντας την εθνικιστική της πολιτική με τη «Γαλάζια Πατρίδα», τα «Σύνορα της Καρδιάς», και την αμφισβήτηση της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας και στα χρόνια του πολέμου…
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών